الف

پائولو کوئلیو

ترجمه‌ی آرش حجازی

الف

پائولو کوئلیو

(رمان)

O Aleph

© Paulo Coelho, 2011 (www.paulocoelhoblog.com)

© Persian Translation: Arash Hejazi, 2011 (www.arashhejazi.com)

مترجم : آرش حجازی

سال نشر : 1390

تمام حقوق محفوظ است.

به علت شرایط ویژه‌ی سانسور و ممیزی در ایران و با توجه به اینکه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی امکان فعالیت را از انتشارات کاروان، تنها ناشر رسمی پائولو کوئلیو، در ایران گرفته است، پائولو کوئلیو و آرش حجازی تازه‌ترین رمان این نویسنده را به زبان فارسی و از راه اینترنت منتشر کرده‌اند. برای دریافت این کتاب لازم نیست هزینه‌ای بپردازید، اما اگر قصد حمایت از نویسنده و مترجم را دارید، هنوز تعدادی از کتاب‌های پائولو کوئلیو با ترجمه‌ی آرش حجازی در بازار کتاب ایران موجود است. خرید نسخه‌ای از این کتاب‌ها می‌تواند حمایت مؤثری از این فعالیت محسوب شود و تداوم آن را تضمین کند.

شریف‌‌زاده‌ای به‌ دیار بعید سفر کرد تا پادشاهی سرزمینی را از آن خود کند و بازگردد.

انجیل لوقا، باب 19، آیه‌ی 12

به جی که مرا در حرکت نگاه می‌دارد

به اس. جی. که همچنان از من حفاظت می‌کند،

و به هلال، به خاطر کلمات بخشایشگرش در کلیسای نووزی‌بیرسک

قطر آن الف دو تا سه سانتی‌متر بود، اما تمام فضای کیهانی آنجا بود، بدون هیچ تقلیلی در ابعادش. همه‌چیز نامتناهی بود، چرا که از هر نقطه‌ای در کیهان می‌دیدمش.

خورخه لوئیس بورخس، الف

تو همه‌چیز را می‌دانستی ــ من نابینا.

می‌دانم زندگی‌ام بیهوده نخواهد بود،

می‌دانم باز همدیگر را خواهیم دید

در ابدیتی ایزدی.

اسکار وایلد، «دانش راستین»

پادشاه سرزمین خودم

آه نه. دیگر حوصله‌ی مراسم دیگری را ندارم! آیین دیگری برای احضار نیروهای نامرئی در جهان مرئی! چه ربطی دارد به دنیای امروز ما؟ فارغ‌التحصیل‌ها از دانشگاه که بیرون می‌آیند کار گیر نمی‌آورند. مسن‌ها بازنشسته می‌شوند و گرفتار یک لقمه‌ی ‌نانند. آدم‌بزرگ‌ها که از نه صبح تا پنج بعدازظهر جان می‌کنند تا خرج خانواده و تحصیل بچه‌هایشان را بدهند، فرصتی برای رؤیاهایشان ندارند. مدام با سر می‌خورند به چیزی که ما بهش می‌گوییم «واقعیت تلخ».

دنیا هیچ‌وقت به اندازه‌ی حالا دچار تفرقه نبوده، با جنگ‌های مذهبی، نسل‌کشی، بی‌احترامی به زمین، بحران‌های اقتصادی، افسردگی، فقر... با مردمی که همه فکر می‌کنند راه حلی فوری برای حل حداقل یکی از مشکلات دنیا در چنته دارند. هرچه هم جلوتر می‌رویم، اوضاع تاریک‌تر به نظر می‌رسد.

من اینجا چه می‌کنم؟ مشغول یافتن راهم در سنتی معنوی که ریشه در گذشته‌های ازیادرفته دارد و از «اکنون» و چالش‌هایش بسیار دور است؟

****

همراه جی. که بهش می‌گویم استاد (هرچند تازگی‌ها دچار تردید شده‌ام)، به سمت درخت مقدس بلوط قدم می‌زنم. این درخت بیشتر از پانصد سال، بی‌تفاوت، نظاره‌گرِ محنت‌های نوع بشر بوده و تنها دغدغه‌اش، تسلیم برگ‌هایش در زمستان و باززایش آن‌ها در بهار.

دیگر حال ندارم که درباره‌ی رابطه‌ام با جی.، مرشدم در سنت بنویسم. گفت‌وگوهایمان را در ده‌ها دفترچه یادداشت کرده‌ام، اما هیچ‌وقت حوصله‌اش را ندارم دوباره بخوانمشان. از اولین ملاقاتمان در آمستردام در سال 1982، صدها بار یادگرفته‌ام چه‌طور زندگی کنم و بعد یادم رفته. هروقت جی. چیز تازه‌ای یادم می‌دهد، فکر می‌کنم شاید این آخرین گام برای رسیدن به قله‌ی کوه باشد، نتی که وجود تمام سمفونی را توجیه می‌کند، کلامی که تمام کتاب را جمع می‌بندد. وارد یک دوره‌ی سرخوشی می‌شوم که به تدریج محو می‌شود. بعضی‌ چیزها برای ابد می‌ماند، اما بیشتر تمرین‌ها، توصیه‌ها و آموزه‌ها در سیاهچالی ناپدید می‌شود، یا این‌طور به نظرم می‌آید.

****

زمین خیس است. هرچه هم با دقت قدم بردارم، کفش‌های ورزشی‌ام که پریروز با وسواس شسته‌ام دوباره لجن‌مال می‌شود. جست‌وجویم برای حکمت، آرامش فکر و آگاهی از واقعیت‌های مرئی و نامرئی دچار روزمرگی و بی‌معنا شده‌. بیست‌ودوساله بودم که رازآموزی در جادو را شروع کردم. جاده‌های گوناگونی را زیر پا گذاشتم، سال‌ها بر لب مغاک راه رفتم، لغزیدم، سقوط کردم، تسلیم شدم، و باز شروع کردم. خیال می‌کردم به پنجاه‌ونه‌سالگی که برسم، فاصله‌ی زیادی با بهشت و آرامش مطلقی نخواهم داشت که در لبخند راهبان بودایی می‌دیدم.

اما الان انگار از همیشه دورترم. آرامش ندارم؛ هرازگاهی دچار تعارض درونی می‌شوم که شاید ماه‌ها طول بکشد؛ و مواقعی که خودم را در واقعیتی جادویی غرق می‌کنم، فقط چند ثانیه طول می‌کشد، همین‌قدر که بدانم دنیای دیگری وجود دارد، و سرخورده‌ام کند که نمی‌توانم هرچه را یاد می‌گیرم، جذب کنم.

می‌رسیم.

مراسم که تمام بشود، خیلی جدی باهاش صحبت می‌کنم. دوتایی دست‌هایمان را بر تنه‌ی بلوط مقدس می‌گذاریم.

****

جی. دعایی از صوفیان می‌خواند:

«خداوندا، آنگاه که به ندای جانوران، نوای درختان، زمزمه‌ی آب‌ها، آواز پرندگان، نفیر باد یا غرش تندر گوش می‌سپرم، شاهد وحدت تو را می‌بینم؛ تو را می‌یابم آن قدرت اعلی، دانای مطلق، آگاهی اعظم و منتهای عدل.

«خداوندا، تو را در مشقاتم بازمی‌شناسم. رضای تو رضای من باد. باشد که من مایه‌ی شعف تو باشم، شعف پدری از فرزندش. و باشد که، حتی آنگاه که گفتن دوستت دارم برایم دشوار است، با متانت و عزم، به یاد تو بمانم.»

معمولاً به اینجا که می‌رسید، برای لحظه‌ی کوتاهی ــ که همیشه کافی‌ست ــ حضور یگانه‌ای را حس می‌کردم که خورشید و زمین را به جنبش در می‌آورد و ستارگان را بر جای خود ثابت نگاه می‌دارد. اما امروز میلی به گفت‌وگو با کیهان ندارم، فقط می‌خواهم مردِ کنارم، جواب‌هایی را که لازم دارم به من بدهد.

****

دستش را از تنه‌ی درخت برمی‌دارد، من هم. لبخند می‌زند، من هم. ساکت و بی‌شتاب عازم خانه‌ی من می‌شویم. در ایوان می‌نشینیم و همچنان بی‌کلام، قهوه می‌خوریم.

به درخت عظیم وسط باغچه‌ام و آن روبان قرمز نگاه می‌کنم. روبان را بعد از رؤیایی دور تنه‌اش بستم. در روستای سن مارتن هستم، در کوه‌های پیرنه‌ی فرانسه، در خانه‌ای که از خریدنش پشیمانم، چون حالا خانه صاحب من شده و مدام حضورم را می‌طلبد، چرا که کسی باید ازش مراقبت کند و انرژی‌اش را زنده نگه دارد.

می‌گویم: «دیگر نمی‌توانم در مسیر تکامل از این جلوتر بروم.» باز هم در تله‌اش افتاده‌ام و خودم سر صحبت را باز می‌کنم: «فکر کنم به حداکثر ظرفیتم رسیده‌ام.»

جی. با شیطنت می‌گوید: «خنده‌دار است. من تمام عمرم سعی کرده‌ام حد ظرفیتم را پیدا کنم، اما هیچ‌وقت به ته خط نرسیدم. آخر دنیای من کار را سخت می‌کند، مدام گسترش پیدا می‌کند و نمی‌گذارد کامل بشناسمش.»

دارد طعنه می‌زند، اما به صحبت ادامه می‌دهم.

«چرا امروز آمدی اینجا؟ که مثل همیشه ثابت کنی در اشتباهم؟ هرچه دلت می‌خواهد بگو، اما حرف چیزی را عوض نمی‌کند. من خوشبخت نیستم.»

جی گلابی‌ای از روی میز برمی‌دارد و در دستش می‌گرداند: «دقیقاً برای همین آمدم. مدتی است می‌دانم چه خبر است، اما هر کاری وقتی دارد. اگر زودتر حرف می‌زدیم، هنوز نارس بودی. اگر دیرتر از این حرف بزنیم، لهیده می‌شوی.» گازی به گلابی می‌زند و مزمزه می‌کند: «عالی است، درست به‌‌موقع.»

می‌گویم: «تمام وجودم گرفتار شک است، به‌خصوص درباره‌ی دینم.»

«خوب است. شک آدم را پیش می‌راند.»

همان حاضرجوابی و تصویرپردازی همیشگی، اما امروز دیگر اثر ندارد.

جی می‌گوید: «الان می‌گویم چه احساسی داری. حس می‌کنی هیچ‌کدام از آموخته‌هایت ریشه ندوانده؛ با اینکه می‌توانی وارد کیهان جادویی بشوی، نمی‌توانی در آن غرقه بمانی؛ احساس می کنی همه‌اش فقط خیال‌پردازی مردم است تا ترسشان از مرگ بریزد.»

سؤال‌هایم عمیق‌تر از این‌هاست؛ درباره‌ی ایمان مذهبی‌ام شک دارم. فقط از یک چیز مطمئنم: جهانی معنوی و موازی وجود دارد که به جهان ما نفوذ می‌کند. غیر از این، همه‌چیز به نظرم بی‌معناست ــ کتاب‌های مقدس، مکاشفه و وحی، مرشد، کتاب‌های راهنما، مراسم و مناسک ــ و بدتر اینکه، هیچ‌کدام انگار تأثیر پایداری ندارند.

جی. می‌گوید: «برایت می‌گویم خودم زمانی چه حسی داشتم. جوان که بودم، چیزهایی که زندگی به من عرضه می‌کرد، خیره‌ام کرده بود. فکر می‌کردم می‌توانم به همه‌شان برسم. وقتی ازدواج کردم، مجبور شدم فقط یک مسیر را انتخاب کنم، چرا که باید از زن محبوب و بچه‌هایم نگهداری می‌کردم. در چهل‌وپنج سالگی، موقعی که مدیر خیلی موفقی بودم، دیدم که بچه‌هایم بزرگ شدند و از خانه رفتند، و فکر کردم که از حالا به بعد همه‌چیز فقط تکرار تجربه‌های قبلی است. آن موقع بود که سلوک معنوی‌ام را شروع کردم. من آدم منضبطی‌ام و تمام انرژی‌ام را وقف این جست‌وجوی روحانی کردم. دوره‌های شور و شیفتگی و بعد بی‌اعتقادی را پشت سر گذاشتم، تا رسیدم به مرحله‌ای که تو الان هستی.»

به زحمت خشمم را می‌خورم و می‌گویم: «ببین جِی. با همه‌ی این تلاش‌ها، هنوز نمی‌توانم صادقانه بگویم حس می‌کنم به خدا و به خودم نزدیک‌ترم.»

«برای اینکه مثل هر آدم دیگری در این دنیا، فکر می‌کردی زمان یادت می‌دهد چه‌طور به خدا نزدیک بشوی. اما زمان چیزی یاد آدم نمی‌دهد، فقط حس فرسودگی و پیری را نصیب آدم می‌کند.»

درخت بلوط باغچه‌ام انگار دارد نگاهم می‌کند. باید بیشتر از چهارصد سالش باشد، و فقط همین را یاد گرفته که یک جا بماند.

«چرا این مراسم را دور آن‌یکی درخت بلوط اجرا کردیم؟ چه‌طور کمکمان می‌کند انسان‌های بهتری بشویم؟»

«دقیقاً به این دلیل که بیشتر مردم دیگر مراسمی دور درخت‌های بلوط اجرا نمی‌کنند، و برای اینکه با اجرای این مراسم ظاهراً بی‌معنا، با چیزی عمیق درون روحت ارتباط برقرار می‌کنی، با بخشی که به سرچشمه‌ی همه‌چیز نزدیک‌تر است.»

راست می‌گوید. سؤالی کرده بودم که جوابش را خودم می‌دانستم و همان جواب را هم گرفتم. باید از این هم‌صحبتی بهتر استفاده کنم.

جی. ناگهان می‌گوید: «وقت رفتن است.»

به ساعت نگاه می‌کنم. می‌گویم فرودگاه همین بغل است و می‌توانیم کمی بیشتر حرف بزنیم.

«منظورم این نبود. وقتی حال و روز الانِ تو را داشتم، جوابم را در اتفاقی گرفتم که قبل از تولد من افتاده بود. الان هم همین پیشنهاد را برای تو دارم.»

تناسخ؟ اما او که همیشه مرا از سر زدن به زندگی‌های گذشته‌ام نهی می‌کرد.

«قبلاً به گذشته سر زده‌ام. قبل از اینکه با تو آشنا بشوم این کار را یاد گرفتم. قبلاً که برایت گفتم، دو تا حلول قبلی خودم را دیده‌ام: یک نویسنده‌ی فرانسوی در قرن نوزدهم و...»

«بله، می‌دانم.»

«آن موقع اشتباهاتی کرده‌ام که حالا نمی‌توانم جبران کنم. تو گفتی دیگر هرگز به گذشته برنگردم، چون فقط احساس گناهم را زیاد می‌کند. سفر به زندگی‌های گذشته مثل این می‌ماند که سوراخی در کف آپارتمانت بکنی و بعد بگذاری آتش آپارتمان طبقه‌ی پایین، آپارتمان فعلی‌ات را بسوزاند و خاکستر کند.»

جی. ته‌مانده‌ی گلابی‌اش را برای پرندگان توی باغ می‌اندازد و با آزردگی نگاهم می‌کند.

«اگر از مزخرف‌گویی دست نکشی، باورم می‌‌شود که واقعاً راست می‌گویی و در این بیست‌ودوسالی که با هم بوده‌ایم هیچ‌چیز یاد نگرفته‌ای.»

منظورش را می‌دانم. در جادو ــ و در زندگی ــ فقط لحظه‌ی حال وجود دارد: «اکنون». زمان را نمی‌توان مثل فاصله‌ی دو نقطه اندازه گرفت. «زمان» نمی‌گذرد. ما آدم‌ها برای تمرکز بر «اکنون» سخت مشکل داریم؛ همیشه داریم به کارهایی که کرده‌ایم فکر می‌کنیم و اینکه باید جور دیگری عمل می‌کردیم، به عواقب کارهایمان فکر می‌کنیم و اینکه چرا طوری که باید عمل نکردیم. یا به آینده فکر می‌کنیم، به اینکه فردا چه می‌کنیم، چه احتیاط‌هایی لازم است، چه خطراتی سر پیچ در کمین ماست، چه‌طور از حوادث ناخواسته بپرهیزیم و چه‌طور به چیزهایی که همیشه می‌‌خواسته‌ایم برسیم.

جی. دوباره سر صحبت را باز می‌کند.

«همین‌جا و همین الان داری فکر می‌کنی: حالا یعنی واقعاً یک جای کار ایراد دارد؟ بله، ایراد دارد. اما درست در همین لحظه، به این نتیجه هم می‌رسی که می‌‌توانی با کشیدن گذشته به زمان حال، آینده‌ات را عوض کنی. گذشته و آینده فقط در ذهن ما وجود دارد. لحظه‌ی اکنون اما، خارج از زمان است، ابدیت است. در هند به خاطر اینکه اصطلاح بهتری ندارند، از واژه‌ی ’کارما‘ استفاده می‌کنند. اما این مفهومی است که به‌ندرت توضیح مناسبی دارد. کاری که در گذشته کرده‌ای بر زمان حال اثر نمی‌گذارد. کاری که الان می‌کنی گذشته‌ات را رستگار و بنابراین آینده را عوض می‌کند.»

«خُب؟...»

مکث می‌کند. مدام از اینکه منظورش را درست نمی‌فهمم آزرده‌تر می‌شود.

«اینجا نشستن و گفتن حرف‌هایی که معنایی ندارد بی‌فایده است. برو و تجربه کن. وقتش است که از اینجا بیرون بروی. برو و سرزمینت را دوباره فتح کن، از شدت روزمرگی فاسد شده. از تکرار یک درس دست بکش، با این کار چیز تازه‌ای یاد نمی‌گیری.»

«مشکلم روزمرگی نیست. فقط خوشبخت نیستم.»

«منظورم از روزمرگی همین است. فکر می‌کنی دلیل وجودی‌ات عدم خوشبختی است. آدم‌های دیگر صرفاً دلیل وجودی‌شان را در کارکرد مشکلاتشان می‌بینند و تمام وقتشان را جبراً به صحبت درباره‌ی بچه‌هایشان، همسرشان، مدرسه، کار و دوست‌ها می‌گذرانند. هیچ‌وقت مکث نمی‌کنند که فکر کنند: من اینجام. من محصول تمام اتفاق‌هایی هستم که رخ داده و رخ خواهد داد، اما اینجام. اگر اشتباهی کرده‌ام، می‌توانم درستش کنم یا دست‌کم بخشش بطلبم. اگر کار درستی کرده‌ام، باید مرا شادتر و به اکنون متصل‌تر کند.»

جی. نفس عمیقی می‌کشد و بعد نتیجه می‌گیرد:

«تو دیگر اینجا نیستی. باید از اینجا بروی تا بتوانی به “اکنون” برگردی.»

****

همان شد که ازش می‌ترسیدم. مدتی است که با ایما و کنایه می‌خواهد بفهماند که وقتش است راهی سومین جاده‌ی مقدس بشوم. از آن سال دور در 1986 که زیارت مقبره‌ی سانتیاگوی کمپوستلا مرا با سرنوشتم یا با «برنامه‌ی خدا» روبه‌رو کرد، زندگی‌ام خیلی عوض شده. سه سال بعد، جاده‌ی زیارتی معروف به جاده‌ی رُم را در منطقه‌ای که الان هستیم زیر پا گذاشتم. فرایندی دردناک و کسالت‌بار بود که هفتاد روز طول کشید و لازمه‌اش این بود که هرروز صبح تمام خواب‌های بی‌معنایی را که دیشب دیده بودم تحقق ببخشم (یادم است یک ساعت تمام در ایستگاه اتوبوسی منتظر ماندم و اتفاق مهمی نیفتاد).

از آن موقع، هرکاری که حرفه‌ام طلبیده کرده‌ام. به‌هرحال انتخاب خودم بود و برکتی که نصیبم شده بود. مثل دیوانه‌ها شروع کردم به سفر. تمام درس‌های مهمی که یاد گرفتم، دقیقاً حاصل سفرهایم بوده.

خُب، راستش این است که همیشه مثل خُل‌ها سفر کرده‌ام، از همان جوانی. اما اخیراً انگار تمام عمرم را بین فرودگاه‌ها و هتل‌ها می‌گذرانم و هر حس ماجراجویی فوراً جای خودش را به کسالتی عمیق می‌دهد. وقتی گلایه می‌کردم که هیچ‌وقت مدت زیادی یک جا نمی‌مانم، مردم وحشت می‌کردند: «اما سفر که خیلی عالی است. دلم می‌خواست من هم آن‌قدر پول داشتم که همین کار شما را بکنم!»

سفر نه به پول، که به شهامت بستگی دارد. بیشتر جوانی‌ام را به سفر دور دنیا گذراندم، آن هم به شکل یک هیپی. مگر آن موقع چه‌قدر پول داشتم؟ هیچ. به‌زحمت از پس هزینه‌ی کرایه‌ی راه برمی‌آمدم. اما آن سال‌ها به نظرم هنوز بهترین سال‌های جوانی‌ام بود: غذاهای مزخرف خوردن، خوابیدن در ایستگاه قطار، ناتوانی‌ام از برقراری ارتباط با دیگران به خاطر آنکه زبان بلد نبودم، ناچاری به اتکا به دیگران برای پیدا کردن بیتوته‌گاه شبانه.

بعد از اینکه چند هفته از سفر گذشت و به زبانی که نمی‌شناسی گوش دادی و ارز خارجی خرج کردی که درست ارزشش را نمی‌فهمی و در خیابان‌هایی راه رفتی که هرگز ندیده‌ای، پی می‌بری که «من» قدیمی‌ات، همراه با تمام آموزه‌هایت، در برابر این چالش‌های تازه مطلقاً به هیچ دردی نمی‌خورد. کم‌کم می‌فهمی که غرق در اعماق ذهن ناهشیارت، کسی بسیار جذاب‌تر و ماجراجوتر است با آغوشی بسیار گشاده‌تر به روی جهان و تجربه‌های تازه.

بعد روزی می‌رسد که می‌گویی: «بس است!»

«بس است! برای من، سفر خودش شده جزئی از روزمرگی یکنواختم.»

جی. می‌گوید: «نه، بس نیست. هیچ‌وقت بس نیست. زندگی ما سفری پایدار است، از تولد تا مرگ. چشم‌اندازها عوض می‌شود، مردم عوض می‌شوند، نیازهایمان عوض می‌شود، اما قطار به حرکت ادامه می‌دهد. زندگی آن قطار است، نه ایستگاه. این کاری که تو الان می‌کنی سفر نیست، کشور عوض کردن است، که خیلی فرق دارد.»

سرم را تکان می‌دهم.

«فایده‌ای ندارد. اگر باید اشتباهی را که در زندگی گذشته‌ای کرده‌ام جبران کنم و عمیقاً از آن اشتباه آگاه باشم، می‌توانم همین‌جا درستش کنم. در آن سیاهچال فقط دستورهای کسی را انجام می‌دادم که مدعی بود اراده‌ی خدا را می‌داند: تو. تازه، تا حالا دست‌کم از چهار نفر بخشش طلبیده‌ام.»

«اما هیچ‌وقت ذات نفرینی را که نصیبت شده بود کشف نکردی.»

«تو هم همان موقع نفرین شده بودی. تو فهمیدی نفرینت چی بود؟»

«بله، فهمیدم. و مطمئن باش که نفرین من خیلی بدتر از نفرین تو بود. تو فقط کاری از سر جبن کردی، اما من بارها حق را کشتم. اما این کشف نجاتم داد.»

«اگر قرار است در زمان سفر کنم، چرا باید در مکان هم سفر کنم؟»

جی. می‌خندد: «چون برای همه‌مان امکان رستگاری هست، اما برای رستگار شدن باید برویم سراغ آن‌هایی که آزرده‌ایم و ازشان طلب بخشش کنیم.»

«کجا باید بروم؟ اورشلیم؟»

«نمی‌دانم. تعهدی را بپذیر که جایی بروی، و برو. ببین چه کاری را ناتمام رها کرده‌ای و کار را تمام کن. دنیا در همین لحظه در حال خلق و عدم دائم است. هرکسی را که ملاقات کردی، دوباره از راه خواهد رسید، هرکسی را از دست داده‌ای، دوباره برخواهد گشت. لطف ایزدی را که نصیبت شده، کفران نکن. بفهم که درونت چه می‌گذرد تا بفهمی درون دیگران چه می‌گذرد. من برای صلح نیامده‌ام، که برای شمشیر.»

لرزلرزان زیر باران ایستاده‌ام و اولین چیزی که به فکرم می‌رسد این است که الان سرما می‌خورم. به خودم تسلا می‌دهم که هر دکتری می‌شناسم به اطمینان داده که سرماخوردگی حاصل ویروس است، نه قطرات آب.

نمی‌توانم در الان و اکنون بمانم، سرم دارد گیج می‌رود. به کدام طرف بروم؟ کجا بروم؟ اگر آدم‌های سر راهم را نشناسم چه؟ حتماً این اتفاق قبلاً افتاده و قطعاً دوباره هم رخ می‌دهد؛ اگر اتفاق نیفتاده بود، روحم در آرامش بود.

بعد از پنجاه‌ و نه سال زندگی با خودم، دست‌کم بعضی از واکنش‌هایم را می‌توانم پیش‌بینی کنم. بار اول که با جی. ملاقات کردم، انگار حرف‌هایش نورانی‌تر از خودش بود. همه‌ی حرف‌هایش را بی‌سؤال پذیرفتم؛ بی‌باکانه پیش رفتم و هیچ‌وقت پشیمان نشدم. اما زمان گذشت، با هم بیشتر آشنا شدیم و با آشنایی عادت می‌آید. با اینکه هیچ‌وقت ناامیدم نکرده، اما حالا دیگر به همان چشم قبلی نمی‌دیدمش. با وجود این، برای انجام وظیفه باید از حرفش اطاعت می‌کردم ــ کاری که در سال 1992، ده سال بعد از آشنایی‌مان، با کمال میل می‌کردم ــ اما حالا دیگر آن اعتقاد گذشته را نداشتم.

اشتباه از من است. انتخاب خودم بود که دنبال این سنت جادو بروم، حالا چرا تردید می‌کنم؟ می‌توانم هروقت دلم خواست بگذارمش کنار، اما چیزی مرا جلو می‌راند. شاید حق با او باشد، اما به سبک زندگی‌ام عادت کرده‌ام و به چالش دیگری نیاز ندارم. آرامش می‌خواهم.

باید آدم خوشبختی باشم: در حرفه‌ی مورد علاقه‌ و بسیار رقابتی‌ام موفقم: بیست‌ودوسال است با زنی که دوست دارم ازدواج کرده‌ام؛ سالمم؛ آدم‌های معتمد دورم را گرفته‌اند؛ خواننده‌هایم در خیابان همیشه با محبت با من رفتار می‌کنند. زمانی همه‌ی این‌ها کافی بود، اما در این دوسال گذشته انگار هیچ‌چیز راضی‌ام نمی‌کند.

یعنی فقط اضطرابی گذراست؟ کافی نیست همان دعاهای همیشگی‌ام را بخوانم، به طبیعت به مثابه آوای خدا احترام بگذارم و بر زیبایی‌های اطرافم تأمل کنم؟ چرا جلو بروم؟ مگر نمی‌گویم به ته خط خودم رسیده‌ام؟

چرا نمی‌توانم مثل دوست‌هایم باشم؟

باران تندتر از همیشه می‌بارد و فقط صدای آب می‌شنوم. خیس آبم، اما نباید تکان بخورم. نمی‌خواهم بروم، چون نمی‌دانم کجا بروم. حق با جی. است. گم شده‌ام. اگر واقعاً به ته خطم رسیده بودم، این احساس گناه و سرخوردگی تا حالا گذشته بود، اما هنوز سرجایش است. ترس‌ولرز. وقتی حس نارضایتی پافشاری می‌کند، یعنی خدا این حس را آنجا گذاشته، فقط به یک دلیل: باید همه‌چیز را عوض کنی و پیش بروی.

قبلاً هم این ماجرا را از سر گذرانده‌ام. هروقت از رفتن به دنبال سرنوشتم سَر باز می‌زنم، اتفاق تحمل‌ناپذیری در زندگی‌ام می‌افتد. ترس بزرگم الان همین است که فاجعه‌ای اتفاق بیفتد. فاجعه همیشه باعث دگرگونی‌های اساسی در زندگی ما می‌شود، تغییری که به اصل مشابهی منسوب می‌شود: هجر. با هجر که روبه‌رو می‌شوی، فایده‌ای ندارد سعی کنی چیزی را که از دست رفته دوباره به دست بیاوری، بهتر است از فضای عظیمی که این هجر در برابرمان باز می‌کند استفاده و آن را با چیز تازه‌ای پر کنیم. در نظر، هر هجری به خیر ماست؛ در عمل اما، در این لحظات است که وجود خدا را زیر سؤال می‌بریم و از خودمان می پرسیم: «چه کردم که سزاوار این باشم؟»

خدایا، مرا از فاجعه در امان دار و من میل تو را اجرا خواهم کرد.

همزمان با این فکر، تندری می‌غرد و آسمان با آذرخش روشن می‌شود.

بار دیگر، ترس‌ولرز. یک نشانه. اینجا سعی دارم به خودم بقبولانم که همیشه بهترینِ خودم را عرضه کرده‌ام و طبیعت دارد دقیقاً خلاف حرف مرا ادعا می‌کند: هرکس به راستی به زندگی متعهد باشد، هرگز از راه رفتن دست نمی‌کشد. آسمان و زمین در توفانی به هم رسیده‌اند که وقتی گذشت، هوا را پاک‌تر به جا می‌گذارد و کشتزارها را بارور می‌کند، اما قبلش خانه‌ها را ویران می‌کند، درختان چندصدساله را از جا می‌کند، بهشت را در سیل غرق می‌کند.

شبح زردرنگی نزدیک می‌شود.

خودم را تسلیم باران می‌کنم. بازهم آذرخش، اما کم‌کم حسی مثبت‌تر جای حس بی‌پناهی‌ام را می‌گیرد، انگار آب‌های آمرزش روحم را می‌شویند.

برکت بخش تا متبرک شوی.

این کلمات به شکلی طبیعی از درونم بیرون می‌زند ــ حکمتی که از وجودش خبر نداشتم، که می‌دانستم متعلق به من نیست، اما گاهی ظهور می‌کند و مرا از شک به تمام آموخته‌هایم در طول سال‌ها بازمی‌دارد.

مشکل بزرگم این است: علی‌رغم چنین لحظاتی، همچنان شک می‌کنم.

شبح زردرنگ جلویم است. زنم است، با آن بارانی پررنگ و لعابی که موقع پیاده‌روی در کوه‌های دورافتاده می‌پوشیم. اگر گم بشویم، پیدا کردنمان سخت نخواهد بود.

«یادت رفته قرار است امشب شام برویم بیرون؟»

نه، یادم نرفته. ماوراءالطبیعه‌ی کیهانی را که در آن غرش تندر در واقع صدای خدایان است، کنار می‌گذارم و به واقعیت شهرستانی پرت و شامی شامل شراب خوب، بره‌ی سرخ‌شده و گپ‌وگفت‌های سرزنده با دوستان برمی‌گردم که از ماجراجویی‌های تازه‌شان روی موتورهای هارلی دیویدسون تعریف می‌کنند. به خانه برمی‌گردم تا لباس عوض کنم و گزارش کوتاهی از آن بعدازظهر و حرف‌هایم را با جی. به همسرم می‌دهم.

می‌پرسد: «گفت کجا باید بروی؟»

«گفت باید تعهدی را بپذیرم.»

«خُب، خیلی سخت است؟ این‌قدر سخت نگیر. داری مثل پیرمردها رفتار می‌کنی.»

اِروِه[1] و ورونیک[2] دو دوست دیگر را هم دعوت کرده‌اند، یک زوج میانسال فرانسوی. می‌گویند یکی‌شان «روشن‌بین» است. در مراکش با آن‌ها آشنا شده‌اند.

مرد نه خوش‌مشرب است و نه نامطبوع، صرفاً غایب است. بعد، وسط شام، انگار دچار خلسه شده باشد، به ورونیک می‌گوید:

«موقع رانندگی دقت کن. قرار است تصادف کنی.»

عجب اظهار نظر بی‌مزه‌ای! چون ورونیک قضیه را جدی می‌گیرد، ترسش باعث جذب انرژی منفی می‌شود، و بعد ممکن است راستی‌راستی اتفاقی بیفتد.

قبل از اینکه کسی واکنش نشان بدهد، می‌گویم: «چه جالب! شما ظاهراً می‌توانید در زمان سفر کنید و در گذشته و آینده عقب و جلو بروید. همین امروز عصر داشتم با دوستی درباره‌ی همین موضوع حرف می‌زدم.»

«وقتی خدا به من اجازه بدهد، می‌توانم ببینم. می‌دانم تمام کسانی که دور این میز نشسته‌اند کی بوده‌اند، کی هستند و کی خواهند شد. عطیه‌ام را درست درک نمی‌کنم، اما مدت‌هاست که قبولش کرده‌ام.»

قرار بود موضوع گپ‌وگفت، دسته‌جمعی دوستانی که همه‌شان عاشق هارلی دیویدسون‌های کلاسیک هستند، به سیسیل باشد. اما انگار ناگهان دارد وارد حوزه‌هایی می‌شود که الان اصلاً دلم نمی‌خواهد. همزمانی جالبی نیست.

نوبت من است: «پس این را هم می‌دانید که خدا فقط موقعی به ما اجازه می‌دهد این چیزها را ببینیم که می‌خواهد چیزی عوض بشود.»

به طرف ورونیک برمی‌گردم: «فقط احتیاط کن. وقتی عنصری از سطح اثیری بر سطح خاکی قرار می‌گیرد، مقدار زیادی از قدرتش را از دست می‌دهم. به زبان ساده، تقریباً مطمئنم که تصادفی در کار نیست.»

ورونیک به همه شراب تعارف می‌کند. فکر می‌کند من و این روشن‌بین مراکشی عنقریب درگیر می‌شویم. اصلاً این‌طور نیست. این مرد واقعاً می‌تواند «ببیند»، و همین مرا می‌ترساند. بعد درباره‌اش با اِروِه حرف می‌زنم.

مرد به‌ندرت نگاهم می‌‌کند؛ هنوز همان حال‌وهوای غایب کسی را دارد که ناخواسته وارد بُعد دیگری شده و حالا وظیفه دارد هرچه را از سر می‌گذراند به زبان بیاورد. می‌خواهد چیزی به من بگوید، اما در عوض تصمیم می‌گیرد رویش را به زنم بکند:

«روح ترکیه تمام عشقش را نثار شوهرت خواهد کرد، اما قبل از آشکار کردن آنچه می‌خواهد، خونش را خواهد ریخت.»

فکر می‌کنم، نشانه‌ی دیگری مبنی بر اینکه نباید حالا سفر کنم. هرچند خوب می‌دانم همیشه نشانه‌ها را مطابق دلخواهمان تعبیر می‌کنیم و نه مطابق آنچه هستند.

بامبوی چینی

در راه نمایشگاه کتاب لندن، در قطار پاریس ــ لندن نشسته‌ام. حس مبارکی است. هروقت به انگلستان می‌روم، یاد سال 1977 می‌افتم، موقعی که کارم را در آن شرکت تهیه‌ی موسیقی برزیلی ترک کردم، مصمم بر اینکه دیگر می‌خواهم فقط از راه نوشتن امرار معاش کنم. در خیابان باسِت آپارتمانی اجاره کردم، دوست‌های مختلفی پیدا کردم، درباره‌ی خون‌آشام‌ها مطالعه کردم، پیاده شهر را اکتشاف کردم، عاشق شدم، هر فیلمی را که روی پرده ‌رفت دیدم، و در کمتر از یک سال، باز در ریودوژانیرو بودم، بدون اینکه حتی یک خط نوشته باشم.

این بار فقط قرار است سه روز در لندن بمانم. یک مراسم امضای کتاب دارم، شام در رستوران‌های هندی و لبنانی، و گفت‌وگوهایی در لابی هتل درباره‌ی کتاب‌، کتابفروشی‌ها و نویسنده‌ها. قصد ندارم تا آخر امسال به خانه‌ام در سن مارتن برگردم. از لندن به ریو پرواز می‌کنم تا زبان مادری‌ام را از دهان مردم کوچه و خیابان بشنوم، هرشب آب آکای[3] بنوشم و بی‌خستگی از پنجره‌ام به زیباترین منظره‌ی جهان، یعنی ساحل کوپاکابانا، خیره بشوم.

****

کمی پیش از رسیدن، مرد جوانی با یک دسته گل سرخ وارد واگن می‌شود و به این‌طرف و آن‌طرف نگاه می‌کند. به نظرم عجیب می‌رسد، تا حالا در قطار یوروـ استار گلفروش ندیده بودم.

می‌گوید: «دوازده داوطلب لازم دارم. هرکس شاخه‌ی گلی دستش می‌گیرد و به زنی که عاشقشم می‌دهد. می‌خواهم ازش تقاضای ازدواج کنم.»

چند نفر داوطلب می‌شوند، من هم دستم را بلند می‌کنم، اما آخرش مرا انتخاب نمی‌کند. وقتی قطار به ایستگاه می‌رسد، تصمیم می‌گیرم دنبال داوطلب‌های دیگر بروم. مرد جوان به دختری در سکوی قطار اشاره می‌کند. داوطلب‌ها یکی‌یکی جلو می‌روند و گل سرخشان را می‌دهند به او. سرانجام، مرد به دختر اظهار عشق می‌کند. همه دست می‌زنند و دختر جوان از خجالت سرخ می‌شود. دختر و پسر همدیگر را می‌بوسند و دستشان را دور کمر هم می‌اندازند و می‌روند.

یکی از خدمه‌ی قطار می‌گوید:

«رمانتیک‌ترین صحنه‌ای بود که تمام مدت کارم اینجا دیده‌ام.»

****

مراسم امضای کتاب نزدیک پنج ساعت طول می‌کشد، اما مرا سرشار از انرژی مثبت می‌کند و می‌مانم چرا تمام این ماه‌ها احساس نکبت می‌کرده‌ام. اگر رشد معنوی‌ام به چنین مانع عبورناپذیری برخورده باشد، شاید باید فقط کمی صبورتر باشم. من چیزهایی را دیده‌ام و حس کرده‌ام که اندک افرادی در اطرافم دیده‌اند و حس کرده‌اند.

قبل از اینکه راهی لندن بشوم، به کلیسای کوچکی در باربازان‌ـ‌ ‌دبا[4] رفتم. از مریم مقدس خواستم با عشقش مرا راهنمایی کند و کمکم کند نشانه‌هایی را که مرا به سوی خودم رهنمون خواهد شد، درک کنم. می‌دانم من در تمام مردم پیرامونم هستم و آن‌ها در منند. با هم کتاب حیات را می‌نویسیم، هر ملاقاتمان را سرنوشت رقم زده و با این اعتقاد که می‌توانیم دنیا را قدری عوض کنیم، دست به دست هم می‌دهیم.

هر انسان کلمه‌ای، جمله‌ای، تصویری عرضه می‌کند، اما آخر کار، تمامش معنا می‌یابد: شادی یک نفر بانی شادی همگان است.

همیشه از خودمان سؤال‌های مشابهی می‌پرسیم. همیشه باید آن‌قدر فروتن باشیم که بپذیریم قلب ما می‌داند چرا اینجاییم. بله، حرف زدن با قلب دشوار است، و شاید اصلاً لازم نباشد. فقط باید خیلی ساده به نشانه‌ها اعتماد و از آن‌ها پیروی کنیم و افسانه‌‌ی شخصی‌مان را از سر بگذرانیم؛ دیر یا زود پی می‌بریم که همه‌مان جزئی از چیز دیگری هستیم، حتی اگر با منطقمان نفهمیم آن چیز چیست. می‌گویند همه‌ی ما لحظه‌ای قبل از مرگ، به دلیل واقعی زندگی‌مان پی می‌بریم و از همان یک لحظه است که جهنم یا بهشت متولد می‌شود.

جهنم زمانی است که در آن لحظه‌ی کوتاه به پشت سر نگاه می‌کنیم و درمی‌یابیم که فرصتی را برای تکریم معجزه‌ی زندگی از دست داده‌ایم. بهشت وقتی است که می‌توانیم در آن لحظه بگوییم: «اشتباهاتی کرده‌ام، اما جبون نبودم. زندگی‌ام را کردم و کاری را که باید، انجام دادم.»

اما نیازی نیست جهنم خودم را جلو بیندازم. نیازی نیست دوباره و دوباره این واقعیت را مرور کنم که در مسیر آنچه فکر می‌کنم «جست‌وجوی روحانی»ام است، دیگر پیشرفتی ندارم. کافی است همچنان تلاشم را بکنم. حتی کسانی که تمام تلاششان را نکردند، بخشیده شده‌اند. در زمان حیات با ناشاد بودن مجازات شده‌اند، حال آنکه می‌توانستند در آرامش و هماهنگی زندگی کنند. همه‌ی ما رستگاریم و آزادیم مسیری را در پیش بگیریم که نه آغازی دارد و نه پایانی.

****

چیزی برای خواندن با خودم نیاورده‌ام. همچنان که منتظرم تا ناشر روسی‌ام برای شام به من ملحق بشود، یکی از آن مجله‌هایی را ورق می‌زنم که همیشه در اتاق‌های هتل پیدا می‌شود. مقاله‌ای درباره‌ی بامبوی چینی تندخوانی می‌کنم. ظاهراً وقتی بذرش را می‌کارند، تا پنج سال چیزی جز جوانه‌ی کوچک نمی‌بینید.

رشد اصلی زیر زمین رخ می‌دهد که در طول آن، سیستم پیچیده ی ریشه‌هایش رو به بالا و بیرون رشد می‌کند. بعد، در پایان سال پنجم، بامبو ناگهان با ارتفاع 25 متر از زمین بیرون می‌زند. چه موضوع کسل‌کننده‌ای! تصمیم می‌گیرم بروم طبقه‌ی پایین و رفت‌وآمدها را تماشا کنم.

****

تا منتظرم، یک فنجان قهوه می‌خورم. مونیکا، نماینده‌ی ادبی و بهترین دوستم، سر میز به من ملحق می‌شود. درباره‌ی مسائل بی‌اهمیت حرف می‌زنیم. آشکارا از گذراندن یک روز تمام در معامله با دست‌اندرکاران دنیای کتاب و نظارت بر مراسم امضای کتاب از راه تلفن با ناشر انگلیسی‌ام خسته شده.

موقعی که کار با هم را شروع کردیم، مونیکا فقط بیست سالش بود. از طرفدارهای کتابم بود و معتقد بود که می‌توان کارهای یک نویسنده‌ی برزیلی را ترجمه و خارج از برزیل منتشر کرد. درسش را در مهندسی شیمی در ریو رها کرد، با دوست پسرش به اسپانیا رفت و شروع کرد به کوبیدن بر در انتشاراتی‌های مختلف و نامه‌نگاری، و اصرار بر اینکه باید کار مرا بخوانند.

وقتی تلاش‌هایش بی‌نتیجه ماند، به شهر کوچکش در کاتالونیا رفتم، برایش قهوه‌ای گرفتم و توصیه کردم ماجرا را فراموش کند و به آینده و زندگی خودش فکر کند. قبول نکرد و گفت نمی‌تواند با شکست به برزیل برگردد. سعی کردم بهش بقبولانم که شکست نخورده؛ در واقع نشان داده که می‌تواند روی پای خودش بایستد (با پخش کردن آگهی‌های تبلیغاتی و پیشخدمتی)، و تجربه‌ی منحصربه‌فرد زندگی در خارج را هم دارد.

مونیکا تسلیم نمی‌شد. موقعی که آن کافه را ترک می‌کردم، مطمئن بودم دارد زندگی‌اش را هدر می‌دهد، اما نمی‌توانستم نظرش را عوض کنم، چون زیادی لجباز بود. شش ماه بعد اوضاع کاملاً عوض شد و شش ماه بعدش، آن‌قدر پول درآورده بود که توانست یک آپارتمان بخرد.

به ممکن بودنِ ناممکن باور داشت و به همین دلیل، در نبردی پیروز شد که همه، از جمله خود من، شکست‌خورده می‌دانستیم. همین است که رزم‌آور را متمایز می‌کند: آگاهی از اینکه اراده و شجاعت دو موضوع جدا از هم است. شجاعت می‌تواند باعث ترس شود و ستایش برانگیزد، اما اراده نیازمند بردباری و تعهد است. آدم‌هایی که اراده‌ی عظیمی دارند، معمولاً منزوی هستند و نوعی سردی را تداعی می‌کنند. خیلی‌ها به اشتباه فکر می‌کنند مونیکا آدم سردی است، اما اصلاً این طور نیست. در قلبش آتشی نهفته می‌سوزد، به همان شدت روزی که در آن کافه در کاتالونیا نشستیم. با تمام چیزهایی که به دست آورده، شیفتگی‌اش اصلاً کم نشده.

درست موقعی که می‌خواهم درباره‌ی مکالمه‌ی اخیرم با جی. برایش بگویم، دو ناشرم از بلغارستان وارد لابی می‌شوند. خیلی از کسانی که به نمایشگاه کتاب می‌آیند در همین هتل اقامت دارند. از این در و آن در حرف می‌زنیم، و بعد مونیکا موضوع صحبت را به کتاب‌های من برمی‌گرداند. عاقبت یکی از ناشرها رو به من می‌کند و همان سؤال معمول را می‌پرسد:

«خُب، کی به کشور ما می‌آیید؟»

«اگر بتوانید هماهنگش کنید، هفته‌ی دیگر. تنها چیزی که می‌خواهم یک مهمانی بعد از برنامه‌ی امضای کتاب بعدازظهر است.»

هردو با وحشت نگاهم می‌کنند.

بامبوی چینی!

مونیکا هم با هول‌وهراس نگاهم می‌کند و می‌گوید:

«بهتر است سررسیدنامه را نگاه کنیم...»

با عجله و به پرتغالی می‌گویم: «...اما مطمئنم که می‌توانم هفته‌ی دیگر بروم به صوفیه. بعد توضیح می‌دهم.»

مونیکا متوجه می‌شود که خیلی جدی‌ام، اما ناشرها هنوز مطمئن نیستند. می‌پرسند بهتر نیست کمی صبر کنیم تا تبلیغات مناسبی راه بیندازند؟

تکرار می‌کنم: «هفته‌ی دیگر. وگرنه باید بگذاریمش برای فرصتی دیگر.»

فقط آن موقع است که متوجه می‌شوند جدی‌ام. برای جزئیات بیشتر رو می‌کنند به مونیکا. همان‌موقع ناشر اسپانیایی‌ام از راه می‌رسد. صحبت سر میز گرم می‌شود، آشنایی‌ها انجام می‌گیرد، و بعد همان سؤال معمول را می‌پرسد:

«خُب، کی دوباره به اسپانیا می‌آیید؟»

«درست بعد از سفرم به بلغارستان.»

«یعنی کی؟»

«دو هفته‌ی دیگر. می‌توانیم یک مراسم امضا در سانتیاگوی کمپوستلا راه بیندازیم و یکی دیگر در باسک، و بعد هم یک مهمانی که بعضی از خواننده‌هایم را بتوانیم دعوت کنیم.»

ناشرهای بلغار دوباره معذب می‌شوند و مونیکا به‌زحمت لبخند می‌زند.

جی. گفته بود: «تعهدی را قبول کن.»

لابی دارد پر می‌شود. در این نمایشگاه‌ها، چه نمایشگاه کتاب باشد و چه ماشین‌های سنگین، حرفه‌ای‌ها همه در دو سه هتل مشخص اقامت می‌کنند و بیشتر معامله‌ها در لابی هتل یا سر میز شام انجام می‌شود، مثل معامله‌ای که همین امشب دارد انجام می‌شود. با تمام ناشرهایم احوالپرسی می‌کنم و تمام دعوت‌هایی را که با سؤال «کی به کشور ما می‌آیید؟» شروع می‌شود، می‌پذیرم. سعی می‌کنم تا جایی که می‌توانم سرشان را به صحبت گرم نگه دارم تا مونیکا نپرسد چه غلطی دارم می‌کنم. تنها کاری که از دستش برمی‌آید این است که سفرهای مختلفی را که دارم تعهد می‌کنم در سررسیدش یادداشت کند.

بالاخره صحبتم را با ناشر عربم قطع می‌کنم تا ببینم برای چند تا سفر برنامه‌ریزی کرده‌ام.

مونیکا، آزرده، به پرتغالی می‌گوید: «ببین، مرا در شرایط بدی می‌گذاری.»

«چند تا؟»

«شش تا کشور در پنج هفته. می‌دانی، این نمایشگاه‌ها برای ناشرهاست، نه نویسنده‌ها. مجبور نیستی دعوتی را قبول کنی، من خودم ترتیب...»

همان موقع ناشر پرتغالی‌ام از راه می‌رسد و دیگر نمی‌توانیم این مکالمه‌ی خصوصی را ادامه بدهیم. ناشر پرتغالی به‌جز احوالپرسی معمولی چیزی نمی‌گوید. لاجرم می‌پرسم:

«نمی‌خواهی مرا به پرتغال دعوت کنی؟»

اعتراف می‌کند که حرف‌های مرا با مونیکا شنیده است.

می‌گویم: «شوخی نمی‌کنم. واقعاً دلم می‌خواهد یک مراسم امضای کتاب در گیمارانس و یکی دیگر در فاطیما داشته باشم.»

«به‌ شرطی که لحظه‌ی آخر کنسل نکنی.»

«قول می‌دهم کنسل نکنم.»

موافقت می‌کند و مونیکا پرتغال را به فهرست اضافه می‌کند: پنج روز دیگر. سرانجام، ناشرهای روسم ــ یک زن و یک مرد ــ می‌رسند و سلام‌وعلیک می‌کنیم. مونیکا نفس راحتی می‌کشد. حالا می‌تواند مرا به رستوران ببرد.

منتظر تاکسی که هستیم، مرا کنار می‌کشد.

«دیوانه شده‌ای؟»

«آه، سال‌ها قبل دیوانه شدم. چیزی درباره‌ی بامبوی چینی می‌دانی؟ ظاهراً پنج سال فقط در حد جوانه می‌ماند و تمام آن مدت را صرف ریشه دواندن می‌کند. بعد، در یک لحظه تنه‌اش از زیر زمین بیرون می‌آید و 25 متر قد می‌کشد.»

«چه ربطی دارد به این جنونی که الان دیدم؟»

«بعداً صحبت‌های یک ماه پیشم را با جی. برایت تعریف می‌کنم. اما الان مهم این است که همین اتفاق دارد برای من می‌افتد: زمان و تلاش و کارم را سرمایه‌گذاری کردم؛ سعی کردم رشد شخصی‌ام را با عشق و اخلاص تقویت کنم، اما هیچ اتفاقی نیفتاد. سال‌ها اتفاقی نیفتاد.»

«منظورت چی است که’ هیچ اتفاقی نیفتاد‘. یادت رفته کی هستی؟»

تاکسی می‌آید. ناشر روس در را برای مونیکا باز می‌کند.

«منظورم وجه معنوی زندگی‌ام است. فکر می‌کنم مثل همان بامبوی چینی‌ام و سال پنجمم رسیده. وقتش رسیده رشدم را شروع کنم. پرسیدی مگر دیوانه شده‌ام و من هم به شوخی جواب دادم. اما واقعیت این که داشتم دیوانه می‌شدم. کم‌کم داشتم فکر می‌کردم که هیچ‌کدام از چیزهایی که یاد گرفته‌ام ریشه ندوانده.»

برای یک لحظه، درست بعد از آمدن ناشرهای بلغاری‌، حضور جی. را کنارم حس کرده بودم و بعد حرف‌هایش را فهمیدم، هرچند بصیرت اصلی در یک لحظه‌ی کسالت‌بار، موقع ورق زدن یک مجله‌ی باغبانی به من دست داده بود. تبعید خودخواسته‌ام، که از یک طرف کمکم کرده بود به حقایق مهمی درباره‌ی خودم پی ببرم، عارضه‌ی جانبی شدیدتری داشت: عادت بد انزواطلبی. دنیایم به چند دوست محلی، جواب دادن به نامه‌ها و ایمیل‌ها و این توهم خلاصه می‌شد که بقیه‌ی عمرم فقط مال خودم است. خلاصه، درگیر زندگی‌ای شده بودم بدون مشکلات اجتناب‌ناپذیر ناشی از زندگی با دیگران، روابط انسانی.

دنبال همینم؟ زندگی بدون چالش؟ اما لذت ‌جست‌وجوی خدا در خارج از خودم چه می‌شود؟

خیلی‌ها را می‌شناسم که همین کار را کرده‌اند. یک بار گفت‌وگویی جدی و در عین‌حال خنده‌دار با یک راهبه‌ی بودایی داشتم که بیست سال تمام را تنها در غاری در نپال گذرانده بود. پرسیدم چه عایدش شد. جواب داد: «اوج لذت جنسی معنوی.» گفتم راه‌های خیلی ساده‌تری برای رسیدن به اوج لذت جنسی هست.

هیچ‌وقت نمی‌توانستم آن طریق را پیش بگیرم؛ به گروه خونی من نمی‌خورد. نمی‌توانم و نمی‌توانستم بقیه‌ی عمرم را به دنبال انزال معنوی یا مراقبه بر درخت بلوط باغم، در انتظار نزول حکمت بگذرانم. جی. این را می‌داند و تشویقم کرد به این سفر بروم تا بفهمم جاده‌ی من در چشم‌های دیگران منعکس است و اگر می‌خواهم خودم را پیدا کنم، به این نقشه‌ی راه احتیاج دارم.

از ناشر روسم عذر می‌خواهم و می‌گویم باید صحبتم را با مونیکا به پرتغالی جمع‌بندی کنم. شروع می‌کنم به گفتن قصه‌ای برای مونیکا:

«پای مردی می‌لغزد و توی چاهی می‌افتد. از کشیشی که از آن بالا می‌گذرد کمک می‌خواهد. کشیش او را تبرک می‌کند و می‌رود. چند ساعت بعد دکتری از راه می‌رسد. مرد کمک می‌خواهد. اما دکتر فقط زخم‌هایش را از دور بررسی می‌کند، نسخه‌ای برایش می‌نویسد و می‌گوید نسخه را در نزدیک‌ترین داروخانه بپیچد. بالاخره غریبه‌ای از راه می‌آید. مرد دوباره کمک می‌خواهد. غریبه توی چاه می‌پرد. مرد می‌گوید: “حالا چه‌کار کنیم؟ جفتمان گرفتار شده‌ایم.” غریبه جواب می‌دهد: “نه، نشده‌ایم. من مال همین محلم و می‌دانم چه‌طوری بیرون برویم.”»

مونیکا می‌پرسد: «خوب؟ که چی؟»

توضیح می‌دهم: « به کسی مثل آن غریبه احتیاج دارم. ریشه‌هایم آماده است، اما فقط به کمک دیگران می‌توانم رشد کنم. نه فقط تو یا جی.، یا زنم. با کسانی که هیچ‌وقت ندیده‌ام. مطمئنم. برای همین اصرار داشتم بعد از مراسم امضا مهمانی بگیرند.»

مونیکا با گله می‌گوید: «تو هیچ‌وقت راضی نمی‌شوی، نه؟»

با لبخند می‌گویم: «برای همین است که این‌قدر دوستم داری.»

****

در رستوران از هر دری حرف می‌زنیم؛ موفقیت‌ها را جشن می‌گیریم و سعی می‌کنیم تکلیف جزئیاتی را روشن کنیم. باید جلوی خودم را بگیرم و دخالت نکنم، چون مونیکاست که مسئول امور نشر است. اما دوباره سؤال معمول مطرح می‌شود.

«حالا پائولو کی می‌آید روسیه؟»

مونیکا شروع می‌کند به توضیح که برنامه‌ام ناگهان خیلی پر شده و از هفته‌ی بعد تعهداتی دارم. حرفش را قطع می‌کنم:

«می‌دانی، همیشه آرزویی داشتم که تا حالا دوبار سعی‌ کردم برآورده کنم و نشده. اگر کمکم کنی به این آرزو برسم، من هم به روسیه می‌آیم.»

«چه آرزویی؟»

«می‌خواهم تمام عرض روسیه را با ترن طی کنم و به اقیانوس آرام برسم. می‌توانیم در مسیرمان در جاهای مختلف برای مراسم امضا توقف کنیم. این‌طوری به خواننده‌هایی که هیچ‌وقت نمی‌توانند به مسکو بیایند هم ادای احترام کرده‌ایم.»

چشم‌های ناشرم از شعف برق می‌زند. همین الان داشت از مشکلات توزیع کتاب در کشوری حرف می‌‌زد که نُه تا ساعت دارد.

مونیکا می‌خندد: «چه فکر رمانتیک و بامبوی چینی‌ای! اما خیلی عملی نیست. خوب می‌دانی که من نمی‌توانم با تو بیایم، چون باید از پسرم نگهداری کنم.»

اما ناشرم ذوق کرده. پنجمین قهوه‌اش را سفارش می‌دهد و می‌گوید ترتیب همه‌چیز را می‌دهد و دستیار مونیکا می‌تواند جایش را بگیرد و او لازم نیست نگران چیزی باشد، همه‌چیز جور می‌شود.

به‌ این ترتیب دو ماه تمام مسافرت را در سررسیدم ثبت می‌کنم، و می‌مانند چندین نفر آدم خیلی‌خیلی خوشحال اما مضطرب که باید به سرعت برق همه‌چیز را برنامه‌ریزی کنند؛ دوست و نماینده‌ای که حالا با محبت و احترام نگاهم می‌کند؛ استادی که اینجا نیست، اما می‌داند حالا تعهدی را قبول کرده‌ام، هرچند آن‌موقع منظورش را نفهمیده بودم. شب سردی است و تصمیم می‌گیرم تنها تا هتل قدم بزنم. کمی از کاری که کرده‌ام ترسیده‌ام، اما خوشحالم، چون دیگر راه برگشتی نیست.

همین را می‌خواستم. اگر باور کنم که پیروز می‌شوم، پیروزی هم به من باور خواهد داشت. هیچ عمری بدون کمی جنون کامل نمی‌شود، یا به قول جی.، باید سرزمینم را دوباره فتح کنم. اگر بفهمم در دنیا چه خبر است، می‌فهمم درون خودم چه خبر است.

****

همسرم در هتل برایم پیغام گذاشته که سعی کرده با من تماس بگیرد و هرچه زودتر بهش زنگ بزنم. قلبم بالا می‌پرد، چون به‌ندرت موقع سفر به من زنگ می‌زند. فوری زنگ می‌زنم. هر بوق انگار ابدیتی طول می‌کشد.

بالاخره گوشی را برمی‌دارد.

با لحنی عصبی می‌گوید: «ورونیک تصادف بدی کرده، اما نگران نباش، طوری‌اش نشده!»

می‌پرسم می‌توانم الان به ورونیک زنگ بزنم؟ می‌گوید نه، در بیمارستان است.

می‌پرسد: «آن روشن‌بین را یادت است؟»

البته! درباره‌ی من هم پیشگویی کرد. تلفن را قطع می‌کنیم و فوراً به اتاق مونیکا زنگ می‌زنم. می‌پرسم احیاناً سفری به ترکیه توی برنامه‌ام گذاشته‌ام؟

«خودت هم یادت نیست چه دعوت‌هایی را قبول کرده‌ای؟»

می‌گویم نه. وقتی شروع کردم به بله گفتن به همه‌ی آن ناشرها، انگار دچار یک‌جور سرخوشی شده بودم.

«اما تعهدهایت را که یادت است، نه؟ اگر بخواهی هنوز فرصت به‌هم زدن برنامه‌ها هست.»

می‌گویم هیچ مشکلی با آن تعهدات ندارم، مشکل آن نیست. دیروقت است و نمی‌توانم درباره‌ی آن روشن‌بین، پیشگویی‌ها، و تصادف ورونیک حرف بزنم. دوباره می‌پرسم سفری به ترکیه در برنامه هست یا نه.

می‌گوید: «نه. ناشرهای ترک در هتل دیگری اقامت دارند. وگرنه...»

هردو می‌خندیم.

می‌توانم راحت بخوابم.

فانوس بیگانه

نزدیک دو ماه سفر، زیارت. شور زندگی‌ام برگشته، اما هرشب خوابم نمی‌برد از این فکر که شاید این احساس شور، وقتی به خانه برگردم، دیگر با من نماند. آیا کاری را که لازم است، برای رشد بامبوی چینی می‌کنم؟ به هفت کشور سفر کرده‌ام، با خواننده‌هایم ملاقات کرده‌ام، خوش گذرانده‌ام و موقتاً افسردگی‌ای را که داشت فرایم می‌گرفت عقب رانده‌ام. اما حسی به من می‌گوید هنوز سرزمینم را بازفتح نکرده‌ام. این سفر تا اینجا چندان با سفرهای مشابه سال‌های قبل فرقی نداشته.

حالا فقط مانده روسیه. بعد چه‌کار کنم؟ همین‌طور تعهد قبول کنم تا بتوانم به حرکت ادامه بدهم یا توقف کنم و ببینم نتیجه‌ چه بوده؟

هنوز به نتیجه‌ای نرسیده‌ام. فقط می‌دانم زندگی بدون علت، زندگی بدون معلول خواهد بود. و نباید بگذارم این اتفاق برای من بیفتد. اگر لازم باشد، تمام سال را به سفر ادامه می‌دهم.

در شهر افریقایی تونس هستم، پایتخت تونس. میز گرد قرار است شروع شود و به لطف خدا اتاق پر از آدم است. قرار است دو روشنفکر تونسی مرا معرفی کنند. در ملاقات کوتاهی که قبل از این جلسه داشتیم، یکی‌شان متنش را نشانم داد که خواندنش فقط دو دقیقه طول می‌کشید و آن‌یکی تزش را درباره‌ی آثار من نشان داد که حداقل نیم ساعت طول می‌کشید.

مدیر برنامه با ظرافت توضیح می‌دهد که برنامه فقط برای 50 دقیقه برنامه‌ریزی شده و او نمی‌تواند متنش را بخواند. فکر می‌کنم طفلکی روی این مقاله چه‌قدر کار کرده. اما حق با برنامه‌ریز است. قصد من از سفر به تونس دیدن خواننده‌هایم است. بحث کوتاهی درمی‌گیرد و آخرسر نویسنده‌ی آن مقاله می‌گوید که دیگر مایل نیست در این جلسه شرکت کند و می‌رود.

میز گرد شروع می‌شود. معرفی‌های مقدماتی پنج دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد و بقیه‌ی جلسه برای بحث باز است. به حضار می‌گویم نیامده‌ام چیزی را توضیح بدهم و بیشتر مایلم جلسه‌ی گفت‌وگو باشد تا سخنرانی.

زن جوانی درباره‌ی نشانه‌هایی می‌پرسد که در کتاب‌هایم مطرح می‌کنم. نشانه‌ها در چه قالبی ظاهر می‌شوند؟ توضیح می‌دهم که نشانه‌ها زبانی بسیار شخصی هستند که هر فرد با سعی و خطا در زندگی‌اش خلق می‌کند، تا اینکه در جایی حس می‌کنیم خدا دارد ما را هدایت می‌کند. کس دیگری می‌پرسد آیا نشانه‌ای مرا به تونس آورده؟ بدون اینکه وارد جزئیات شوم می‌گویم بله.

بحث ادامه می‌یابد. زمان به سرعت می‌گذرد و باید جمع‌بندی کنم. برای آخرین سؤال، تصادفی، از میان ششصد نفر حاضر، مرد میانسالی را با سبیل پرپشت انتخاب می‌کنم.

می‌گوید: «سؤالی ندارم، فقط می‌خواهم اسمی را بگویم.»

نام باربازان-دبا را بر زبان می‌آورد، کلیسایی کوچک و دورافتاده، هزاران کیلومتر دور از اینجا. همان کلیسایی که روزی برای شکرگذاری از معجزه‌ای، پلاکی در آن گذاشتم و قبل از این سفر زیارتی هم به آنجا رفتم تا از مریم عذرا طلب محافظت کنم.

نمی‌دانم چه جوابی بدهم. بعداً شخص دیگری که سر میز نشسته بود، این جملات را نوشت:

در آن تالار انگار جهان ناگهان از حرکت باز ایستاد. چندین اتفاق افتاد: وقتی آن خواننده‌ی ناشناس نام آن کلیسای دورافتاده را بر زبان آورد، اشک‌های تو و اشک‌های همسر عزیزت را دیدم.

دیگر نمی‌توانستی حرف بزنی. صورت خندانت جدی شد. چشم‌هایت از اشک شرمی پر شد که روی مژه‌هایت می‌لرزید، انگار می‌خواست از حضور ناخوانده‌اش پوزش بخواهد.

حتی من هم بغض کرده بودم، هرچند نمی‌دانستم چرا. به زن و همسرم در میان جمعیت نگاه کردم، چون هروقت خودم را در آستانه‌ی چیزی ناشناخته می‌بینم، به آن‌ها نگاه می‌کنم. آنجا بودند، اما مثل همه ساکت نشسته، چشم به تو دوخته بودند، سعی داشتند با نگاهشان حمایتت کنند، انگار نگاه می‌تواند از کسی حمایت کند.

بعد برای کمک به کریستینا نگاه کردم، به امید اینکه بفهمم چه خبر است، که چه‌طور آن سکوت ظاهراً نامتناهی را بشکنم. و بعد دیدم او هم در سکوت اشک می‌ریزد، انگار هردویتان نت‌هایی از یک سمفونی بودید و انگار اشک‌هایتان داشت به هم می‌رسید، هرچند جدا از هم نشسته بودید.

برای چندین ثانیه‌ی طولانی، هیچ‌چیز وجود نداشت، نه اتاقی، نه جمعیتی، هیچ‌چیز. تو و همسرت راهی مکانی بودید که هیچ‌کدام از ما نمی‌توانستیم تعقیبتان کنیم. فقط مانده بود شور زندگی، متجلی در سکوت و در غلیان احساس.

کلمات اشک‌هایی هستند که نوشته شده‌اند. اشک‌ها کلماتی هستند که باید بیرون ریخته شوند. بدون آن‌ها، شادی تلألو خود را از دست می‌دهد و اندوه به پایان نمی‌رسد. پس به خاطر اشک‌هایت متشکرم.

باید به زن جوانی که سؤال اول را درباره‌ی نشانه‌ها پرسید، می‌گفتم نشانه یعنی همین. چیزی که به من می‌گوید چه‌گونه در زمان موعود، در مکان موعود باشم، بی‌آنکه بفهمم چه‌چیزی مرا به آنجا آورده.

اما فکر نمی‌کنم نیازی بود. احتمالاً خودش فهمیده بود.[5]

****

با همسرم، دست در دست، در بازار تونس راه می‌رویم، در 15 کیلومتری ویرانه‌های تمدن کارتاژ که قرن‌ها پیش اقتدار روم را به چالش کشید. از جنگجوی بزرگ کارتاژ، هانیبال حرف می‌زنیم. کارتاژ و روم با فقط چندصد کیلومتر دریا از هم جدا می‌شدند، و برای همین رومی‌ها انتظار یک نبرد دریایی را داشتند. اما هانیبال ارتش بزرگش را اول از بیابان و بعد از تنگه‌ی جبل‌الطارق گذراند و زمینی از اسپانیا و فرانسه گذشت، با سربازها و فیل‌هایش از کوه‌های آلپ گذشت و از شمال به رومی‌ها حمله کرد و یکی از بزرگ‌ترین پیروزی‌های نظامی تاریخ را به نام خودش ثبت کرد.

بر تمام دشمنان سر راهش غلبه کرد، اما ــ به دلایلی هنوز نامعلوم ــ کمی قبل از فتح رم متوقف شد و در لحظه‌ی مناسب حمله نکرد. نتیجه‌ی این تعلل، محو کارتاژ از روی نقش به دست لژیون‌های رومی بود.

با صدای بلند فکر می‌کنم: «هانیبال توقف کرد و شکست خورد. خوشحالم که می‌توانم پیش بروم، هرچند شروعش سخت بود. کم‌کم دارم به این سفر عادت می‌کنم.»

همسرم خودش را به نشنیدن می‌زند، چون می‌داند دارم خودم را به چیزی متقاعد می‌کنم. در راه کافه‌ای هستیم تا با یکی از خواننده‌هایم سامیل ملاقات کنیم. تصادفی در مهمانی بعد از میز گرد انتخابش کردم. ازش می‌خواهم از بناهای یادبود همیشگی و مراکز توریستی پرهیز کند و زندگی واقعی شهر را نشانم بدهد.

ما را به ساختمان زیبایی می‌برد که در سال 1754، مردی برادرش را کشت. پدر این برادرها تصمیم گرفت این قصر را، به یاد پسر مقتولش بسازد و وقف مدرسه کند. می‌گویم با این‌کار قاتل هم ماندگار می‌شود.

سامیل می‌گوید: «نه دقیقاً. در فرهنگ ما، جنایتکار در گناهش با تمام کسانی که به او اجازه دادند جنایت کند سهیم است. وقتی کسی قتل می‌کند، کسی که به او اسلحه را فروخته هم در برابر خدا مسئول است. تنها راهی که پدر می‌توانست سهم خودش را از این گناه جبران کند، تبدیل این فاجعه به چیزی خیر برای دیگران بود.»

ناگهان همه‌چیز محو می‌شود ــ قصر، خیابان، شهر، آفریقا. جهشی عظیم به درون تونل تاریکی که به سیاهچالی مرطوب ختم می‌شود. در برابر جی. ایستاده‌ام، در یکی از زندگی‌های پیشینم، دویست سال قبل از آن قتل در آن خانه. چشم‌های جدی و هشداردهنده‌اش را به من دوخته.

به همان سرعت به زمان حال برمی‌گردم. تمامش لحظه‌ای بیش نبود. دوباره در آن قصرم، با سامیل، همسرم، و همهمه‌ی خیابان تونسی. اما چرا این شیرجه در گذشته؟ چرا ریشه‌های بامبوی چینی اصرار دارند گیاه را مسموم کنند؟ آن زندگی گذشت و بهایش هم پرداخته شد.

جی. در سن مارتن گفته بود: « تو فقط کاری از سر جبن کردی، اما من بارها حق را کشتم. اما این کشف نجاتم داد.» هیچ وقت تشویقم نکرده بود به گذشته برگردم و همیشه به‌شدت مخالف کتاب‌ها و تمرین‌های مربوط به این مسائل بود.

سامیل می‌گوید: «به جای انتقامجویی که مجازاتی مقطعی است، مدرسه‌ای ساخت که در آن حکمت و علم تا دویست سال بعد انتقال می‌یافت.»

با وجود آن جهش ناگهانی در زمان، حتی یک کلمه از حرف‌هایش را از دست نداده‌ام.

«همین است.»

همسرم می‌پرسد: «چی؟»

«دارم راه می‌روم. دارم می‌فهمم. دارد معنی پیدا می‌کند.»

حالت سرخوشی دارم. سامیل گیج شده.

می‌پرسم: «نظر اسلام درباره‌ی تناسخ چیست؟»

سامیل با تعجب نگاهم می‌کند.

«نمی‌دانم. من عالم دینی نیستم.»

ازش می‌خواهم سردربیاورد. موبایلش را برمی‌دارد و به چند نفر زنگ می‌زند. کریستینا و من به باری می‌رویم و دو قهوه‌ی سیاه و قوی سفارش می‌دهیم. هردو خسته‌ایم، اما قرار است بعداً برای شام غذای دریایی بخوریم و باید در مقابل میل به خوردن یک ساندویچ در اینجا مقاومت کنیم.

می‌گویم: «یک لحظه دچار حس آشناپنداری شدم.»

کریستینا به شوخی می‌گوید: «همه می‌شوند. به جادوگر بودن احتیاجی نیست.»

البته نه. اما حس آشناپنداری فراتر از آن حس لحظه‌ایِ شگفتی‌آور است که بلافاصله از یاد می‌رود، چون هرگز خودمان را با مسائلی که معنایی ندارند اذیت نمی‌کنیم. حس آشناپنداری یا دِ-ژا-‌وو نشان می‌دهد که زمان نمی‌گذرد. جهشی است به درون چیزی که قبلاً تجربه‌ کرده‌ایم و حالا دارد تکرار می‌شود.

سامیل غیبش زده است.

«موقعی که داشت درباره‌ی آن قصر حرف می‌زد، گذشته برای یک هزارم ثانیه مرا به درون خودش کشید. مطمئنم این اتفاق موقعی افتاد که داشت می‌گفت مسئولیت جنایت فقط با جانی نیست و با کسانی هم هست که شرایط منجر به جنایت را خلق کردند. اولین بار که در 1982 با جی. ملاقات کردم، درباره‌ی ارتباط من با پدرش گفت. دیگر هیچ‌وقت به موضوع اشاره‌ای نکرد و من هم یادم رفت. اما چند لحظه پیش پدرش را دیدم. و حالا منظورش را می‌فهمم.»

«در آن زندگی که برایم گفتی...؟»

«بله، در جریان تفتیش عقاید اسپانیا.»

«آن که دیگر گذشته. چرا خودت برای چیزی که دیگر کهنه شده رنج می‌دهی؟»

«خودم را زجر نمی‌دهم. مدت‌ها پیش یاد گرفتم برای شفای زخم‌هایم باید شجاعت روبه‌رو شدن با آن‌ها را داشته باشم. این‌ را هم یاد گرفتم که خودم را ببخشم و اشتباهاتم را اصلاح کنم. اما از وقتی عازم این سفر شده‌ام، حس می‌کنم پازل خیلی عظیمی جلویم است و تکه‌هایش دارد کم‌کم ظاهر می‌شود، تکه‌های عشق، نفرت، فداکاری، بخشش، شادی و سوگ. برای همین با تو اینجا هستم. حالا حالم خیلی بهتر است، انگار به جای آنکه بنشینم به گلایه که نمی‌توانم تمام آموخته‌هایم را عملی کنم، واقعاً رفتم دنبال روحم، سرزمینم. الان نمی‌توانم، چون درست درکش نمی‌کنم، اما وقتی کردم، حقیقت مرا آزاد خواهد کرد.»

****

سامیل با کتابی برگشته. کنار ما می‌نشیند، یادداشت‌هایش را بررسی می‌کند و با احترام صفحات کتاب را در حالی که به عربی زمزمه می‌کند، ورق می‌زند.

آخرش می‌گوید: «با سه عالم دینی صحبت کردم. دوتایشان گفتند بعد از مرگ فقط جهان آخرت است. اما سومی به من گفت به این آیات قرآن نگاه کنم.»

هیجان زده است.

«این اولی‌اش است، سوره‌ی بقره، آیه‌ی 28: چگونه خدا را منكريد با آنكه مردگانى بوديد و شما را زنده كرد باز شما را مى ميراند [و] باز زنده مى‏كند [و] آنگاه به سوى او بازگردانده مى‏شويد[6] .

با هیجان کتاب مقدس را ورق می‌زند، و آیه‌ی بعدی را ترجمه می‌کند. سوره‌ی بقره، آیه‌ی 154:

«و كسانى را كه در راه خدا كشته مى‏شوند مرده نخوانيد بلكه زنده‏اند ولى شما نمى‏دانيد.[7]»

«دقیقاً!»

«آیات دیگری هم هست، اما راستش را بگویم، راحت نیستم الان درباره‌اش حرف بزنم. ترجیح می‌دهم درباره‌ی تونس برایت بگویم.»

می‌گویم: «به‌ اندازه‌ی کافی گفته‌ای. آدم‌ها هیچ‌وقت از بین نمی‌روند. ما همیشه در زندگی‌های گذشته و آینده‌مان حضور داریم. می‌دانی، در کتاب مقدس هم این آمده. در جایی مسیح به یحیای تعمید دهنده به عنوان حلول مجدد الیاس اشاره می‌کند: " و اگر خواهید قبول‌ كنید، ]یحیی[همان‌ است‌ الیاس‌ كه‌ باید بیاید». آیه‌های دیگری هم با همین مضمون هست.»

شروع می‌کند به گفتن افسانه‌هایی درباره‌ی بنیان‌گذاری این شهر و به‌ نظرم می‌رسد وقتش است که پا بشویم و راه بیفتیم.

****

بالای یکی از دروازه‌های دیوار قدیمی شهر، فانوسی هست و سامیل داستانش را می‌گوید:

«این شأن نزول یکی از مشهورترین ضرب‌المثل‌های عربی است: «روشنایی فقط برای غریبه‌هاست.»»

می‌گوید این ضرب‌المثل مصداق وضع کنونی ماست. سامیل می‌خواهد نویسنده بشود و خیلی سعی دارد در کشور خودش بشناسندش، در حالی که من برزیلی، دیگر اینجا معروف شده‌ام.

می‌گویم ما هم ضرب‌المثل مشابهی داریم: «هیچ‌کس در شهر خودش پیامبر نمی‌شود.» همیشه به چیزهای خارجی بیشتر ارزش می‌گذاریم و هیچ‌وقت زیبایی‌های اطراف خودمان را درک نمی‌کنیم.

ادامه می‌دهم: «اما گاهی باید نسبت به خودمان غریبه بشویم. بعد نور نهفته در وجودمان چیزی را که باید ببینیم روشن می‌کند.»

همسرم ظاهراً گفت‌وگو را تعقیب نمی‌کند، اما ناگهان برمی‌گردد و می‌گوید: «این فانوس یک جوری، نمی‌دانم چه‌جوری، با وضع الان تو ارتباط دارد. همین‌که بفهمم ربطش چیست بهت می‌گویم.»

****

کمی می‌خوابیم، بعد با دوستان شام می‌خوریم و برای پیاده‌روی دیگری در شهر می‌رویم. همسرم ناگهان می‌تواند حس بعدازظهرش را توضیح بدهد:

«داری سفر می‌کنی، اما خانه را ترک نکرده‌ای. تا وقتی ما با همیم، وضع همین است، چون کسی را کنارت داری که تو را می‌شناسد و حس آشنایی کاذب بهت می‌دهد. وقتش است تنهایی سفر را ادامه بدهی. ممکن است تنهایی به‌نظرت آزاردهنده و تحمل‌ناپذیر بیاید، اما این حس کم‌کم محو می‌شود و بیشتر در تماس با دیگران قرار می‌گیری.»

بعد از مکثی اضافه می‌کند:

«جایی خواندم که در یک جنگل صدهزاردرخته، هیچ دو برگی شبیه هم نیستند. هیچ دو سفر در یک جاده هم شبیه هم نیستند. اگر به سفر با هم ادامه بدهیم و سعی کنیم همه‌چیز را با دیدگاه خودمان از جهان تطبیق بدهیم، به نفع هیچ‌کداممان نیست. دعای خیرم با توست. برای اولین مسابقه‌ی جام جهانی در آلمان می‌بینمت!»

اگر باد سرد بوزد

وقتی با ناشر و ویراستارم به هتل مسکو می‌رسم، زن جوانی بیرون منتظرم است. جلو می‌آید و دست‌هایم را می‌گیرد.

«باید باهاتان حرف بزنم. فقط برای همین تمام راه از اکاترین‌برگ[8] آمده‌ام.»

خسته‌ام. زودتر از معمول بیدار شده‌ام و مجبور شدم در پاریس هواپیما عوض کنم، چون پرواز مستقیم نبود. سعی کردم در راه بخوابم، اما هربار خوابم می‌برد، خواب ناخوشایند و مکرری را می‌دیدم.

ناشرم می‌گوید فردا مراسم امضای کتاب برقرار است و تا سه روز دیگر خودمان به اکاترین‌برگ می‌آییم. اولین توقف من در سفرم با قطار است. دستم را برای خداحافظی دراز می‌کنم و حس می‌کنم دستش خیلی سرد است.

«چرا داخل منتظرم نماندید؟»

در واقع دلم می‌خواهد بپرسم هتل مرا از کجا پیدا کرده، اما نباید سخت بوده باشد، و اولین بار نیست که این اتفاق می‌افتد.

«پریروز وبلاگ شما را خواندم و متوجه شدم مستقیم با من حرف می‌زنید.»

داشتم تأملاتم را درباره‌ی این سفر در وبلاگم پست می‌کردم. هنوز در مرحله‌ی تجربه بود، چون پیشاپیش پست‌ها را می‌نوشتم. نمی‌دانستم به کدام قطعه اشاره می‌کند. با این حال، مطمئناً هیچ اشاره‌ای به او نکرده بودم، چون تازه چند ثانیه پیش دیده بودمش.

کاغذی حاوی آن مقاله بیرون می‌آورد. از حفظم، هرچند یادم نیست کی داستان را برایم گفت. رئیسِ کسی برایش آزمونی تعیین می‌کند: اگر تمام شب را در قله‌ی کوه سر کند، جایزه‌ی بزرگی می‌گیرد؛ اگر نتواند، باید مجانی کار کند. بقیه‌ی داستان از این قرار است:

علی وقتی مغازه را ترک کرد، حس کرد باد بسیار سردی می‌وزد. ترسید و تصمیم گرفت از بهترین دوستش آیدی بپرسد به نظر او قبول این شرط دیوانگی است یا نه. آیدی کمی فکر کرد و بعد جواب داد: «نگران نباش، من کمکت می‌کنم. فردا شب، بالای کوه، راست به جلویت نگاه کن. من نوک کوه روبه‌رو می‌نشینم و تمام شب برایت آتش روشن می‌کنم. به آتش نگاه کن و دوستی‌مان را به یاد بیاور؛ این گرم نگهت می‌دارد. شب را به سلامت می‌گذرانی، و بعد در عوضش ازت چیزی خواهم خواست.»

علی شرط را برد، جایزه‌ی نقدی را گرفت، و به خانه‌ی دوستش رفت.

«گفتی در عوض کمکت قسمتی از جایزه را می‌خواهی.»

آیدی گفت: «بله، اما پول نمی‌خواهم. قول بده اگر زمانی باد سردی در زندگی من وزید، تو آتش دوستی را برایم روشن کنی.»

از زن جوان به خاطر مهربانی‌اش تشکر می‌کنم و می‌گویم سرم خیلی شلوغ است، اما اگر فردا به مراسم امضای کتاب بیاید، خوشحال می‌شوم کتابش را برایش امضا کنم.»

«برای این نیامدم. از سفر روسیه‌پیمایی شما با قطار خبر دارم و من هم با شما می‌آیم. وقتی اولین کتابتان را خواندم، ندایی به من گفت شما آتش مقدسی را برای من روشن کرده‌اید و روزی باید این لطف را جبران کنم. هرشب خواب این آتش را می‌دیدم؛ حتی فکر کردم بروم برزیل و پیدایتان کنم. می‌دانم به کمک احتیاج دارید، برای همین آمده‌ام.»

اطرافیانم می‌خندند. سعی می‌کنم مؤدب باشم و می‌گویم مطمئنم فردا همدیگر را خواهیم دید. ناشرم توضیح می‌دهد که قراری دارم، و من هم به همین بهانه خداحافظی می‌کنم.

دختر، قبل از اینکه برود، می‌گوید: «اسم من هلال است.»

ده دقیقه بعد، در اتاقم در هتل، کاملاً ماجرای آن دختر را که بیرون هتل سراغم آمد از یاد می‌برم. حتی اسمش یادم نیست، و اگر دوباره ببینمش، بعید است بشناسمش. اما چیزی آزارم می‌دهد: در چشم‌هایش هم عشق دیدم و هم مرگ.

تمام لباس‌هایم را در می‌آورم، شیر دوش را باز می‌کنم و زیر آب می‌روم... از محبوب‌ترین مراسم روزانه‌ام.

سرم را طوری می‌گذارم که صدای آب را در گوش‌هایم بشنوم. رابطه‌ام را با هرچیز دیگری قطع می‌کند و مرا به دنیای دیگری می‌برد. مثل رهبر ارکستری که از حضور هر ساز در ارکسترش باخبر است، کم‌کم هر صدا را تشخیص می‌دهم و هرکدام به کلمه‌ای مبدل می‌شود. معنای کلمات را نمی‌فهمم، اما می‌دانم وجود دارند.

حس خستگی، اضطراب و گم‌گشتگی ناشی از سفر به کشورهای گوناگون از بین می‌رود. هرروز که می‌گذرد، بیشتر حس می‌کنم این سفرِ دراز نتایج مطلوبی دارد. حق با جی. بود. داشتم اجازه می‌دادم روزمرگی مسمومم کند: دوش شده بود فقط ابزار نظافت بدن، غذا شده بود وسیله‌ی تغذیه‌ی بدن، و تنها هدف از پیاده‌روی شده بود پرهیز از مشکلات قلبی در آینده.

حالا همه‌چیز دارد عوض می‌شود، نامحسوس است، اما دارد عوض می‌شود. هر وعده‌ی غذا به فرصتی برای حرمت‌گذاری به حضور دوستان و آموزه‌هایشان مبدل شده؛ پیاده‌روی باز مبدل شده به مراقبه بر لحظه‌ی حال؛ و صدای آب در گوشم افکارم را خاموش می‌کند، آرامم می‌کند و وامی‌داردم به یاد بیاورم که این حرکات کوچک روزانه‌ است که ما را به خدا نزدیک می‌کند، مادام که بتوانم برای هر حرکتی ارزشی را قائل باشم که سزاوارش است.

وقتی جی. به من گفت: «زندگی راحتت را رها کن و برو به دنبال سرزمینت،» حس ترک‌شدگی و سرگشتگی به من دست داد. توقع راه‌ حل یا پاسخی برای تردیدهایم را داشتم، چیزی که آرامم کند و دوباره با روحم آشتی‌ام بدهد. کسانی که راهی یافتن سرزمینشان می‌شوند، می‌دانند در عوض، چالش‌هایی در انتظارشان است، دوره‌های طولانی انتظار، تغییرات غیرمنتظره، یا حتی بدتر: هیچ‌چیز.

دارم اغراق می‌کنم. اگر دنبال چیزی می‌روم، آن چیز هم دنبال من است.

اما باید برای همه‌چیز آماده بود. همین‌جا تصمیمی را که باید می‌گرفتم می‌گیرم: حتی اگر در این سفر با قطار هیچ‌چیز نیابم، ادامه می‌دهم، چون از آن لحظه‌ی مکاشفه‌گونه در آن هتل در لندن می‌دانم که هرچند ریشه‌هایم آماده است، روحم در حال مردن از دردی تشخیص‌ناپذیر و صعب‌العلاج است.

روزمرگی.

روزمرگی هیچ ربطی به تکرار ندارد. برای اینکه در امری ماهر بشوی، باید تمرین و تکرار کنی. تمرین و تکرار، تا ملکه‌ی ذهنت بشود. همان بچگی این را یاد گرفتم، در شهری کوچک و دور افتاده در برزیل که اغلب در تعطیلات تابستانی با خانواده‌ام می‌رفتیم. شیفته‌ی کار آهنگری شده بودم که در آن شهر زندگی می‌کرد. می‌نشستم و برای مدتی که انگار تا ابد طول می‌کشید، بالا رفتن و سقوط پتکش را بر فولاد گداخته تماشا می‌کردم، و جرقه‌ها را می‌دیدم که مثل فشفشه‌های آتش‌بازی پراکنده می‌شدند. یک بار به من گفت:

«لابد فکر می‌کنی چه‌قدر کارم تکراری است، نه؟»

گفتم: «بله.»

«خُب، اشتباه می‌کنی. هربار پتک را پایین می‌آورم، شدت ضربه فرق می‌کند. گاهی محکم‌تر است و گاهی ملایم‌تر. اما این را فقط بعد از تکرار این ضربه در طول سال‌ها یاد گرفتم، تا اینکه از جایی به بعد دیگر لازم نبود فکر کنم. فقط می‌گذارم دستم کار را مدیریت کند.»

هیچ‌وقت این کلمات یادم نرفته.

مشارکت ارواح

به تک‌تک خواننده‌هایم نگاه می‌کنم. دستم را بالا می‌برم و ازشان تشکر می‌کنم. بدنم شاید در حال سفر باشد، اما وقتی روحم از شهری به شهر دیگر پرواز می‌کند، هیچ‌وقت تنها نیستم: با تمام کسانی هستم که روحم را از راه کتاب‌هایم درک کرده‌اند. در مسکو، در لندن، صوفیه، تونس، کیِف، سانتیاگوی کمپوستلا، گیمارانس یا شهرهای دیگری که در یک ماه و نیم گذشته دیده‌ام، تنها نبوده‌ام.

جروبحثی را پشت سرم می‌شنوم. سعی می‌کنم بر کارم تمرکز کنم. اما انگار قرار نیست بحث تمام شود. سرانجام برمی‌گردم و از ناشرم می‌پرسم مشکل چیست.

«همان دختر دیروزی است. می‌گوید می‌خواهد کنار تو باشد.»

اصلاً دختر را به خاطر نمی‌آورم، اما خواهش می‌کنم بحث را تمام کنند و به امضا کردن کتاب ادامه می‌دهم.

کسی کنارم می‌نشیند، اما یکی از محافظ‌های یونیفرم‌پوش بلندش می‌کند، و بحث دوباره شروع می‌شود. از کار دست می‌کشم.

کنارم دختری نشسته که چشم‌هایش از عشق و مرگ می‌گوید. برای اولین بار درست نگاهش می‌کنم: موهای تیره، بیست‌ودو تا بیست‌ونه ساله (وضعم در تخمین سن و سال مردم افتضاح است)، یک کت چرم رنگ‌ورورفته، شلوار جین و کفش ورزشی.

محافظ می‌گوید: «کوله‌اش را گشتیم، مشکلی نیست، اما اینجا نماند.»

دختر فقط لبخند می‌زند. خواننده‌ای منتظر است بحث تمام شود تا کتابش را امضا کنم. متوجه می‌شوم که دختر قصد رفتن ندارد.

«اسم من هلال است، یادتان است؟ آمده‌ام آتش مقدس را روشن کنم.»

به دروغ می‌گویم بله، یادم است. کسانی که در صف ایستاده‌اند کم‌کم بی‌صبر شده‌اند. خواننده‌ای از ته صف چیزی به روسی به او می‌گوید و از لحن صدایش می‌فهمم که خوش‌وبش نکرده.

ضرب‌المثلی پرتغالی هست که می‌گوید: «درد بی‌درمان را باید تحمل کرد.» فرصت جروبحث ندارم و باید تصمیم سریعی بگیرم. از دختر خواهش می‌کنم کمی فاصله بگیرد تا بتوانم حریم خصوصی کسانی را که در صف ایستاده‌اند رعایت کنم. دختر اطاعت می‌کند و دورتر می‌ایستد.

چند لحظه بعد دوباره وجودش از یادم می‌رود و بر کارم تمرکز می‌کنم. همه از من تشکر می‌کند و من از همه، و چهار ساعت مثل باد می‌گذرد. هر ساعت تنفسی می‌دهم تا سیگاری بکشم، اما اصلاً خسته نیستم. بعد از هر مراسم امضای کتاب، انگار باتری‌هایم با انرژی مضاعف شارژ می‌شود.

سرانجام از همه می‌خواهم برای برنامه‌گزاران دست بزنند. وقت رفتن به قرار بعدی است. دختری که وجودش را فراموش کرده بودم، دوباره سراغم می‌آید.

می‌گوید: «باید چیز مهمی را نشانتان بدهم.»

می‌گویم: «امکانش نیست. برای شام قرار دارم.»

جواب می‌دهد: «خیلی هم امکانش هست. اسم من هلال است. دیروز بیرون هتل منتظرتان بودم. تا منتظرید که بروید، می‌توانم چیزی را که باید، همین الان و همین‌جا نشانتان بروم.»

قبل از اینکه جواب بدهم، ویولونی از کوله‌اش بیرون می‌آورد و شروع می‌کند به نواختن.

مردم که داشتند متفرق می‌شدند، با صدای این کنسرت غیرمنتظره برمی‌گردند. هلال با چشم‌های بسته می‌نوازد، انگار در خلسه باشد. آرشه را تماشا می‌کنم که عقب و جلو می‌رود، نرم سیم‌های ویولون را لمس می‌کند و این آهنگ را خلق می‌کند که هرچند قبلاً شنیده‌ام، دارد چیزی می‌گوید که من و همه‌ی حاضران باید بشنویم. گاهی مکث می‌کند؛ گاهی به نظر می‌رسد در حال جذبه است؛ گاهی تمام وجودش با ساز می‌رقصد؛ و تمام مدت بالاتنه و دست‌هایش می‌رقصند.

هر نُت خاطره‌ای در تک‌تک ما به جا می‌گذارد، اما کل ملودی‌ است که قصه‌ای تعریف می‌کند، قصه‌ی کسی که می‌خواهد به شخص دیگری نزدیک شود و با وجود پس رانده شدن‌های مکرر، باز تلاش می‌کند. وقتی هلال می‌نوازد، به یاد مواقعی می‌افتم که درست از کسانی کمک دریافت کردم که فکر می‌کردم چیزی برای افزودن به زندگی من ندارند.

وقتی از نواختن دست می‌کشد، هیچ‌کس دست نمی‌زند، هیچ. فقط سکوتی تقریباً قابل لمس.

می‌گویم: «متشکرم.»

«کمی از روحم را با شما سهیم شدم، اما قبل از انجام مأموریتم کارهای زیادی مانده. می‌شود با شما بیایم؟»

معمولاً آدم‌هایی که موی دماغ می‌شوند یکی از این دو واکنش را در من ایجاد می‌کنند: یا رویم را برمی‌گردانم و می‌روم، یا اجازه می‌دهم فریفته بشوم. نمی‌توانم به کسی بگویم که رؤیاهایش غیرممکن است. هرکسی قدرت ذهنی مونیکا را در آن بار در کاتالونیا ندارد، و اگر فقط یک نفر را متقاعد کنم که از مبارزه برای چیزی که برایش باارزش است دست بکشد، خودم را هم تشویق می‌کنم که از مبارزه دست بکشم، و آن‌وقت تمام زندگی‌ام تحلیل می‌رود.

روز رضایت‌بخشی بوده. به سفیر برزیل زنگ می‌زنم و می‌گویم امکانش هست مهمان دیگری را به لیست شام اضافه کنند؟ با لطف موافقت می‌کند و می‌گوید خواننده‌های من نماینده‌هایم هستند.

****

با وجود فضای رسمی، سفیر شرایط راحتی برای همه خلق می‌کند. هلال با لباسی به نظر من در اوج بی‌سلیقی می‌آید: پر از رنگ‌های تند، در تضاد با لباس‌های رسمی بقیه‌ی مهمان‌ها. برنامه‌گزارها که پیش‌بینی این مهمان دیررسیده را نکرده بودند، او را در صندلی افتخار، کنار میزبانمان می‌نشانند.

قبل از شام، بهترین دوستم در روسیه که کارخانه‌دار است، توضیح می‌دهد که احتمالاً با نماینده‌ی ادبی محلی‌ام به مشکل می‌خوریم، که تمام مهمانی کوکتل را پشت تلفن به دعوا با شوهرش گذراند.

«سر چی؟»

«ظاهراً تو قبول کرده بودی به کلوب شبی که او مدیرش است بروی، اما لحظه‌ی آخر به هم زدی.»

این ماجرا در برنامه‌ام بود، اما در کنار سرفصل‌ «صحبت درباره‌ی منوی غذا در سفر سیبری»، و اصلاً به حال‌وهوای آن شب، بعد از دریافت آن همه انرژی مثبت نمی‌خورد. قرار را به هم زدم، چون به نظرم بی‌معنی می‌آمد؛ تا حالا در عمرم درباره‌ی منوی غذا صحبت نکرده‌ام. ترجیح می‌دادم به هتل برگردم، دوشی بگیرم بگذارم صدای آب مرا به جاهایی ببرد که حتی از توصیفش عاجزم.

شام را می‌آورند، بحث‌های موازی دور میز شروع می‌شود، و ناگهان همسر سفیر با مهربانی از هلال می‌خواهد از خودش بگوید.

«من در ترکیه به دنیا آمدم و در دوازده سالگی برای آموزش نوازندگی ویولون به اکاترین‌برگ آمدم. می‌دانید چه‌طور نوازنده‌ها را انتخاب می‌کنند؟»

نه، همسر سفیر نمی‌داند. ناگهان انگار بحث‌های موازی سر میز کمرنگ می‌شود. شاید همه به آن زن عجیب با لباس‌های رنگارنگ علاقه یافته‌اند.

«هر بچه‌ای که شروع به نواختن سازی می‌کند، باید ساعت‌های مشخصی در هفته تمرین کند. در آن مرحله فرض را بر این می‌گذارند که همه‌ی این بچه‌ها می‌توانند روزی در ارکستر بنوازند. هرچه بزرگ‌تر می‌شوند، بعضی‌ها بیشتر از بقیه تمرین می‌کنند. آخرش فقط گروه کوچکی از هنرجوهای برجسته می‌مانند که نزدیک چهل ساعت در هفته تمرین می‌کنند. پیشاهنگ‌های کشف استعداد ارکسترهای بزرگ به دنبال استعدادهای تازه به مدارس موسیقی سر می‌زنند و این دانشجوها را برای فعالیت حرفه‌ای جذب می‌کنند. برای من هم همین اتفاق افتاد.»

سفیر می‌گوید: «ظاهراً حرفه‌ی زندگی‌تان را پیدا کرده‌اید. همه‌ی ما این‌قدر خوشبخت نیستیم.»

«حرفه‌ی من نبود. علت اینکه آن‌قدر تمرین می‌کردم این بود که در ده سالگی از من سوءاستفاده‌ی جنسی شد.»

همه دور میز از حرف زدن دست می‌کشند. سفیر سعی می‌کند موضوع را عوض کند و بحث مذاکره‌ی برزیل را با روسیه درباره‌ی واردات و صادرات ماشین‌های سنگین پیش می‌کشد. اما هیچ‌کس، مطلقاً هیچ‌کس، درباره‌ی موازنه‌ی تجاری کشور من کنجکاو نیست. آخرش منم که باید بحث را دوباره به آن داستان برگردانم.

«هلال، اگر اشکالی ندارد، فکر می‌کنم همه اینجا کنجکاوند بدانند چه رابطه‌ای است میان قربانی جنسی بودن و هنرمند ویولون‌نواز شدن.»

«هلال به ترکی یعنی ماه نو. نماد روی پرچم ترکیه است. پدرم ملی‌گرای سرسختی بود. راستش این اسم را بیشتر روی پسرها می‌گذارند تا دخترها. در عربی ظاهراً معنای دیگری دارد، اما من درست نمی‌دانم.»

نمی‌خواهم موضوع منحرف بشود.

«برگردیم به صحبت اصلی، توضیح می‌دهی؟ اینجا همه محرمند.»

محرم؟ بیشتر کسانی که سر این میز نشسته‌اند اولین بار است همدیگر را می‌بینند.

همه ناگهان سرشان را به بشقاب‌ها و لیوان‌ها و کارد و چنگالشان گرم می‌کنند و تظاهر به اینکه فقط روی غذا تمرکز دارند، اما دلشان لک زده برای شنیدن بقیه‌ی داستان هلال. هلال طوری حرف می‌زند که انگار موضوع صحبتش طبیعی‌ترین چیز دنیاست.

«یک همسایه بود که همه فکر می‌کردند آدم آرام و کمک‌رسانی است، مرد خوبی که در مواقع اضطرار به داد آدم می‌رسید. متأهل بود و دو دختر هم‌سن من داشت. هروقت برای بازی با دخترها به خانه‌اش می‌رفتم، مرا می‌نشاند روی زانوهاش و قصه‌های قشنگ برایم می‌گفت. اما همزمان دستش روی تمام تنم حرکت می‌کرد، و اول به نظرم رسید این نشانه‌ی محبت است. اما با گذشت زمان یواش‌یواش بین پاهای مرا لمس می‌کرد و از من می‌خواست به آلتش دست بزنم، از این جور چیزها.»

به پنج زن دیگر سر میز نگاه می‌کند و می‌گوید:

«متأسفانه موضوع نادری نیست، قبول دارید؟»

هیچ‌کس جواب نمی‌دهد. حسی به من می‌گوید که حداقل یکی دو نفر دیگر آنجا همین تجربه را داشته‌اند.

«به هر حال، مشکل فقط همین نبود. بدتر از همه این بود که داشت از این کار خوشم می‌آمد، هرچند می‌دانستم کار بدی است. بعد، یک روز تصمیم گرفتم دیگر به آنجا نروم؛ با اینکه پدرومادرم اصرار داشتند که باید بیشتر با دخترهای همسایه بازی کنم. آن‌موقع داشتم ویولون یاد می‌گرفتم، برای همین بهشان گفتم که وضعم در کلاس خوب نیست و باید بیشتر تمرین کنم. به‌شکلی جبری و سرسام‌آور تمرین می‌کردم.»

هیچ‌کس تکان نمی‌خورد. کسی چیزی برای گفتن ندارد.

«و برای اینکه بار آن گناه را با خودم داشتم، چون قربانی‌ها همیشه خودشان را شریک جرم می‌دانند، تصمیم گرفتم خودم را مجازات کنم. برای همین در روابطم با مردها همیشه دنبال رنج و تعارض و نومیدی بوده‌ام.»

راست به من و تمام مهمان‌های سر میز نگاه کرد.

«اما قرار است همه‌چیز دیگر عوض شود، نه؟»

با اینکه تا حالا توانسته‌ام اوضاع را در اختیار خودم داشته باشم، مهارم را از دست داده‌ام. فقط می‌توانم زمزمه کنم: «بله، خوب، امیدوارم...» و به سرعت بحث را بکشانم به ساختمان زیبای محل سفارت برزیل در روسیه.

****

وقتی می‌رویم، از هلال می‌پرسم کجا اقامت دارد و از دوست کارخانه‌دارم می‌پرسم امکانش هست او را قبل از رساندن من به هتل به خانه ببرد؟ قبول می‌کند.

«برای ویولون متشکرم، و از اینکه داستانت را برای یک عده غریبه گفتی. حالا، هرروز صبح، وقتی ذهنت هنوز خالی است، کمی وقتت را بگذار برای مسائل روحانی. هوا حاوی نیرویی کیهانی است که در هر فرهنگی اسمی دارد، که مهم نیست. مهم این است که این کار را بکنی. نفس عمیق بکش و از تمام برکات موجود در هوا بخواه وارد بدنت بشود و هر سلولت را پر کند. بعد خیلی آرام هوا را بیرون بده و شادی و آرامش را به هوای اطرافت ببخش. ده بار این کار را بکن. با این کار هم به شفای خودت کمک می‌کنی و هم به شفای دنیا.»

«منظورتان چی است؟»

«هیچ. فقط این تمرین را بکن. کم‌کم احساسات منفی‌ات نسبت به عشق از بین می‌رود. نگذار نیرویی که در قلب انسان قرار گرفته تا همه‌چیز را بهتر کند، نابودت کند. نفس بکش و هرآنچه را در آسمان و زمین است فرو بده. با بازدمت زیبایی و باروری را بیرون بده. باور کن، اثر می‌کند.»

هلال با عصبانیت می‌گوید: «من نیامدم تمرینی را که در هر کتاب یوگایی یاد می‌گرفتم یاد بگیرم.»

بیرون، مسکو از برابر چشم‌هایمان رژه می‌رود. خیلی دلم می‌خواهد در خیابان گشت بزنم و جایی قهوه‌ای بخورم، اما روز درازی بوده و باید فردا صبح زود بیدار بشوم تا به چندین قرار برسم.

«خوب، پس می‌توانم با شما بیایم؟»

حرف دیگری بلد نیست؟ کمتر از 14 ساعت پیش ملاقاتش کرده‌ام... اگر بشود اسم چنین برخورد عجیبی را ملاقات گذاشت. دوستم می‌خندد. سعی می‌کنم جدی بمانم.

«ببین، بردمت به مهمانی شام سفیر. همین بس نیست؟ من برای تبلیغ کتاب‌هایم به این سفر نیامده‌ام.» با تردید ادامه می‌دهم: «برای مسائل شخصی آمده‌ام.»

«بله، می‌دانم.»

در لحن صدایش چیزی به من می‌گوید واقعاً می‌داند. اما ترجیح می‌دهم به حسم اعتماد نکنم.

هلال ادامه می‌دهد: «باعث رنج مردهای زیادی شده‌ام و خودم هم خیلی رنج دیده‌ام. نور عشق از درون روحم به بیرون جریان دارد، اما چون درد سد راهش شده، به هیچ‌جا نمی‌رسد. می‌توانم تمام عمرم دم و بازدم کنم، اما مشکلی را حل نمی‌کند. عشقم را از راه ویولونم ابراز کرده‌ام، اما این هم کافی نیست. می‌دانم شما می‌توانید مرا شفا بدهید و من هم می‌توانم این احساس شما را درمان کنم. من آتشی جلوی کوه مقابل شما روشن کرده‌ام. می‌توانید روی من حساب کنید.»

چرا این حرف را می‌زند؟

می‌گوید: «چیزی که به ما آسیب می‌زند، همان است که شفایمان می‌دهد. زندگی برای من خیلی سخت بوده، اما همزمان خیلی چیزها یادم داده. نمی‌بینید، اما بدنم پوشیده از زخم‌های سربازی است که مدام خونریزی می‌کند. هر صبح به این امید بیدار می‌شوم که قبل از غروب بمیرم، اما به زندگی ادامه می‌دهم، در رنج و در مبارزه، در مبارزه و در رنج، و تنها ملجأ من این قطعیت است که روزی همه‌چیز تمام می‌شود. خواهش می‌کنم مرا اینجا تنها نگذارید. این سفر تنها راه نجات من است.»

دوستم ماشین را نگه می‌دارد، دستش را در جیبش می‌کند و یک مشت پول به هلال می‌دهد.

«قطار که مال پائولو نیست. این را بگیر، باید برای یک بلیت درجه‌ی دو و سه وعده غذا در روز کافی باشد.»

بعد رویش را به من می‌کند و می‌گوید:

«رنج و درد مرا در این لحظه می‌دانی. زن محبوبم مرده، و من هم می‌توانم برای بقیه‌ی عمرم دم و بازدم کنم، اما دیگر هیچ‌وقت واقعاً شاد نخواهم بود. زخم‌های من هم باز و در حال خونریزی است. دقیقاً منظور این زن را می‌فهمم. می‌دانم فقط برای مسائل شخصی به این سفر می‌روی، اما او را این‌طور تنها نگذار. اگر به نوشته‌های خودت اعتقاد داری، بگذار اطرافیانت هم با تو رشد کنند.»

به دختر می‌گویم: «باشد، قبول. حق با اوست، قطار مال من نیست. اما بیشتر وقت‌ها دور و بر من پر از آدم است و وقت زیادی برای صحبت نمی‌ماند.»

دوستم ماشین را دوباره روشن می‌کند و پانزده دقیقه‌ی دیگر در سکوت می‌راند. به میدان برگ‌گرفته‌ای می‌رسیم. دختر می‌گوید کجا پارک کند، از ماشین بیرون می‌پرد و خداحافظی می‌کند. من هم از ماشین پیاده می‌شوم و تا درِ خانه‌ی دوستانش همراهی‌اش می‌کنم.

خیلی سریع لب‌های مرا می‌بوسد.

«دوستت در اشتباه است، اما اگر زیادی خوشحال به نظر برسم، ممکن است بخواهد پولش را پس بگیرد. رنج من با او قابل قیاس نیست. ضمناً، هرگز به اندازه‌ی حالا خوشحال نبوده‌ام، چون نشانه‌ها را دنبال کردم، صبور بودم، و می‌دانم این همه‌چیز را عوض خواهد کرد.»

برمی‌گردد و وارد ساختمان می‌شود.

تنها آن موقع است که یادم می‌آید.... همان‌طور که به طرف ماشین می‌روم و دوستم را می‌بینم که پیاده شده تا سیگاری بکشد و لبخند می‌زند، چون آن بوسه‌ی سریع را دیده... تنها آن موقع است، در حالی که به صدای باد در میان درخت‌‌هایی که به نیروی بهار رستاخیز کرده‌اند گوش می‌دهم و پی می‌برم در شهری‌ام که خوب نمی‌شناسم اما دوستش دارم... تنها آن موقع است، هنگامی که دستم را در جیبم می‌کنم تا سیگارم را در بیاورم و فکر می‌کنم فردا عازم ماجرایی هستم که مدت‌ها آرزویش را داشتم، تنها آن موقع است...

... تنها آن موقع است که به یاد هشدار آن روشن‌بین در خانه‌ی ورونیک می‌افتم. چیزی درباره‌ی ترکیه گفته بود، اما درست یادم نیست چه.

9288

خط راه‌آهن تراـ ‌سیبری‌ از طولانی‌ترین خطوط راه‌آهن دنیاست. از هر ایستگاهی در اروپا می‌توانید سفرتان را شروع کنید، اما بخش روس آن 9288 کیلومتر است و صدها شهر کوچک و بزرگ را به هم می‌پیوندد و از 76 درصد کشور می‌گذرد و در طول سفر هفت بار ساعت عوض می‌شود. وقتی ساعت یازده شب وارد ایستگاه قطار مسکو می‌شوم، در ولادی وستک، مقصد نهایی‌مان، سپیده زده است.

تا آخر قرن نوزدهم، معدود مسافرانی جرئت سفر به سیبری را داشتند. سیبری رکورد پایین‌ترین دمای ثبت شده در مکان‌های مسکونی را دارد: منفی 72.2 سانتیگراد در شهر اُمیاکُن. رودهایی که این منطقه را به بقیه‌ی دنیا وصل می‌کردند، مهم‌ترین راه سفر بودند، اما این رودها هشت ماه سال یخ زده بودند. مردم آسیای میانه در انزوای تقریباً کامل زندگی می‌کردند، هرچند سرچشمه‌ی بخش اعظم ثروت طبیعی امپراتوری روسیه‌ی آن موقع بودند. آلکساندر دوم ساخت این راه‌آهن را تأیید کرد و هزینه‌اش تنها اندکی کمتر از بودجه‌ی نظامی روسیه‌ی تزاری در جنگ جهانی اول بود.

در دوران جنگ داخلی بلافاصله بعد از انقلاب کمونیستی سال 1917، این راه‌آهن مرکز جنگ شد. نیروهای وفادار به تزار سرنگون شده، به‌خصوص لژیون چک، از واگن‌های زره‌پوش استفاده می‌کردند که روی راه‌آهن مثل تانک عمل می‌کرد و بدین‌ترتیب، مادام که مهمات و آذوقه از شرق می‌رسید، می‌توانستند حمله‌های ارتش سرخ را نسبتاً به آسانی پس بزنند. همین‌موقع بود که خرابکارها به میدان آمدند و پل‌ها را منفجر کردند و راه‌های ارتباطی را قطع. نیروهای طرفدار تزار به مناطق حاشیه‌ی پهنه‌ی روسیه رانده شدند و بسیاری از آلاسکا خودشان را به کانادا رساندند و در کشورهای دیگر پخش شدند.

وقتی در مسکو وارد ایستگاه شدم، قیمت سفر از اروپا به اقیانوس آرام در کوپه‌ای مشترک با سه نفر دیگر بین 30 تا 60 یورو بود.

****

اولین عکس را از تابلو قطارهای خروجی می‌گیرم که نشان می‌دهد قطار ما قرار است ساعت یازده و پانزده دقیقه حرکت کند! قلبم تندتند می‌زند، مثل بچه‌ای که قطار اسباب‌بازی‌اش را تماشا می‌کند که هوهوکنان دور اتاق می‌گردد و ذهنش به مکان‌های دوردست پرواز می‌کند، مکانی به دوری همین‌جایی که الان هستم.

فقط سه ماه از گفت‌وگویم با جی. در سن مارتن می‌گذرد، اما انگار در زندگی دیگری رخ داده. چه سؤال‌های احمقانه‌ای پرسیده بودم! معنای زندگی چیست؟ چرا پیشرفت نمی‌کنم؟ چرا دنیای معنوی دور و دورتر می‌شود؟ جوابش نمی‌توانست از این ساده‌تر باشد: برای اینکه واقعاً زندگی نمی‌کردم!

چه خوب بود برگشتن به کودکی، احساس اینکه خونم در رنگ‌هایم جریان دارد و چشم‌هایم می‌درخشد و می‌لرزم از دیدن سکوی پرجمعیت قطار، بوی روغن و غذا، جیغ ترمزها هنگامی که قطار وارد ایستگاه می‌شود، صدای تند ماشین‌های حمل اثاثیه و سوت قطار.

زندگی یعنی تجربه‌ی چیزهای مختلف، نه نشستن و فکر کردن به معنای زندگی. البته همه لازم نیست عرض آسیا را طی کنند یا به جاده‌ی سانتیاگو بروند. رئیس صومعه‌ای را در اتریش می‌شناختم که به ندرت صومعه‌اش را در مِلک ترک می‌کرد، اما دنیا را بهتر از خیلی‌ مسافرهایی که دیده‌ام می‌فهمید. دوستی دارم که فقط از تماشای خوابیدن بچه‌هایش مکاشفه‌های معنوی عظیمی داشته است. وقتی همسرم شروع به کار بر تابلو جدیدی می‌کند، وارد نوعی خلسه می‌شود و با فرشته‌ی نگهبانش حرف می‌زند.

اما من مادرزاد زائرم. حتی وقتی احساس تنبلی می‌کنم یا دلم برای خانه تنگ شده، فقط یک قدم باید بردارم تا شور سفر مرا با خودش ببرد. در ایستگاه یاروسلاو، در حالی که راهم را به سمت سکوی شماره‌ی 5 باز می‌کنم، پی می‌برم که هرگز با اقامت در یک مکان به هدفم نخواهم رسید. تنها زمانی می‌توانم با روحم حرف بزنم که دوتایی به کشف صحراها و شهرها و کوه‌ها و جاده‌ها می‌رویم.

در آخرین واگن مستقریم که قرار است در ایستگاه‌های مختلف از قطار جدا و به قطار دیگری متصل ب‌شود. از اینجا لوکوموتیو را نمی‌بینم، فقط قطار را به شکل ماری آهنی می‌بینم و چندین مسافر دیگر را ــ مغول، تاتار، روس، چینی ــ که بعضی روی چمدان‌های عظیم نشسته‌اند و همه منتظرند تا درها باز بشود. مردم پیش می‌آیند تا با من حرف بزنند، اما من فاصله می‌گیرم. باید به چیز دیگری فکر کنم، جدای از این واقعیت که اینجایم، حالا، آماده‌ی یک عزیمت دیگر، یک چالش دیگر.

****

این لحظه‌‌ی جذبه‌ی کودکانه حداکثر پنج دقیقه طول کشیده، اما هر نکته‌ی جزئی، هر صدا و هر بویی را فرو داده‌ام. بعداً همه‌چیز یادم نمی‌ماند، اما مهم نیست: زمان نوار کاست نیست که بشود عقب و جلویش کرد.

فکر نکن که بعداً برای دیگران چه تعریف می‌کنی. زمان اینجا و اکنون است. حداکثر استفاده را بکن.

سراغ بقیه‌ی گروه می‌روم و می‌بینم به اندازه‌ی من هیجان‌زده‌اند. مرا به مترجمی معرفی می‌کنند که قرار است با من سفر کند. اسمش یائو است. در چین به دنیا آمده، اما در دوران جنگ داخلی در کشورش به برزیل پناهنده شده. بعد در ژاپن درس خوانده و حالا معلم‌ زبان بازنشسته در دانشگاه مسکو است. باید هفتاد سالش باشد. بلندقد است و تنها کسی در گروه است که خیلی شیک، کت‌شلوار و کراوات پوشیده.

برای باز کردن سر صحبت می‌گوید: «اسم من یعنی "خیلی دور".»

لبخندزنان می‌گویم: «اسم من یعنی "صخره‌ی کوچک".» این لبخند در واقع از دیشب تا حالا که به ماجرای امروز فکر می‌کنم بر لبم است. خلق‌وخویم بهتر از این نمی‌شد.

هلالِ همه‌جا حاضر کنار واگنِ ما ایستاده. واگن خودش باید خیلی جلوتر باشد. از دیدنش آنجا تعجب نکردم. حدس می‌زدم آنجا باشد. بوسه‌ای برایش می‌فرستم و او هم با لبخندی جوابم را می‌دهد. مطمئنم در طول سفر یکی دو مکالمه‌ی جالب با او خواهم داشت.

بی‌حرکت ایستاده‌ام و تمام جزئیات اطرافم را جذب می‌کنم، مثل رهیابی که در راه «دریای اسرار» بادبان می‌افرازد[9]. مترجم به سکوتم احترام می‌گذارد، اما متوجه می‌شوم یک جای کار ایراد دارد، چون ناشرم نگران به نظر می‌رسد. از یائو می‌پرسم موضوع چیست.

توضیح می‌دهد خانمی که نماینده‌ی ادبی من در روسیه است هنوز نیامده. به یاد حرف‌های دیشب دوستم می‌افتم. اما چه مهم؟ مشکل خودش است که نیامده.

متوجه می‌شوم هلال چیزی به ویراستارم می‌گوید. جوابی تندی می‌گیرد، اما هلال خونسردی‌اش را از دست نمی‌دهد، همان‌طور که وقتی بهش گفتم نمی‌توانیم با هم ملاقات کنیم، خونسرد ماند. کم‌کم از حضورش که پررنگ‌تر و پررنگ‌تر می‌شود خوشم می‌آید؛ از عزم و اراده‌ و متانتش خوشم می‌آید. دو تا زن مشغول بحث هستند.

دوباره از مترجم می‌پرسم موضوع چیست. می‌گوید ویراستارم از هلال خواسته به واگن خودش برود. فکر کنم به همین خیال باشد که دخترک حرفش را گوش ‌کند. سرم را به تماشای تنها چیزی که می‌فهمم گرم می‌کنم: لحن کلام و زبان بدن. وقتش که می‌رسد، همچنان لبخند به لب جلو می‌روم.

«بگذارید سفر را با ارتعاش منفی شروع نکنیم. همه‌مان خوشحال و هیجا‌ن‌زده‌ایم، عازم سفری که هرگز نکرده‌ایم.»

«اما او می‌خواهد...»

«ولش کن. بعداً می‌تواند به کوپه‌ی خودش برود.»

ویراستارم اصرار نمی‌کند.

در با صدایی که در سکو طنین می‌اندازد باز می‌شود و مردم به حرکت درمی‌آیند. این‌هایی که دارند سوار واگن‌ها می‌شوند کی‌اند؟ این سفر برای هرکدام از این مسافرها چه معنایی دارد؟ رسیدن به یک عزیز، دیدار خانواده، رفتن به دنبال ثروت، بازگشتی پیروزمندانه یا شرمسارانه به خانه، یک اکتشاف، یک ماجرا، نیاز به فرار یا یافتن؟ قطار دارد با تمام این احتمالات پر می‌شود.

هلال بارهایش را، یک کوله‌پشتی و یک کیف پرزرق و برق، برمی‌دارد. ویراستارم لبخند می‌زند، انگار از نتیجه‌ی بحثش با او راضی است. اما می‌دانم از اولین فرصت برای انتقام‌گرفتن استفاده خواهد کرد. فایده ندارد که توضیح بدهم تنها چیزی که از انتقام عایدمان می‌شود این است که خودمان را هم‌سطح دشمنانمان بکنیم، حال آنکه با بخشش، حکمت و هوشمان را نشان می‌دهیم. به‌جز راهبان هیمالیا و قدیسان صحرا، همه‌ی ما احساسات انتقام‌جویانه داریم، چرا که بخشی از طبیعت انسانی است. نباید زیاد خودمان را سرزنش کنیم.

****

واگن ما چهار کوپه و یک اتاق نشیمن کوچک دارد و یک آشپزخانه. فکر کنم بیشتر وقتمان را در اتاق نشیمن بگذرانیم.

به کوپه‌ی خودم می‌روم. یک تخت دونفره دارد، یک کمد، یک میز و صندلی رو به پنجره، و دری که به یکی از دستشویی‌ها باز می‌شود. در انتهای کوپه در دیگری هست. بازش می‌کنم و می‌بینم به اتاقی خالی باز می‌شود. ظاهراً دستشویی دو تا کوپه مشترک است.

آها! این کوپه قرار بوده مال آن نماینده‌ی ادبی باشد که نیامد. اما چه مهم؟

سوت قطار به صدا در می‌آید. قطار آهسته راه می‌افتد. همگی به طرف پنجره‌ی اتاق نشیمن می‌رویم و با مردمی که هرگز ندیده‌ایم، دست تکان می‌دهیم. نگاه می‌کنیم که سکو چه تند پشت سر می‌ماند، نورها سریع‌تر و سریع‌تر می‌گذرند، راه آهن، کابل‌های تیره‌ی برق. در شگفتم از سکوت همه، هیچ‌کس میلی به حرف زدن ندارد، همه در حال خیال‌ پروراندنند درباره‌ی اینکه قرار است چه اتفاقی بیفتد، و همه، مطمئنم، نه به آنچه پشت سر گذاشته‌اند، که به آنچه پیش روست فکر می‌کنند.

راه‌آهن که در تیرگی شب ناپدید می‌شود، دور میز می‌نشینیم. سبد میوه‌ای روی میز است، اما در مسکو شام خورده‌ایم و تنها چیزی که علاقه‌ی همه را جلب می‌کند، تلألو یک بطری ودکاست، که بلافاصله بازش می‌کنیم. می‌نوشیم و از همه‌چیز می‌گوییم جز خود سفر، برای اینکه سفر اکنونِ ماست، نه گذشته‌مان. باز می‌نوشیم و کم‌کم شروع می‌کنیم به حرف زدن از توقعاتمان از روزهای پیش رو. باز می‌نوشیم و شادی‌ای مُسری اتاق را پر می‌کند. ناگهان انگار عمری است همدیگر را می‌شناسیم.

مترجم از زندگی و علایقش می‌گوید: ادبیات، سفر و هنرهای رزمی. اتفاقاً من در جوانی آی‌کی‌دو یاد گرفتم و می‌گوید هروقت حوصله‌مان سر رفت و موضوع صحبتی پیدا نکردیم، می‌توانیم در راهرو کوچک مجاور کوپه‌ها کمی تمرین کنیم.

هلال با ویراستاری حرف می‌زند که نمی‌خواست بگذارد وارد کوپه بشود. می‌دانم هردو سعی دارند بر آن سوءتفاهم مرهم بگذارند، اما این را هم می‌دانم که فردا روز دیگری است و حبس شدن در چنین جای کوچکی، به اختلافات دامن می‌زند و مطمئناً جروبحث دیگری در راه است. اما امیدوارم به این زودی نباشد.

مترجم ظاهراً فکرم را خوانده. برای همه ودکا می‌ریزد و حالا دارد می‌گوید آی‌کی‌دو چه‌گونه اختلافات را حل می‌کند.

«اصلاً مبارزه نیست. در واقع قصد، آرام کردن روح و برقراری ارتباط با سرچشمه‌ی کل است و از بین بردن تمام آثار بدخواهی یا خودخواهی. اگر وقت زیادی را صرف پیدا کردن نکات خوب و بد کس دیگری بکنی، روح خودت را از یاد می‌بری و آخرش به خاطر انرژی‌ای که در قضاوت درباره‌ی دیگران هدر داده‌ای، از پا می‌افتی و شکست می‌خوری.»

ظاهراً هیچ‌کس به حرف‌های یک مرد هفتادساله علاقه‌ای ندارد. سرخوشی اولیه‌ی ناشی از ودکا جای خودش را به فرسایش جمعی می‌دهد. بلند می‌شوم تا به دستشویی بروم و وقتی برمی‌گردم، اتاق خالی است و همه رفته‌اند.

البته به‌جز هلال.

می‌پرسم: «بقیه کجا رفتند؟»

«از سر ادب منتظر شما بودند که بروید تا بتوانند بروند بخوابند.»

«تو هم خوب است همین کار را بکنی.»

«اما اینجا یک کوپه‌ی خالی هست.»

کوله‌پشتی و کیفش را برمی‌دارم و با ملایمت بازویش را می‌گیرم و به انتهای کوپه راهنمایی‌اش می‌کنم.

«دیگر از بختت زیادی توقع نداشته باش. شب به‌خیر.»

نگاهم می‌کند، اما چیزی نمی‌گوید. تصوری ندارم که کوپه‌اش کجاست.

به اتاقم می‌روم و هیجان جای خودش را به فرسودگی می‌دهد. کامپیوترم را روی میز می‌گذارم و شمایل قدیسانم را ــ که همه‌جا با من هستند ــ کنار تخت. بعد به دستشویی می‌روم تا مسواک بزنم، که ظاهراً پیچیده‌تر از آن است که فکر می‌کردم. لیوان آب معدنی توی دستم مدام با حرکت قطار تکان می‌خورد. بعد از چندین تلاش، به هدفم می‌رسم.

تی‌شرت خوابم را می‌پوشم، سیگاری می‌کشم، چراغ را خاموش می‌کنم، چشم‌هایم را می‌بندم و خیال می‌کنم این پیچ‌وتاب همان حس بودن در زهدان مادر را دارد و شبی متبرک به دست فرشتگان در پیش دارم.

خیالی عبث.

چشم‌های هلال

روز که خمیازه می‌کشد، بلند می‌شوم، لباس می‌پوشم و به اتاق نشیمن می‌روم. همه هستند، از جمله هلال.

قبل از اینکه حتی صبح به‌خیر بگوید، می‌گوید: «باید یادداشتی بنویسی و اجازه بدهی باز بیایم اینجا. امروز پدرم درآمد تا خودم را به اینجا برسانم. نگهبان‌های هر واگن می‌گفتند فقط در صورتی می‌توانند به من اجازه‌ی گذر بدهند که...»

آخر حرفش را نشنیده می‌گیرم و با بقیه سلام‌وعلیک می‌کنم و می‌پرسم شب خوبی داشته‌اند؟

پاسخ جمعی: «نه.»

پس فقط مشکل من نبود.

هلال می‌گوید:«من خیلی خوب خوابیدم.» متوجه نیست که با این حرف خشم عمومی همسفرانش را برمی‌انگیزد: «واگن من درست وسط قطار است و زیاد تکان‌تکان نمی‌خورد. واگن شما بدترین واگن است.»

ناشرم ظاهراً می‌خواهد حرف تندی بزند، اما جلوی خودش را می‌گیرد. همسرش از پنجره به بیرون نگاه می‌کند و سیگاری می‌گیراند تا آزردگی‌اش را پنهان کند. ویراستارم قیافه‌ای می‌گیرد که یعنی: «نگفتم این دختره مزاحم است؟»

یائو که ظاهراً خوب خوابیده، می‌گوید: «از حالا هر روز فکری را روی کاغذ می‌نویسم و روی آینه می‌چسبانم.»

بلند می‌شود، به طرف آینه‌ی اتاق نشیمن می‌رود و کاغذی روی آینه می‌چسباند که رویش نوشته: «اگر می‌خواهی رنگین‌کمان را ببینی، باید یاد بگیری که باران را دوست داشته باشی.»

کسی علاقه‌ای به این ضرب‌المثل خوش‌بینانه ندارد. لازم نیست غیبگو باشی تا بدانی چه در سر همه می‌گذرد: «خدای من، قرار است تا نه هزار کیلومتر دیگر وضع همین باشد؟»

هلال می‌گوید: «توی تلفن همراهم عکسی دارم که می‌خواهم نشانتان بدهم. ویولونم را هم آورده‌ام، اگر کسی مایل است کمی موسیقی گوش کند.»

همین حالا هم داریم به موسیقی رادیوی آشپزخانه گوش می‌دهیم. تنش داخل واگن دارد بالا می‌گیرد. دیر یا زود یکی منفجر می‌شود و کاری از دست من برنمی‌آید.

«ببین، بگذار در آرامش صبحانه‌مان را بخوریم. اگر دوست داری به ما ملحق بشوی، قدمت روی چشم. بعد می‌خواهم کمی بخوابم. بعداً به عکست نگاه می‌کنم.»

صدایی مثل تندر می‌غرد. قطاری در مسیر مقابل می‌گذرد، اتفاقی که با تکرری ترسناک تمام شب اتفاق افتاد. نوسان واگن، به جای آنکه مرا به یاد نوسان آرام گهواره بیندازد، بیشتر به این می‌مانست که آدم را بیندازند داخل یک دستگاه همزن.

حالم خیلی خوش نیست و به خاطر کشیدن این همه آدم دنبال خودم در این ماجرا احساس گناه می‌کنم. حالا می‌فهمم چرا در پرتغالی به قطاری سرعتی شهربازی می‌گویند «کوه روسی».

هلال و یائوی مترجم چند بار سعی می‌کنند سر صحبت را باز کنند، اما سر میز هیچ‌کس ــ ناشر و همسرش، ویراستار، و نویسنده ‌ای که این سفر فکر بکر او بود ــ علاقه‌ای نشان نمی‌دهد. بیرون، چشم‌اندازها مدام تکرار می‌شوند: شهرهای کوچک، جنگل، شهرهای کوچک، جنگل.

یکی از ناشرها از یائو می‌پرسد: «چه‌قدر تا اکاترین‌برگ مانده؟»

«بعد از نیمه‌شب می‌رسیم.»

همه نفس راحتی می‌کشند. شاید فکرمان را عوض کنیم و بگوییم دیگر بس است. لازم نیست آدم از کوه بالا برود تا بگوید بلند است؛ لازم نیست آدم تمام مسیر را تا ولادی‌وستک برود تا بگوید سوار قطار سیبری‌پیما شده.

«خُب، می‌روم کمی بخوابم.»

بلند می‌شوم. هلال هم بلند می‌شود.

«آن کاغذ چه می‌شود؟ عکس توی تلفن همراهم چی؟»

کاغذ؟ آها! بله، اجازه‌ی اینکه هروقت دلش خواست به واگن ما بیاید. قبل از اینکه چیزی بگویم، یائو چیزی را به روسی روی کاغذ می‌نویسد و می‌دهد امضا کنم. همه ــ از جمله خودم ــ با حیرت نگاهش می‌کنیم.

«ممکن است لطفاً اضافه کنی، “یک بار در روز”؟»

یائو این کار را می‌کند، بعد بلند می‌شود و می‌گوید می‌‌رود نگهبانی را پیدا کند تا این کاغذ را مهر کند.

«عکس چی؟»

الان در حالی هستم که حاضرم با همه‌چیز موافقت کنم تا بتوانم به کوپه‌ام بروم و بخوابم؛ اما نمی‌خواهم همسفرهایم را که به هر حال دارند خرج این سفر را می‌دهند، اذیت کنم. از هلال می‌خواهم با من به انتهای واگن بیاید. اولین در را باز می‌کنیم و به دهلیز کوچکی می‌رسیم که دو در به بیرون قطار دارد و در دیگری که به واگن بعدی می‌رسد.

هلال عکس توی تلفنش را نشانم می‌دهد. احتمالاً بلافاصله بعد از سپیده گرفته شده. عکس ابری دراز در آسمان است.

«می‌بینی؟»

بله. می‌بینم. یک ابر است.

«توی این سفر همراهی داریم.»

ابری دارد همراهی‌مان می‌کند که بعد از این عکس برای ابد محو شده. همچنان تأیید می‌کنم، به امید اینکه این مکالمه زودتر تمام شود.

«بله، حق با توست. اما بعد حرف می‌زنیم. حالا به کوپه‌ی خودت برو.»

«نمی‌توانم. اجازه داده‌ای که فقط یک بار در روز به اینجا بیایم.»

خستگی حتماً منطقم را مختل کرده، چون حالا می‌فهمم که برای خودم یک هیولا خلق کرده‌ام. اگر فقط یک بار در روز بتواند بیاید اینجا، صبح می‌آید و تا شب نمی‌رود. باید این اشتباه را بعداً اصلاح کنم.

«ببین، من هم توی این سفر مهمانم. خلی دلم می‌خواهد تمام مدت همراه ما باشی، اما تو همیشه سرشار از نیرویی و هیچ‌وقت “نه” به خرجت نمی‌رود. اما، می‌دانی...»

آن چشم‌ها. سبز، بدون کمترین آرایش.

«... می‌دانی...»

شاید فقط خسته‌ام. بعد از 24 ساعت بی‌خوابی، همه‌ بی‌دفاع می‌شوند. من هم همین‌طور. دهلیز آهنی و شیشه‌ای خالی از اثاث دارد کم‌کم تار می‌شود. سروصدا دارد فرومی‌خوابد، تمرکزم دارد از بین می‌رود، و مطمئن نیستم کی‌ام یا کجایم. می‌دانم دارم از او تقاضای همکاری می‌کنم، که برود به همان‌جایی که از آن آمده، اما کلماتی که از دهانم خارج می‌شود هیچ ربطی به آنچه می‌بینم ندارد.

دارم به روشنایی نگاه می‌کنم، در مکانی مقدس، و موجی مرا می‌شوید و وجودم را سرشار از عشق و آرامش می‌کند، دو چیز که به‌ندرت با هم جمع می‌شوند. خودم را می‌بینم، اما، همزمان، فیل‌های آفریقایی را می‌بینم که خرطومشان را تکان می‌دهند، و شترهای صحرا را، مردمی را که در میکده‌ای در بوئنوس آیرس آواز می‌خوانند، سگی که از خیابان می‌گذرد، قلم‌مویی در دست زنی که نقاشی یک گل سرخ را تمام می‌کند، برفی در حال ذوب در کوهی در سوییس، راهبانی که سرودهای غریب می‌خوانند، زائری که به کلیسای جامع سانتیاگوی کمپوستلا می‌رسد، چوپانی با گوسفندانش، سربازانی که بیدار شده‌اند و برای جنگ آماده می‌شوند، ماهی در اقیانوس، شهرها و جنگل‌های دنیا، و همه‌چیز همزمان بسیار واضح و بسیار بزرگ، و بسیار کوچک و بسیار ساکت است.

در الف هستم، نقطه‌ای که در آن، همه‌چیز، همزمان، در یک مکان قرار دارد.

کنار پنجره‌ای هستم رو به جهان و نهانگاه‌هایش، شعرهای گمشده در زمان و واژه‌های معلق در فضا. آن چشم‌ها از چیزهایی برایم می‌گویند که حتی از وجودشان بی‌خبریم، اما هستند، آماده‌ی کشف شدن و شناخته‌ شدن، اما از سوی ارواح، نه اجساد. جملاتی که به‌خوبی درک می‌شود، حتی بی‌آنکه بر زبان آید. احساساتی که همزمان به وجد می‌آورند و خفه می‌کنند.

جلوی دری ایستاده‌ام که برای کسری از ثانیه باز و بعد بسته می‌شود، اما منظری از منظره‌ی پشتش به من می‌دهد ــ گنج‌های نهان و دام‌ها، جاده‌های نپیموده و سفرهای در تخیل نگنجیده.

«چرا این‌طور نگاهم می‌کنی؟ چرا چشم‌هایت این چیزها را نشانم می‌دهد؟»

من نیستم که این را می‌گویم، دختر یا زنی است که جلویم ایستاده. چشم‌هایمان آینه‌ی روح همدیگر شده، آینه‌هایی شاید نه فقط برای ارواح خودمان، که ارواح تمام مردم روی زمین، که در این لحظه راه می‌روند، عشق می‌ورزند، به دنیا می‌آیند و می‌میرند، رنج می‌برند یا رؤیا می‌بینند.

«من نیستم... فقط...»

نمی‌توانم جمله‌ام را تمام کنم، چرا که درها همچنان باز می‌شوند و اسرارشان را بیرون می‌ریزند. دروغ و راستی را می‌بینم، رقص‌های غریب در برابر چیزی شبیه به شمایل یک الهه، ملوان‌ها در نبرد با دریای خروشان، زوجی نشسته در ساحلی رو به همان دریا، که بسیار آرام و میهمان‌پذیر می‌نماید. درها باز می‌شوند، درهای دیدگانِ هلال، و کم‌کم خودم را می‌بینم، انگار دیرزمانی است همدیگر را می‌شناسیم...

می‌پرسد: «چه‌کار داری می‌کنی؟»

«الِف...»

اشک‌های دختر یا زنی که جلویم ایستاده، انگار می‌خواهد از همان درها بیرون بریزد. کسی زمانی گفت که اشک، خونِ جاری در رگ‌های روح است، و اکنون دارم می‌بینم، چرا که وارد تونلی شده‌ام، دارم به گذشته برمی‌گردم، و او هم آنجا منتظرم است، با دست‌های به هم‌ فشرده، انگار مقدس‌ترین دعایی را که خدا به انسان داده‌است می‌خواند. بله، این دختر آنجا در برابرم است، با لبخند روی زمین زانو زده، به من می‌گوید عشق می‌تواند همه‌چیز را نجات دهد. اما من به لباس‌هایم نگاه می‌کنم، و دست‌هایم، و قلم پَری که در دستم گرفته‌ام...

فریاد می‌زنم: «بس کن!»

هلال چشم‌هایش را می‌بندد.

بار دیگر در قطاری هستم که به سیبری و ماورای سیبری می‌رود، به اقیانوس آرام. خسته‌تر از قبلم، و هرچند دقیقاً می‌دانم چه اتفاقی افتاده، نمی‌توانم توصیفش کنم.

دختر مرا در آغوش می‌گیرد. من هم بغلش می‌کنم و موهایش را نوازش می‌کنم.

می‌گوید: «می‌دانستم. می‌دانستم قبلاً تو را دیده‌ام. اولین بار که عکست را دیدم فهمیدم. انگار قرار بود در مقطعی در این زندگی با هم ملاقات کنیم. با دوست‌هایم درباره‌اش حرف زدم، اما فکر می‌کردند دیوانه‌ام، که هزاران نفر هرروز همین حرف را درباره‌ی هزاران نفر دیگر می‌زنند. فکر کردم حق با آن‌هاست، اما زندگی... زندگی مرا به سوی تو آورده. تو آمدی تا مرا پیدا کنی، مگر نه؟»

کم‌کم دارم از این تجربه بیرون می‌آیم. منظورش را می‌فهمم، چرا که، قرن‌ها پیش، از یکی از همان درهایی که الان در چشم‌هایش دیدم گذشتم. او آنجا بود، با چند نفر دیگر. با احتیاط ازش می‌پرسم چه دیده.

«همه‌چیز. فکر نمی‌کنم هیچ‌وقت بتوانم توصیفش کنم، اما همین که چشم‌هایم را بستم، در جایی امن و آرام بودم، انگار در خانه‌ی خودم باشم.»

نه، نمی‌داند چه اتفاقی افتاده. هنوز نه. اما من می‌دانم. کیف‌هایش را برمی‌دارم و برش می‌گردانم به اتاق نشیمن.

«الان جانش را ندارم که فکر کنم یا حرف بزنم. اینجا بنشین، چیزی بخوان، بگذار کمی استراحت کنم و برگردم. اگر کسی چیزی گفت، بگو من ازت خواستم بمانی.»

اطاعت می‌کند. به کوپه‌ام می‌روم، با همان لباس‌ها روی تخت می‌افتم و در خواب عمیقی فرو می‌روم.

کسی در می‌زند.

«تا ده دقیقه‌ی دیگر می‌رسیم.»

چشم‌هایم را باز می‌کنم. بیرون شب است، یا، اولین ساعت‌های صبح. تمام روز را خوابیده‌ام و حالا دیگر شب خوابم نمی‌برد.

صدا می‌گوید: «قرار است این واگن را از قطار جدا و پارک کنند. برای دو شب اقامت در شهر هرچه لازم دارید بردارید.»

کرکره را باز می‌کنم. روشنایی‌ها کم‌کم ظاهر می‌شوند و قطار دارد سرعت کم می‌کند. واقعاً داریم می‌رسیم. با عجله صورتم را می‌شویم و هرچه را برای دو شب اقامت در اکاترین‌برگ لازم دارم برمی‌دارم. کم‌کم تجربه‌ی کمی قبل‌ترم دارد زنده‌ می‌شود.

وقتی از کوپه بیرون می‌روم، همه در راهرو منتظرمند، به‌جز هلال که هنوز همان‌جایی که بود نشسته. لبخند نمی‌زند، فقط تکه کاغذی را نشانم می‌دهد.

«یائو برایم اجازه را گرفت.»

یائو نگاهم می‌کند و زمزمه می‌کند:

«دائو دِ جینگ را خوانده ای؟»

بله، البته خوانده‌ام، مثل همه‌ی هم‌نسل‌هایم.

«پس این قسمتش یادت است: "نیروهایت را بگستران تا جوان بمانی".»

آرام سرش را به سمت دختر که هنوز نشسته تکان می‌دهد. به‌نظرم حرفش کمی توهین‌آمیز می‌آید.

«اگر می‌خواهی القا کنی که...»

«هیچ‌چیز را نمی‌خواهم القا کنم. اگر منظورم را اشتباه فهمیده‌ای، حتماً این فکر در سر خودت هست. ظاهراً جمله‌ی لائو زه را نفهمیده‌ای، منظورم این بود که اگر احساساتت را خارج از خودت قرار بدهی، تجدید می‌شوی. آن‌طور که متوجه شده‌ام، این دختر برای کمک به تو شخص مناسبی است.»

با هم حرف زده‌اند؟ آن لحظه که واردِ الف شدیم، یائو از آنجا گذشته؟ دیده چه اتفاقی افتاد؟

می‌پرسم: «به دنیای روحانی، به کیهانی موازی اعتقاد داری که در آن زمان و مکان، ابدی و همیشه حاضر است؟»

صدای جیغ ترمزها بلند می‌شود. یائو سرش را تکان می‌دهد، اما می‌بینم دارد حرف‌هایش را سبک و سنگین می‌کند. بالاخره می‌گوید:

«من آن‌طور که تو خدا را تصور می‌کنی به خدا اعتقاد ندارم، اما به خیلی چیزهای دیگر اعتقاد دارم که تو حتی خوابش را هم ندیده‌ای. اگر فردا شب وقت داشته باشی، شاید بتوانیم قدمی با هم بزنیم.»

قطار می‌ایستد. هلال بلند می‌شود تا به ما ملحق شود. یائو لبخند می‌زند و او را در آغوش می‌گیرد. کاپشن‌هایمان را می‌پوشیم و، ساعت یک و چهار دقیقه‌ی صبح، قدم به اکاترین‌برگ می‌گذاریم.

خانه‌ی ایپاتیِف

هلالِ همه‌جا حاضر ناپدید شده. با این خیال که در لابی هتل نشسته، از اتاقم پایین آمدم، اما نیست. با اینکه بیشترِ دیروز را درازبه‌دراز روی تختم گذراندم، باز هم بعد از قدم گذاشتن روی «زمینِ سفت» توانستم بخوابم. به اتاق یائو زنگ می‌زنم و می‌رویم در شهر قدمی بزنیم. تنها چیزی است که الان احتیاج دارم: راه بروم، راه بروم، راه بروم، هوای تازه بخورم، و نگاهی به شهری بیندازم که هرگز ندیده‌ام و از این احساس منحصربه‌فرد لذت ببرم.

یائو برایم از تاریخ شهر می‌گوید: اکاترین‌برگ سومین شهر بزرگ روسیه است، غنی از کانی‌ها. اطلاعاتی که در هر دفترچه‌ی توریستی پیدا می‌شود، اما برای من اصلاً جالب نیست. بعد بیرون چیزی که به کلیسای ارتودکس بزرگی می‌ماند، می‌ایستیم.

«این کلیسای جامع خون است. کلیسا را در محل سابق خانه‌ای ساخته‌اند که مال شخصی به نام نیکلای ایپاتیفِ[10] بوده. برویم تو.»

کم‌کم سردم شده، برای همین از حرفش پیروی می‌کنم. به موزه‌ای کوچک می‌ماند و تمام تابلوها روسی است.

یائو نگاهم می‌کند، انگار باید بدانم چه خبر است، اما نمی‌دانم.

«چیزی حس نمی‌کنی؟»

می‌گویم نه. ظاهراً مأیوس شده.

«یعنی تو، کسی که به جهان‌های موازی و ابدیتِ لحظه‌ی اکنون اعتقاد دارد، هیچ‌چیز حس نمی‌کنی؟»

وسوسه می‌شوم برایش بگویم اصلاً چیزی که مرا به روسیه آورده، صحبتم با جی. بوده درباره‌ی دقیقاً همین که نمی‌توانم با وجه روحانی‌ام ارتباط برقرار کنم. اما این موضوع دیگر صدق نمی‌کند. از وقتی لندن را ترک کرده‌ام، آدم دیگری شده‌ام، آرامم و در سفر به سوی سرزمین و روحم، شاد. یک لحظه به یاد آن صحنه در قطار با چشم‌های هلال می‌افتم، اما فوراً خاطره‌اش را از ذهنم می‌رانم.

«اینکه چیزی حس نمی‌کنم به این معنی نیست که ارتباط ندارم. شاید انرژی‌های من در این لحظه درگیر مکاشفات دیگری است. ظاهراً کلیسای تازه‌سازی است. ماجرایش چیست؟»

«امپراتوری روسیه در خانه‌ی نیکلای ایپاتیِف به پایان رسید. شب 16 ژوئیه‌ی 1918، تمام خانواده‌ی نیلای دوم، آخرین تزار روسیه، با دکترش و سه خدمتکارشان اینجا اعدام شدند. با خود تزار شروع کردند و چندین گلوله به مغز و سینه‌اش شلیک کردند. آخرین کسانی که مردند، آناستیازیا، تاتیانا، اولگا و ماریا بودند، که به ضرب سرنیزه کشته شدند. می‌گویند روحشان هنوز این خانه را تسخیر کرده و دنبال جواهراتی می‌گردند که به جا مانده. مردم می‌گویند بوریس یلتسین، رئیس‌جمهور روسیه، تصمیم گرفت آن خانه‌ی قدیمی را خراب کند و جایش کلیسایی بسازد تا این ارواح بروند و روسیه بتواند دوباره رشد کند.»

«چرا مرا آوردی اینجا؟»

برای اولین بار بعد از ملاقاتمان در مسکو، یائو شرمنده به نظر می‌رسد.

می‌گوید: «چون دیروز ازم پرسیدی به خدا اعتقاد دارم یا نه. راستش بهش اعتقاد داشتم، تا اینکه تنها کسی را که توی دنیا دوست داشتم ازم گرفت: زنم. همیشه فکر می‌کردم پیش از زنم می‌میرم، اما این اتفاق نیفتاد. روزی که با هم ملاقات کردیم، مطمئن بودم از قبل از تولدم او را می‌شناخته‌ام. سخت باران می‌آمد و او دعوت چای مرا قبول نکرد، اما من همان لحظه فهمیدم ما مثل ابرهایی هستیم که آسمان را می‌پوشانند و آدم نمی‌فهمد کی یکی تمام می‌شود و آن یکی شروع. یک سال بعد ازدواج کردیم، انگار طبیعی‌ترین کار دنیا باشد. بچه‌دار شدیم، به خدا و خانواده حرمت می‌گذاشتیم؛ بعد یک روز بادی آمد و ابرها را از هم جدا کرد.»

صبر می‌کنم تا حرفش را تمام کند.

«انصاف نیست. انصاف نبود. شاید بی‌معنا باشد، اما ترجیح می‌دادم مثل تزار و خانواده‌اش، همگی با هم عازم زندگی بعدی می‌شدیم.»

نه، هنوز همه‌ی حرف‌هایش را نزده. منتظر است چیزی بگویم، اما ساکت می‌مانم. انگار واقعاً ارواح مردگان با ما هستند.

«وقتی دیدم تو و آن زن جوان در قطار، در دهلیز ته واگن چه‌طور به هم نگاه می‌کنید، یاد زنم افتادم و اولین نگاهمان، و اینکه قبل از اینکه حرف بزنیم، چیزی به من می‌گفت: "باز با همیم." برای همین می‌خواستم بیاورمت اینجا، تا ازت بپرسم آیا چیزهایی را که ما نمی‌بینیم، می‌بینی؟ می‌دانی زنم الان کجاست؟»

پس آن لحظه‌ی ورود من و هلال را به الف دیده.

به دوروبرم نگاه می‌کنم، تشکر می‌کنم که مرا آورده اینجا، و می‌پرسم می‌توانیم به پیاده‌روی‌مان ادامه بدهیم؟

می‌گوید: «آن زن جوان را زجر نده. هروقت نگاهش را به تو می‌بینم، به نظرم می‌آید که خیلی وقت است همدیگر را می‌شناسید.»

فکر می‌کنم چندان نباید نگران این موضوع باشم.

می‌گویم: «در قطار از من پرسیدی امشب دلم می‌خواهد با تو به جایی بیایم. پیشنهادت هنوز برقرار است؟ بعداً می‌توانیم بیشتر حرف بزنیم. اگر دیده بودی موقعی که زنم خواب است چه‌طور نگاهش می‌کنم، نگاهم را می‌خواندی و می‌فهمیدی چرا سی سال است با هم زندگی می‌کنیم.»

****

پیاده‌روی دارد در جسم و روحم معجزه می‌کند. کاملاً بر اکنون متمرکزم، چرا که تمام نشانه‌ها، جهان‌های موازی و معجزات در "اکنون" پیدا می‌شوند. یائو چنان از مرگ تزار حرف می‌زند که انگار همین دیروز بوده، و زخم‌های عشقش را طوری نشانم می‌دهد انگار همین چند دقیقه‌ی پیش گرفتارشان شده؛ و من طوری به سکوی قطار در مسکو فکر می‌کنم که انگار در گذشته‌های دور بوده.

در پارکی نشسته‌ایم و آیندگان و روندگان را تماشا می‌کنیم. زن‌ها و بچه‌ها، مردهای شتابان، پسرهایی که دور رادیویی جمع شده‌اند که موسیقی را جیغ می‌زند، دخترهایی که آن‌طرف‌تر جمع شده‌اند و درباره‌ی چیزی بسیاربسیار بی‌اهمیت با هیجان گپ می‌زنند، و پیرترها که پالتوهای زمستانی بلند پوشیده‌اند، هرچند بهار است. یائو دو تا هات‌داگ برایمان می‌خرد و برمی‌گردد.

می‌پرسد: «نوشتن سخت است؟»

«نه. یاد گرفتن این همه زبان خارجی سخت است؟»

«نه چندان. فقط باید توجه کرد.»

«خوب، من تمام مدت توجه می‌کنم، اما هیچ‌وقت جلوتر از آنچه در بچگی یاد گرفتم نرفته‌ام.»

«من هم هیچ‌وقت سعی نکردم بنویسم، چون در بچگی به من گفتند که برای نویسنده شدن باید سخت درس بخوانم، کتاب‌های زیادی مطالعه کنم و با روشنفکرها اختلاط کنم، و من از روشنفکرها متنفرم.»

نمی‌دانم اشاره‌اش به من است یا نه. دهانم پر از هات‌داگ است و جواب نمی‌دهم. به هلال و به الف فکر می‌کنم. شاید این تجربه‌ چنان نگرانش کرده که تصمیم گرفته به سفر ادامه ندهد. چند ماه پیش، اگر این فرایند سیر کاملش را طی نمی‌کرد، خیلی متعصبانه برخورد می‌کردم، با این خیال که کل کارآموزی‌ام به این بستگی دارد. اما روزی آفتابی است و اگر دنیا در صلح به نظر می‌رسد، به این علت است که در صلح است.

یائو می‌پرسد: «برای اینکه بتوانی بنویسی چه لازم داری؟»

«عشق. همان عشقی که تو به زنت داشتی، یا در واقع داری.»

«همین؟»

«این پارک را می‌بینی؟ اینجا داستان‌های زیادی در جریان است. داستان‌ها را بارها گفته‌اند، اما باز سزاوار بازگفتنند. نویسنده، ترانه‌خوان، باغبان، مترجم، ما همه آینه‌ی زمان خودمانیم. همگی عشقمان را در کارمان می‌ریزیم. البته در مورد من خواندن خیلی مهم است، اما هرکس تمام ایمانش را در مجلدات سنگین دانشگاهی و کلاس‌های آموزش نویسندگی بگذارد، از اصل قضیه غافل است: کلمات، حیاتی هستند که بر کاغذ فرود می‌آید. پس به دنبال همراهی دیگران باش.»

«هروقت دوره‌های ادبیات دانشگاهی را می‌دیدم که در آن درس می‌دانم، بیشتر به نظرم...»

حرفش را کامل می‌کنم: «... مصنوعی می‌آمد؟ هیچ‌کس نمی‌تواند با خواندن کتاب راهنما عشق‌ورزیدن یاد بگیرد و هیچ‌کس نمی‌تواند با دوره دیدن نویسنده بشود. نمی‌گویم دنبال نویسنده‌های دیگر باش، می‌گویم به دنبال کسانی بگرد که مهارت‌هایشان با تو فرق دارد، برای اینکه نویسندگی با هیچ فعالیت دیگری که با شور و شیفتگی انجام ‌می‌شود، فرقی ندارد.»

«اگر بخواهم کتابی درباره‌ی آخرین روزهای نیکلای دوم بنویسم چه؟»

«موضوع کتاب مهم نیست. داستان خارق‌العاده‌ای است، اما برای من، نوشتن بیشتر موضوع کشف خودم است. اگر یک توصیه برایت داشته باشم این است: به خاطر نظر دیگران مأیوس نشو. فقط میانحالی است که از خودش مطمئن است، پس خطر کن و کاری را بکن که واقعاً می‌خواهی. به دنبال کسانی برو که از اشتباه نمی‌ترسند و بنابراین اشتباه می‌کنند. به همین دلیل، کار این افراد اغلب شناخته نمی‌شود، اما این‌ها دقیقاً همان کسانی هستند که دنیا را عوض می‌کنند و بعد از اشتباه‌های متعدد، کاری می‌کنند که جامعه‌شان را کاملاً عوض می‌کند.»

«مثل هلال.»

«بله، مثل هلال. اما یک چیز را بگویم: احساسی را که تو به زنت داشتی، من هم به زنم دارم. قدیس نیستم و قصد قدیس شدن هم ندارم، اما به قول خودت، ما دو تا ابر بودیم و حالا یکی شده‌ایم. دو قطعه یخ بودیم که زیر آفتاب ذوب شدند و حالا هردو، یک آب جاری آزاد هستیم.»

«اما باز، وقتی رد می‌شدم، دیدم تو و هلال چه‌طور به هم نگاه می‌کردید...»

جواب نمی‌دهم و او هم دیگر قضیه را ادامه نمی‌دهد.

در پارک پسرها اصلاً به دخترهایی چند متر آن‌طرف‌تر ایستاده‌اند نگاه نمی‌کنند. پیرترها می‌گذرند و به کودکی‌شان فکر می‌کنند. مادرها چنان به بچه‌هایشان لبخند می‌زنند که انگار قرار است همه‌شان در آینده هنرمند و میلیونر یا رئیس‌جمهور بشوند. صحنه‌ی پیش رویمان برایندی از رفتار انسانی است.

یائو می‌گوید: «در کشورهای زیادی زندگی کرده‌ام و البته دوره‌های سختی را گذرانده‌ام، با بی‌عدالتی آشنا شده‌ام و زمانی که همه توقع خیلی بالایی از من داشتند، با سر به زمین‌ خورده‌ام. اما این خاطرات هیچ ارتباطی با زندگی من ندارد. خاطراتی که می‌ماند، لحظاتی است که به شنیدن به آواز مردم، قصه‌های مردم و لذت بردن از زندگی گذرانده‌ام. زنم را بیست سال پیش از دست دادم، اما انگار همین دیروز بود. هنوز اینجاست، روی این نیمکت کنارمان نشسته، به یاد زمان‌های شادی که با هم بودیم.»

بله، هنوز اینجاست، و اگر می‌توانستم کلمات مناسب را پیدا کنم، این را برایش توضیح می‌دادم.

از وقتی الف را دیدم و حرف جی. را فهمیدم، احساساتم خیلی به سطح آمده. نمی‌دانم می‌توانم مشکلش را حل کنم یا نه، اما ازش باخبرم.

«همیشه وقت مناسبی برای قصه گفتن است، حتی اگر فقط برای خانواده‌ات. چند تا بچه داری؟»

«دو تا پسر و دو تا دختر. اما حوصله‌ی قصه‌های مرا ندارند. می‌گویند قبلاً همه‌شان را شنیده‌اند. قصد داری درباره‌ی سفر روی راه‌آهن تراـ‌سیبری‌ کتاب بنویسی؟»

«نه.»

حتی اگر می‌خواستم، چه‌طور می‌توانستم الف را توضیح بدهم؟

الف

هلالِ همه‌جا حاضر هنوز برنگشته.

بعد از اینکه در تمام طول شام احساساتم را پیش خودم نگه داشتم و گفتم مراسم امضا چه خوب پیش رفت و از همه به خاطرش تشکر کردم، و همین‌طور از موسیقی روسی و رقصی که در مهمانی بعدش برایم برگزار کردند (گروه‌های موسیقی در مسکو و کشورهای دیگر همیشه ترجیح می‌داند همان موسیقی غربی را اجرا کنند)، سرانجام می‌پرسم کسی نشانی رستوران را به هلال داده؟

با حیرت نگاهم می‌کنند. البته که نداده‌اند! همه فکر می‌کردند آن دختر مزاحم من است. همه خوشحال بودند که به مراسم امضای کتاب نیامد.

ویراستارم می‌گوید: «ممکن بود دوباره در برنامه‌ی امضای کتاب یک رسیتال ویولون راه بیندازد تا باز برود زیر نورافکن.»

یائو از آن طرف میز نگاهم می‌کند. می‌داند نظرم با دیگران فرق می‌کند و خیلی دلم می‌خواست آنجا بود. اما چرا؟ تا باز به الف برگردم و از دری بگذرم که فقط خاطرات تلخ را برایم می‌آورد؟ می‌دانم آن در به کجا می‌رسد. قبلاً چهار بار از آن در گذشته‌ام و هرگز جوابی را که می‌خواستم نگرفته‌ام. وقتی سفر دراز بازگشت به سوی سرزمینم را شروع کردم، به دنبال این نبودم.

شام را تمام می‌کنیم. دو نفر از خواننده‌هایم که تصادفی انتخاب شده‌اند، از من عکس می‌گیرند و می‌پرسند می‌خواهم شهر را نشانم بدهند؟ می‌گویم بله، می‌خواهم.

یائو می‌گوید: «اما ما با هم قرار داشتیم.»

آزردگی ناشرم که قبلاً متوجه هلال و اصرارش برای همراهی تمام‌مدت با من بود، حالا به سمت مترجمم برگشته که خودشان استخدام کردند، اما حالا حضور دائم مرا می‌خواهد، در حالی که قاعدتاً من باید حضور دائم او را بخواهم.

ناشرم می‌گوید: «فکر می‌کنم پائولو خسته است. روز درازی بود.»

«خسته نیست. بعد از تمام ارتعاشات پرمحبت امشب سطح انرژی‌اش خیلی خوب است.»

ناشرها درباره‌ی یائو حق دارند. انگار می‌خواهد به همه نشان بدهد که در «سرزمین من» جایگاه ویژه‌ای دارد. غم‌وغصه‌اش را به خاطر از دست دادن زن دلبندش درک می‌کنم و وقتش که برسد، کلمات مناسب را برای گفتن این موضوع پیدا می‌کنم. اما متأسفانه قصد اصلی‌اش فقط گفتن «داستانی خارق‌العاده است که کتاب خوبی ازش در می‌آید». این را بارها شنیده‌ام، به‌خصوص از کسانی که عزیزی را از دست داده‌اند.

تصمیم می‌گیرم سعی خودم را برای راضی نگه داشتن همه بکنم.

«یائو، تا هتل با تو می‌آیم. بعد باید کمی تنها باشم.» این اولین شبی است که بعد از شروع سفر تنها خواهم بود.

****

دما بیشتر از حد تصورمان پایین آمده، باد می‌وزد و به‌شدت سرد است. در خیابانی پرجمعیت راه می‌روم و می‌بینم من تنها کسی نیستم که می‌خواهد راست به خانه برود. درهای مغازه‌ها بسته می‌شود، صندلی‌ها را روی میزها برگردانده‌اند و چراغ‌های نئون یکی‌یکی خاموش می‌شود. اما بعد از یک روز و نیم حبس شدن در قطار و با آگاهی از اینکه کیلومترهای خیلی زیادی در پیش داریم، باید از هر فرصتی برای کمی فعالیت بدنی استفاده کنم.

یائو کنار وانتی که نوشیدنی می‌فروشد می‌ایستد و دو تا آب پرتغال سفارش می‌دهد. میل خاصی به نوشیدن ندارم، اما شاید در این هوای سرد کمی ویتامین ث برایم خوب باشد.

«لیوان را نگه دار.»

منظورش را نمی‌فهمم، اما اطاعت می‌کنم. همچنان در مسیر خیابان اصلی اکاترین‌برگ راه می‌رویم. بعد بیرون سینمایی می‌ایستیم.

«عالی است. با کلاه و شال‌گردنت کسی نمی‌شناسدت. بیا کمی گدایی کنیم.»

«گدایی؟! ببین، از دوران هیپی‌گری‌ به بعد این کار را نکرده‌ام. تازه، این کار توهین به آن‌هایی است که واقعاً به کمک احتیاج دارند.»

«اما تو واقعاً به کمک احتیاج داری. در خانه‌ی ایپاتیِف که بودیم، در لحظاتی تو اصلاً آنجا نبودی، دور بودی، در دام گذشته گرفتار بودی، اسیر دستاوردهایت هستی و تمام سعی‌ات را می‌کنی تا دستاوردهایت را از دست ندهی. من هم نگران آن دختر هستم، اما اگر واقعاً می‌خواهی تغییر کنی، گدایی کمکت می‌کند تا معصوم‌تر و گشوده‌تر بشوی.»

نگران هلال هستم، اما به او می‌گویم که ــ هرچند منظورش را می‌فهمم ــ اتفاقاً یکی از انگیزه‌هایم از این سفر، بازگشت به گذشته است، به آنچه زیر زمین نهفته است، به ریشه‌هایم.

نزدیک است برایش از بامبوی چینی بگویم، اما منصرف می‌شوم.

«تو کسی هستی که در گذشته حبس شده. حاضر نیستی قبول کنی زنت مرده. برای همین است که هنوز کنارت است و سعی می‌کند تسلایت بدهد؛ درحالی‌که الان باید دیگر راهش را برای ملاقات با نور ایزدی طی می‌کرد. هیچ‌کس هرگز کسی را از دست نمی‌دهد. ما همه یک جانیم که باید به رشد و گسترش خودش ادامه بدهد تا دنیا مسیرش را طی کند و همه‌ی ما روزی باز همدیگر را ملاقات کنیم. غصه‌داری کمکی نمی‌کند.»

کمی فکر می‌کند، و بعد می‌گوید:

«اما تمام مشکل این نیست.»

موافقم: «نه، نیست. وقتش که برسد، بیشتر توضیح می‌دهم. حالا برگردیم به هتل.»

یائو لیوانش را بالا می‌گیرد و از رهگذرها تقاضای پول می‌کند. توصیه می‌کند من هم همین کار را بکنم.

«چند راهب بودایی در ژاپن برایم از تاکو هاتسو گفتند: زیارت گدایی. این کار، ضمن کمک به صومعه‌شان که به صدقات و خیرات وابسته است، به راهبان کارآموز فروتنی را یاد می‌دهد. هدف دیگری هم دارد، و آن خلوص بخشیدن به شهر محل زندگی راهبان است. برای اینکه، طبق فلسفه‌ی ذن، دهنده، سائل و خود پول صدقه، همه بخشی از زنجیره‌ی تعادل هستند. گدا از سر نیاز این کار را می‌کند، اما صدقه‌دهنده هم از سر نیاز صدقه می‌دهد. خود صدقه در مقام پیوند بین دو نیاز عمل می‌کند و فضای شهر بهتر می‌شود، چون همه می‌توانند مطابق نیازشان عمل کنند. تو زائری و وقتش است کاری برای شهرهای سر راهت بکنی.»

چنان حیرت کرده‌ام که نمی‌دانم چه بگویم. یائو که می‌فهمد شاید زیاده‌روی کرده باشد، دارد لیوان پلاستیکی را توی جیبش می‌گذارد.

می‌گویم: «نه، فکر خوبی است!»

ده دقیقه آنجا می‌ایستیم، بر دو پیاده‌رو مقابل، برای راندن سرما این‌پاوآن‌پاکنان لیوان‌هایمان را به سمت رهگذرها می‌گیریم. اولش چیزی نمی‌گویم، اما کم‌کم بر مهار درونی‌ام غلبه می‌کنم و شروع می‌کنم به صدقه خواستن به عنوان بیگانه‌ای فقیر و راه‌گم‌کرده.

هیچ‌وقت از خواستن نترسیده‌ام. خیلی‌ها را می‌شناسم که به دیگران اهمیت می‌دهند و کار که به بخشیدن می‌رسد، بسیار سخاوتمندند و خوشحال می‌شوند کسی ازشان کمک یا نصیحت بخواهد. خیلی هم خوب است؛ کمک به هم‌نوع خیلی خوب است. اما اندک افرادی را می‌شناسم که می‌توانند دریافت کنند، حتی وقتی هدیه‌ای با عشق و سخاوت بهشان داده می‌شود. انگار «دریافت کردن» باعث حقارتشان می‌شود، انگار وابسته بودن به دیگری دون شأنشان باشد. فکر می‌کنند اگر کسی چیزی به ما می‌دهد، یعنی خودمان نمی‌توانیم به دستش بیاوریم. و یا: طرف دارد الان این را به من می‌دهد و روزی می‌خواهد با بهره پس بگیرد. یا بدتر: من سزاوار این محبت نیستم.

اما آن ده دقیقه مرا به یاد آدمی می‌اندازد که بودم. تربیتم می‌کند، آزادم می‌کند. سرانجام، وقتی از خیابان می‌گذرم تا به یائو ملحق شوم، معادل یازده دلار در لیوان پلاستیکی‌ام دارم. یائو هم همین حدود پول دارد. و برخلاف تصورش، برایم بازگشتی بسیار لذت‌بخش به گذشته بود. چیزی را دوباره تجربه کرده‌ام که مدت‌ها بود تجربه نکرده بودم. به این ترتیب، نه تنها شهر، که خودم را تجدید کرده‌ام.

می‌پرسم: «حالا با این پول چه‌کار کنیم؟»

دوباره دارد نظرم درباره‌اش عوض می‌شود. او یک چیزهایی می‌داند و من چیزهای دیگری، و دلیلی ندارد به این تجربه‌ی متقابل ادامه ندهیم.

«به‌طور نظری، مال خودمان است، چون به ما داده شده است. اما بهتر است آن را جدای از پول‌های خودمان نگه داریم و روی چیزی که به‌نظرت می‌رسد مهم است خرجش کنیم.»

دقیقاً به همین قصد، سکه‌ها را در جیب چپم می‌گذارم. به سرعت به هتل برمی‌گردیم، چون مدتی که کنار خیابان گذراندیم، تمام کالری‌هایی که سر شام به دست آوردیم سوخته است.

****

وقتی به لابی می‌رسیم، هلالِِ همه‌جاحاضر منتظرمان است. کنارش زنی بسیار زیبا و آقایی با کت‌وشلوار و کراوات ایستاده است.

به هلال می‌گویم: «سلام، ‌می‌بینم به خانه‌ برگشته‌ای، اما از همسفری با تو در قسمت اول سفر خیلی خوشوقت شدم. پدرومادرتند؟»

مرد واکنشی نشان نمی‌دهد، اما زن زیبا می‌خندد.

«کاش بودیم! این دختر خارق‌العاده است. حیف که نمی‌تواند بیشتر وقت صرف هنرش کند. دنیا هنرمند بزرگی را ندیده گرفته!»

هلال انگار این حرف را نشنیده. به‌ طرفم برمی‌گردد و می‌گوید:

«ببخشید؟! بعد از اتفاقی که توی قطار افتاد فقط همین را داری بگویی؟»

زن حیرت‌زده به نظر می‌رسد. می‌توانم فکرش را حدس بزنم. توی قطار دقیقاً چه اتفاقی افتاده؟ و متوجه نیستم که می‌توانم جای پدر هلال باشم؟

یائو می‌گوید وقتش است که به اتاقش برود. مرد کت‌شلواری همچنان بی‌تفاوت به نظر می‌رسد، احتمالاً انگلیسی بلد نیست.

«توی قطار اتفاقی نیفتاد. نه از آن اتفاق‌ها که خیال می‌کنید. و، هلال، انتظار داری چه بگویم؟ که دلم برایت تنگ شده؟ که تمام روز نگرانت بودم؟»

زن حرفم را برای مرد کت‌شلواری ترجمه می‌کند و همه، از جمله هلال، لبخند می‌زنند. از واکنش من فهمیده که به شدت دلم برایش تنگ شده، چون خیلی بی‌مقدمه و ناخودآگاه این را گفتم.

از یائو می‌خواهم کمی بماند، چون نمی‌دانم این مکالمه به کجا می‌انجامد. می‌نشینیم و چای سفارش می‌دهیم. زن خودش را معلم ویولون معرفی می‌کند و توضیح می‌دهد که آن آقا مدیر کنسرواتوار محلی است.

معلم می‌گوید: «فکر می‌کنم هلال دارد استعدادش را هدر می‌دهد. اعتمادبه‌نفسش کم است. بارها بهش گفته‌ام و باز هم می‌گویم. اصلاً به کارش اعتماد ندارد. فکر می‌کند کسی ارزش کارش را نمی‌فهمد و همه از نوازندگی‌اش بدشان می‌آید. اما این‌طور نیست.»

هلال اعتماد به نفس ندارد؟ تا حالا کسی را مصمم‌تر از او ندیده‌ام.

معلم نگاه آرام و مسالمت‌جویش را به من می‌دوزد: «و مثل همه‌ی آدم‌های حساس، کمی، چه‌طور بگویم، بی‌ثبات است.»

هلال با صدای بلند می‌گوید: «بی‌ثبات! مؤدبانه‌ی “دیوانه” است؟»

معلم با محبت رویش را به او و بعد به من می‌کند. امیدوار است چیزی بگویم. چیزی نمی‌گویم.

«می‌دانم شما می‌توانید کمکش کنید. این‌طور که شنیدم، ویولونش را در مسکو شنیده‌اید و مردم هم تشویقش کرده‌اند. استعدادش از همین‌جا معلوم می‌شود، چون توی مسکو مردم وقتی در مورد موسیقی خیلی سختگیرند. هلال خیلی منضبط است و از همه سخت‌کوش‌تر است. قبلاً با ارکسترهای بزرگ در روسیه کار کرده و با یکی‌شان به خارج هم سفر کرده. اما یکدفعه انگار اتفاقی افتاده و دیگر پیشرفت نمی‌کند.»

نگرانی پرشفقت این زن را برای هلال باور می‌کنم. فکر می‌کنم واقعاً می‌خواهد کمکش کند، همه‌ی ما را کمک کند. اما این کلمات ــ اما یکدفعه انگار اتفاقی افتاده و دیگر نمی‌تواند پیشرفت کند ــ در دلم طنین می‌اندازد. من هم به همین دلیل اینجا هستم.

مرد کت‌شلواری چیزی نمی‌گوید. احتمالاً فقط برای روحیه دادن به ویولون‌نواز بااستعداد و جوان و آن خانم مهربان آنجاست که چشم‌های آرامی دارد. یائو تظاهر می‌کند که حواسش به چایش است.

« چه کاری از دست من برمی‌آید؟»

«می‌دانید چه‌کاری. دیگر بچه‌ نیست، اما پدرومادرش نگرانش هستند. نمی‌تواند حرفه‌ی اصلی‌‌اش را وسط تمرین رها کند و برود دنبال یک توهم.»

مکث می‌کند، حس می‌کند منظورش را دقیق نگفته.

«منظورم این است که هروقت دلش خواست می‌تواند به ساحل اقیانوس آرام سفر کند، اما نه حالا، وسط تمرینمان برای کنسرت.»

قبول دارم. مهم نیست من چه بگویم. هلال هرکاری دلش بخواهد می‌کند. فکر می‌کنم شاید این دو نفر را اینجا آورده تا مرا امتحان کند، تا ببیند واقعاً به این سفر خوش آمده یا باید همین جا تمامش کند.

می‌گویم: «ممنونم به دیدنم آمدید. نگرانی و تعهدتان به موسیقی برایم قابل احترام است،» از جایم بلند می‌شوم: «اما من هلال را به این سفر دعوت نکردم. من هزینه‌ی بلیتش را ندادم. راستش اصلاً درست نمی‌شناسمش.»

چشم‌های هلال می‌گوید: «دروغگو!»، اما ادامه می‌دهم.

«پس اگر فردا سوار قطار نووزی‌بیرسک بشود، ربطی به من ندارد. تا جایی که به من مربوط است، می‌تواند در همین شهر بماند، و اگر بتوانید متقاعدش کنید که نیاید، من و خیلی‌های دیگر در قطار خوشحال هم می‌شویم.»

یائو و هلال می‌زنند زیر خنده.

زن زیبا از من تشکر می‌کند، می‌گوید شرایط مرا کاملاً درک می‌کند و با هلال بیشتر حرف می‌زند و واقعیت‌های زندگی را توضیح می‌دهد. همه خداحافظی می‌کنیم، مرد کت‌شلواری با من دست می‌دهد، لبخند می‌زند، و، به دلیلی نامعلوم، عمیقاً حس می‌کنم که خیلی دلش می‌خواهد هلال به سفرش ادامه بدهد. احتمالاً هلال برای تمام ارکستر مایه‌ی دردسر است.

یائو به‌خاطر آن بعدازظهر عالی تشکر می‌کند و به اتاقش می‌رود. هلال تکان نمی‌خورد.

می‌گویم: «می‌روم بخوابم. حرف‌ها را شنیدی. واقعاً نمی‌دانم چرا به کنسرواتوار برگشتی. رفتی برای ادامه‌ی سفر اجازه بگیری یا می‌خواستی دل همکارهایت را بسوزانی که با ما سفر می‌کنی؟»

«رفتم تا ببینم واقعاً وجود دارم یا نه. بعد از آن اتفاق در قطار، دیگر از هیچ‌چیز مطمئن نیستم. ماجرا واقعاً چی بود؟»

برایش توضیح می‌دهم. اولین تجربه‌ام را با الف به یاد دارم که کاملاً تصادفی در اردوگاه مرگ داخائوی آلمان در سال 1982 اتفاق افتاد. تا چندین روز بعدش گیج‌ومنگ بودم و اگر زنم خلافش را نگفته بود، فکر می‌کردم سکته‌ی مغزی کرده‌ام.

می‌پرسم: «دقیقاً چه اتفاقی افتاد؟»

«قلبم وحشیانه شروع کرد به زدن و حس کردم دیگر در این دنیا نیستم. دچار حمله‌ی هراس شده بودم و فکر کردم الان است که بمیرم. همه‌چیز دورم عجیب بود، اگر بازویم را نگرفته بودی، فکر نکنم می‌توانستم حرکت کنم. حس می‌کردم که دارد اتفاق‌های مهمی جلوی چشمم می‌افتد، اما هیچ‌کدام را نمی‌فهمیدم.»

دلم می‌خواهد بگویم: «باید بهش عادت کنی.»

می‌گویم: «الف.»

«بله، یک‌جایی در آن خلسه‌ی ظاهراً بی‌پایان که به هیچ تجربه‌ی دیگرم شبیه نبود، شنیدم که این کلمه را گفتی.»

صرف یادآوری آن اتفاق، دوباره او را وحشتزده کرده. وقتش است که دم را غنیمت بشمرم.

«فکر می‌کنی باید به این سفر ادامه بدهی؟»

«آه، بله، بیشتر از همیشه. وحشت همیشه مرا مسحور کرده. آن قصه‌ای که در سفارت گفتم یادت است...»

ازش می‌خواهم به بار هتل برود و قهوه سفارش بدهد. تنها می‌فرستمش، چون ما تنها مشتریانیم و پیشخوان‌دار احتمالاً خیلی دلش می‌خواهد چراغ‌ها را خاموش کند. هلال برای راضی کردن مرد کمی به زحمت می‌افتد، اما بالاخره با دو فنجان قهوه‌ ترک برمی‌گردد. مثل اغلب برزیلی‌ها، شب‌ها مشکل خاصلی با نوشیدن قهوه‌ی خالص ندارم. اگر شب راحت نخوابم، دلیلش حتماً چیز دیگری است.

«همان‌طور که دیدی، راهی برای توضیح الف وجود ندارد. اما در سنت جادو به دو شکل تجلی می‌کند. اولین شکل، نقطه‌ای در کیهان است که حاوی تمام نقاط دیگر است، در گذشته و حال، بزرگ و کوچک. معمولاً تصادفی به آن می‌رسی، مثل ما در قطار. برای رخ دادن این اتفاق، شخص یا اشخاص، باید در مکانی باشند که الف وجود دارد. به این می‌گوییم الف کوچک.»

«منظورت این است که هرکس در آن واگن در آن نقطه‌ی مشخص می‌ایستاد، دچار همان احساس ما می‌شد؟»

«اگر بگذاری حرفم را تمام کنم، متوجه می‌شوی. بله، این احساس را می‌کنند، اما نه مثل ما. حتماً قبلاً پیش آمده که در مهمانی احساس کنی در یک جای اتاق بیشتر از جاهای دیگر احساس امنیت می‌کنی. این فقط تقلیدی کوچک از الف است، اما هرکسی انرژی ایزدی را به شکلی احساس می‌کند. اگر در آن مهمانی نقطه‌ی درست را پیدا کنی، آن انرژی باعث می‌شود اعتماد به نفست بالا برود و بیشتر حضور داشته باشی. اگر شخص دیگری در آن واگن از آن نقطه می‌گذشت، احساس غریبی به او دست می‌داد، انگار ناگهان همه‌چیز را بداند، اما مکث نمی‌کرد تا این احساس را بررسی کند، و آن حس لحظه‌ای بعد محو می‌شد.»

«چند تا از این نقاط در دنیا وجود دارد؟»

«دقیقاً نمی‌دانم، شاید میلیون‌ها.»

«دومین راه تجلی‌اش چی است؟»

«اول بگذار حرفم را تمام کنم. مثال مهمانی که برایت زدم فقط برای مقایسه است. الف کوچک تصادفی ظاهر می‌شود. آدم دارد از خیابانی رد می‌شود، یک جا می‌نشیند و یکدفعه تمام کیهان آنجاست. اولین حسی که به آدم دست می‌دهد میل عمیق به گریه است، نه از روی غم یا شادی، بلکه به خاطر هیجان ناب. آدم احساس می‌کند دارد چیزی را درک می‌کند. چیزی که حتی نمی‌تواند برای خودش توضیح بدهد.»

پیشخوان‌دار به طرف ما می‌آید، چیزی به روسی می‌گوید و برگه‌ای به من می‌دهد تا امضا کنم. هلال توضیح می‌دهد که باید برویم. به طرف در می‌رویم.

سوت داور نجاتمان داده.

«ادامه بده. راه دومش چی است؟»

ظاهراً بازی تمام نشده.

«الف بزرگ.»

بهتر است همه‌چیز را الان توضیح بدهم، بعد می‌تواند به کنسرواتوار برگردد و همه‌چیز را فراموش کند.

«الف بزرگ وقتی اتفاق می‌افتد که دو یا چند نفر با گرایش‌های قوی نسبت به هم، با هم در الف کوچک قرار بگیرند. انرژی‌های متفاوتشان همدیگر را تکمیل می‌کند و یک زنجیره‌ی واکنشی راه می‌اندازد. دو انرژی...»

نمی‌دانم باید ادامه بدهم یا نه، اما راهی ندارم. هلال جمله‌ام را کامل می‌کند:

«قطب‌های مثبت و منفی باتری هستند، انرژی حاصل از آن‌ها چراغ را روشن می‌کند. قطب‌ها به نور مبدل می‌شوند. سیاراتی که همدیگر را جذب می‌کنند و به هم می‌خورند. عشاقی که بعد از زمانی بسیار بسیار طولانی به هم می‌رسند. الف دوم در مواقعی هم اتفاق می‌افتد که دو نفر که سرنوشت برای مأموریتی خاص انتخاب کرده، در مکان درست با هم ملاقات می‌کنند.»

دقیقاً. اما می‌خواهم مطمئن شوم درست فهمیده.

می‌پرسم: «منظورت از "جای درست" چی است؟»

«منظورم این است که ممکن است دو نفر تمام عمرشان با هم زندگی و کار کنند یا فقط یک بار همدیگر را ببینند و برای همیشه خداحافظی کنند، فقط به این دلیل که از آن نقطه‌ی مشخص عبور نکرده‌اند. نقطه‌ی مشخصی که آغازگر برون‌ریزی مسئله‌ای است که آن‌ها را در این دنیا به هم رسانده. پس شاید از هم جدا شوند، بی‌آنکه هرگز بفهمند چرا با هم ملاقات کردند. اما، اگر خدا بخواهد، کسانی که زمانی عشق را درک کرده‌اند، دوباره همدیگر را پیدا می‌کنند.»

«نه لزوماً، اما کسانی که گرایش‌های مشابهی داشته‌اند، مثل من و استادم،...»

باز حرفم را قطع می‌کند: «... در زندگی‌های قبلی، یا کسانی که مثلاً در همان مهمانی که گفتی، در الف کوچک ملاقات می‌کنند و فوری عاشق هم می‌شوند. همان "عشق در نگاه اول" معروف.»

تصمیم می‌گیرم از مثال خودش استفاده کنم.

«هرچند، البته، "در نگاه اول" نیست. به یک سلسله حوادث رخ داده در گذشته مرتبط است. معنی‌اش نیست که همه‌ی ملاقات‌های این‌چنین مربوط به عشق رمانتیک است. بیشترشان به این خاطر مسائل حل نشده است. برای تکمیل کاری ناتمام، به حلول تازه‌ای احتیاج داریم. داری چیزهایی را از این اتفاق برداشت می‌کنی که واقعیت ندارد.»

«دوستت دارم.»

ازپاافتاده می‌نالم: «نه، منظورم این نیست. من قبلاً زنی را که باید در این حلول ملاقات می‌کردم، شناخته‌ام. قبل از پیدا کردنش مجبور شدم سه بار ازدواج کنم و اصلاً قصد ندارم به خاطر زنی دیگر ترکش کنم. قرن‌ها پیش با هم ملاقات کردیم و برای قرن‌های آینده هم با هم خواهیم بود.»

اما نمی‌خواهد به حرفم گوش بدهد. درست مثل مسکو، بوسه‌ی کوچکی روی لب‌هایم می‌گذارد و عازم شب مستولی بر اکاترین‌‌برگ می‌شود.

رؤیابینان را هرگز نمی‌توان رام کرد

زندگی یعنی قطار، نه ایستگاه. و بعد از تقریباً دو روز سفر، یعنی فرسودگی، سرگشتگی، دلتنگی برای روزهای اکاترین‌‌برگ، و تنش افزاینده در گروهی که یک جا کنار هم حبس شده‌اند.

قبل از اینکه دوباره راه بیفتیم، یائو در پذیرش هتل پیغامی برایم گذاشته بود که ببیند دلم می‌خواهد کمی آی‌کی‌دو تمرین کنیم؟ اما جواب ندادم. احتیاج داشتم چند ساعتی تنها باشم.

تمام صبح را در حد امکان ورزش کردم، که برای من یعنی دویدن و پیاده‌روی. این‌طوری، وقتی به قطار برمی‌گشتم، آن‌قدر خسته بودم که می‌توانستم بخوابم. به زنم زنگ زدم ــ تلفن همراهم در قطار کار نمی‌کرد ــ و دردِ دل کردم که شک دارم این سفر سیبری چندان برایم مفید بوده باشد، و اضافه کردم که هرچند خود این سفر تجربه‌ی سودمندی بوده، اما شاید تا انتهایش نروم.

گفت با هر تصمیمی من بگیرم موافق است و نگران نباشم. به شدت مشغول نقاشی بود. خوابی هم دیده بود که معنایش را نمی‌‌فهمید. خواب دیده بود که من در ساحل دریا هستم و کس دیگری از وسط دریا بیرون می‌آید و به من می‌گوید سرانجام دارم مأموریتم را به انجام می‌رسانم، و بعد محو می‌‌شود.

پرسیدم مرد بود یا زن. گفت نمی‌داند، کلاهی صورتش را پوشانده بود. گفت ریودوژانیرو مثل تنور داغ است. توصیه کرد به حس شهودم اعتماد کنم و به حرف‌های دیگران اهمیت ندهم.

«توی همان خواب، یک نفر دیگر، نمی‌دانم، یک زن یا دختر، در ساحل کنارت بود.»

« زن جوانی توی قطار با من است. نمی‌دانم چند سالش است، اما قطعاً زیر سی سالش است.»

«بهش اعتماد کن.»

****

بعد از ظهر ناشرهایم را دیدم و چند مصاحبه کردم، بعد در رستورانی عالی شام خوردیم و حدود ساعت یازده شب، راهی ایستگاه شدیم. با قطار در تاریکی مطلق از کوه‌های اورال ــ رشته کوهی که اروپا را از آسیا جدا می‌کند ــ گذشتیم و کسی چیزی ندید.

بعد برگشتیم به برنامه‌ی روزمره‌ی قبلی. روز که ‌شد، همه سر میز صبحانه سبز ‌شدیم، انگار ناقوسی ناشنیدنی ما را احضار کرده بود. باز هیچ کس نتوانسته بود چشم بر هم بگذارد، حتی یائو که ظاهراً به این سفرها عادت داشت، کم‌کم خسته‌تر و غمگین‌تر به نظر می‌رسید.

هلال مثل همیشه منتظر بود و مثل همیشه، بهتر از همه خوابیده بود. سر صبحانه حرف را با شکوه از نوسان مداوم واگن شروع کردیم، بعد به اتاقم برگشتم تا شاید کمی بخوابم، چند ساعت بعد بیدار شدم، به اتاق نشیمن واگن برگشتم، و همان آدم‌ها آنجا بودند، و با هم شروع کردیم به غرولند که هنوز هزاران کیلومتر راه مانده.

بعد نشستیم و از پنجره به بیرون نگاه کردیم، سیگار کشیدیم و به موسیقی آزاردهنده و بنجلی که از بلندگوهای قطار پخش می‌شد گوش دادیم.

هلال به‌ندرت حرف می‌زد. همیشه همان گوشه می‌نشست، کتابش را باز می‌کرد و می‌خواند و خودش را از گروه جدا می‌کرد. هیچ‌کس جز من از این موضوع آزرده به نظر نمی‌رسید. اما به نظر من رفتارش بسیار بی‌ادبانه می‌آمد. اما، به شق دیگرش که فکر کردم ــ که مدام حرف‌های بی‌مناسبت بزند ــ تصمیم گرفتم چیزی نگویم.

غذایم را تمام ‌کردم، به کوپه‌ام ‌رفتم تا چرت بزنم یا چیزی بنویسم. همه داشتیم به سرعت حس زمان را از دست می‌دادیم. دیگر اهمیت نمی‌دادیم روز است یا شب؛ روزهایمان را با وقت غذا اندازه‌ می‌گرفتیم. فکر می‌کنم روزگار زندانی‌ها همین باشد.

به اتاق نشیمن بر‌گشتیم و ‌دیدیم شام را آورده‌اند. بیشتر ودکا خوردیم تا آب‌ معدنی، و بیشتر سکوت بود تا حرف. ناشرم گفت در مدت غیبت من، هلال ویولونی خیالی را نواخت، انگار داشت تمرین می‌کرد. می‌دانم شطرنج‌بازها هم این کار را می‌کنند و می‌توانند یک بازی کامل را در مغزشان و بدون نیاز به صفحه‌ی شطرنج بازی کنند.

«بله، دارد موسیقی سکوت برای موجودات نامرئی می‌زند. شاید احتیاج داشته باشند.»

****

یک صبحانه‌ی دیگر. اما امروز شرایط فرق می‌کند. لاجرم داریم به این روش زندگی جدید عادت می‌کنیم. ناشرم شکوه دارد که تلفن همراهش درست کار نمی‌کند (تلفن من که اصلاً کار نمی‌کند). زنش مثل کنیزهای حرمسرا لباس پوشیده که به نظرم هم جالب می‌آید و هم بی‌معنی. انگلیسی بلد نیست، اما یک جوری از راه ایما و اشاره حرف همدیگر را خوب می‌فهمیم. هلال تصمیم می‌گیرد در صحبت‌های امروز شرکت کند و از مشکلات معاش موسیقی‌دان‌ها می‌گوید. شاید شغل باکلاسی باشد، اما اغلب نوازنده‌ها کمتر از راننده‌های تاکسی پول در می‌آورند.

ویراستارم می‌پرسد: «چند سالت است؟»

«بیست و یک.»

«اصلاً به نظر نمی‌آید.»

ویراستارم طوری این حرف را می‌زند که انگار می‌خواهد بگوید خیلی مسن‌تر به نظر می‌رسد. و واقعاً هم همین‌طور است. اصلاً به فکرم نمی‌رسید این‌قدر جوان باشد.

ویراستارم می‌گوید: «مدیر مرکز موسیقی در هتل اکاترین‌برگ به دیدنم آمد. گفت تو از مستعدترین ویولون‌نوازهایی هستی که دیده، اما یکدفعه علاقه‌ات را به موسیقی از دست داده‌ای.»

هلال می‌گوید: «به خاطر الف.» و نگاهش را از نگاه من می‌دزدد.

«الف؟»

همه با تعجب نگاهش می‌کنند. خودم را به نشنیدن می‌زنم.

«بله، الف. پیدایش نمی‌کردم و انرژی‌ام از جریان افتاد. چیزی در گذشته‌ام راه انرژی‌ام را سد کرده بود.»

انگار این صحبت در مسیری کاملاً فراواقعی افتاده. باز چیزی نمی‌گویم، اما ناشرم سعی می‌کند شرایط را کمی مطبوع‌تر کند.

«یک بار کتاب ریاضیاتی چاپ کردم که این کلمه در عنوانش بود. در زبان فنی یعنی “عددی که حاوی تمام اعداد است”. کتاب درباره‌ی قبالا و ریاضیات بود. ظاهراً ریاضی‌دان‌ها از الف برای نشان دادن کاردینالیتی مجموعه‌های اعداد نامتناهی...»

انگار هیچ‌کس این توضیح را نمی‌فهمد. از صحبت دست می‌کشد.

ادامه‌ی صحبت را در دستم می‌گیرم و می‌گویم: «در کتاب مکاشفه‌ی یوحنا هم هست. جایی که بره‌ی خدا را آغاز و پایان، و چیزی فراتر از زمان می‌خواند. اولین حرف الفبای عبری، عربی و آرامی هم هست.»

ویراستار حالا پشیمان شده که دوباره هلال را مرکز توجه کرده، و تصمیم می‌گیرد رویش را کم کند.

«به هر حال، برای دختر بیست‌‌ویک‌ساله که تازه از مدرسه‌ی موسیقی بیرون آمده و آینده‌ی حرفه‌ای درخشانی پیش رویش است، سفر تمام مسیر از مسکو تا اکاترین‌‌برگ باید کافی بوده باشد.»

هلال می‌گوید: «به‌خصوص برای کسی که اسپالا هم است.»

متوجه شده که بر زبان آوردن کلمه‌ی «الف» چه آشفتگی‌ای به بار آورده و حالا هوس کرده خانم ویراستار را با اصطلاحی اسرارآمیزتر گیج‌تر هم بکند.

تنش افزایش می‌یابد، تا اینکه یائو مداخله می‌کند.

«هیچ‌ نشده اسپالا شده‌ای؟ تبریک می‌گویم!»

بعد رو می‌کند به بقیه‌ی گروه و می‌افزاید:

«همان‌طور که می‌دانید، اسپالا نوازنده‌ی ویولون اول ارکستر است، و آخرین نوازنده‌ای که درست قبل از ورود رهبر ارکستر روی صحنه می‌آید، و همیشه در ردیف اول، سمت چپ می‌نشیند. اسپالا مسئول اطمینان از کوک بودنِ بقیه‌ی سازهاست. راستش داستان جالبی درباره‌ی همین موضوع می‌دانم که در نووزی‌بیرسک برایم اتفاق افتاد، توقفگاه بعدی‌مان. می‌خواهید بشنوید؟»

همه موافقند، انگار همیشه معنای اسپالا را می‌دانسته‌اند.

داستان یائو چندان هم جالب نیست، اما تقابل میان هلال و ویراستارم مهار شده. بعد از خطابه‌ای طولانی درباره‌ی شگفتی‌های نووزی‌بیرسک، همه آرام شده‌اند و به فکر برگشتن به کوپه‌ها و استراحتند. من هم دوباره گرفتار پشیمانی خودم هستم از اینکه به فکر عبور از یک قاره با قطار افتادم.

یائو می‌گوید: «آه، یادم رفت جمله‌ی امروز را نصب کنم.»

روی یک برچسب زرد می‌نویسد: «رؤیابینان را هرگز نمی‌توان رام کرد،» و آن را روی آینه، کنار جمله‌ی دیروز می‌چسباند.

ناشرم می‌گوید: «در ایستگاه بعدی یک خبرنگار تلویزیونی منتظرمان است و دلش می‌خواهد با تو مصاحبه کند.»

می‌گویم: «باشد.» هرچیزی که به گذشت زمان کمک کند خوب است.

ناشرم می‌گوید: «درباره‌ی بی‌خوابی بنویس. چه می‌دانی، شاید کمکت کرد بخوابی.»

هلال می‌گوید: «من هم می‌خواهم با تو مصاحبه کنم.» ظاهراً کاملاً کسالتش پریده.

می‌گویم: «باید از ناشرم وقت بگیری.»

می‌روم و در کوپه‌ام دراز می‌کشم. بعد، مثل معمول، دو ساعت تمام غلت می‌زنم و وول می‌خورم. ساعت درونی‌ام کاملاً از نظم خارج شده و مثل همه‌ی بی‌خواب‌ها، خوشبینانه به خودم اطمینان می‌دهم که می‌توانم از این فرصت برای تمرکز بر مسائل جالب استفاده کنم، که البته بعد معلوم می‌شود کاملاً غیرممکن است.

ناگهان صدای موسیقی به گوشم می‌رسد. اول فکر می‌کنم ادراکم از جهان روحانی بدون زحمت یک‌جوری دوباره برگشته، اما بعد می‌فهمم که در کنار موسیقی، صدای چرخ‌های قطار و تکان خوردن اشیا روی میزم را هم می‌شنوم.

موسیقی واقعی است. از دستشویی من می‌آید. می‌روم و در دستشویی را باز می‌کنم.

هلال، یک پا بر زیردوشی و یک پا روی زمین، همان‌طور که سعی دارد تعادلش را حفظ کند، دارد ویولون می‌زند. مرا که می‌بیند لبخند می‌زند، چون فقط لباس زیر تنم است. اما آن شرایط چنان طبیعی و آشنا به نظرم می‌رسد که تلاشی برای رفتن و پوشیدن شلوارم نمی‌کنم.

«چه‌طوری از اینجا سردرآوردی؟»

به نواختن ادامه می‌دهد، اما با حرکت سرش به درِ کوپه‌ی بغلی اشاره می‌کند که با من دستشویی مشترکی دارد. می‌گوید:

«امروز با این ادراک بیدار شدم که وظیفه‌ی من است که تو را دوباره در تماس با انرژی کیهانی قرار بدهم. خدا از روحم گذشت و به من گفت اگر تو موفق بشوی، من هم می‌شوم. و از من خواست بیایم اینجا و آن‌قدر برایت آهنگ بزنم تا بخوابی.»

هیچ‌وقت به قطع ارتباطم با این انرژی اشاره نکرده بودم و توجهش تحت تأثیرم می‌گذارد. هر دو سعی می‌کنیم در واگن ننویی تعادلمان را حفظ کنیم. آرشه‌اش به سیم می‌خورد، صدایی از سیم بلند می‌شود و فضا را پر می‌کند؛ فضا به زمان آهنگین متحول می‌شود و سرشار از صلح و نور ایزدی حاصل از هرچیز پویا و زنده، و همه به لطف ویولون او.

روح هلال در هر نُت و در هر آکورد هست. الف کمی از هویت زنِ پیش رویم را برایم آشکار کرده. تمام جزئیات داستان مشترکمان را به یاد نمی‌آورم، اما می‌دانم که قبلاً ملاقات کرده‌ایم. فقط امیدوارم هرگز نفهمد این ملاقات در چه شرایطی رخ داده. در این لحظه دارد مرا در لحاف انرژی عشق می‌پیچد، همان‌طور که شاید در گذشته کرده باشد. و شاید تا مدت درازی به این کار ادامه بدهد، چرا که عشق تنها چیزی است که ما را نجات می‌دهد، فارغ از اشتباهاتمان. عشق همیشه قوی‌تر است.

سعی می‌کنم در لباسی مجسمش کنم که آخرین بار که با هم تنها بودیم به تن داشت، قبل از ورود آن مردهای دیگر به شهر، که تمام ماجرا را عوض کرد: کت گلدوزی شده، پیراهن قلاب‌بافی، دامن مخمل سیاه زردوزی تا مچ پا. گوش می‌دهم و او از حرف‌‌هایش با پرنده‌ها می‌گوید، و پیام‌هایی که پرنده‌ها برای انسان‌ها دارند، هرچند انسان‌ها از شنیدن و فهمیدنش ناتوانند. در آن لحظه دوستش هستم، محرم رازش،...

مکث می‌کنم. نمی‌خواهم آن در را باز کنم، مگر اینکه واقعاً ضروری باشد. چهار بار از این در گذشته‌ام و هرگز به جایی نرسیده‌ام. بله، تمام آن هشت زنی را که آنجا بودند یادم است، و می‌دانم روزی جواب گمشده را پیدا می‌کنم. اما تا حالا این موضوع هیچ‌وقت مانع حرکتم در مسیر زندگی کنونی‌ام نشده. اولین بار که اتفاق افتاد خیلی وحشت کردم، اما بعد پی بردم که بخشش تنها در صورتی مؤثر می‌افتد که آدم آن را بپذیرد.

و من هم همین کار را کردم.

در کتاب مقدس لحظه‌ای هست، در شام آخر، که عیسی پیش‌بینی می‌کند یکی از حواریونش او را انکار و دیگری به او خیانت می‌کند. هر دو را گناهی بسیار جدی می‌داند. یهودا به او خیانت می‌کند و زیر فشار احساس گناه، خودش را دار می‌زند. پطرس او را انکار می‌کند، نه یک بار، که سه بار. وقتش را داشت که به کارش فکر کند، اما بر اشتباهش اصرار می‌ورزد. اما به جای مجازات خودش، از ضعفش قدرت می‌گیرد و نخستین واعظ بزرگ پیامی می‌شود که از مردی آموخته که در لحظه‌ی نیاز، انکارش کرده بود.

پیام عشق بزرگ‌تر از آن گناه بود. یهودا این را درک نکرد، اما پطرس از آن ابزار کارش را ساخت.

نمی‌خواهم آن در را باز کنم، چرا که سدی است که راه اقیانوس را بسته است. فقط یک روزنه‌ی کوچک کافی است تا فشار آب همه‌چیز را فرو بریزد و آنچه را نباید، در سیل فرو ببرد. سوار قطارم و تنها چیزی که وجود دارد، زنی تُرک به اسم هلال است، که ویولون اول ارکستر است و حالا در حمام من ایستاده و ویولون می‌زند. کم‌کم دارد خوابم می‌گیرد، مرهمش اثر کرده. سرم پایین می‌افتد، چشم‌هایم دارد بسته می‌شود. هلال از نواختن دست می‌کشد و از من می‌خواهد بروم بخوابم. اطاعت می‌کنم.

روی صندلی می‌نشیند و به نواختن ادامه می‌دهد. ناگهان دیگر در قطار نیستم، در باغی هم نیستم که او را با آن پیراهن قلاب‌بافی سفید دیدم. دارم در تونلی دراز و ژرف سفر می‌کنم که مرا به درون هیچی می‌برد، به درون خوابی سنگین و بی‌رؤیا. آخرین چیزی که قبل از خوابیدن یادم می‌افتد، عبارتی است که یائو آن روز صبح روی آینه چسباند.

****

یائو دارد صدایم می‌کند.

«خبرنگار اینجاست.»

هنوز روز است و قطار در ایستگاه ایستاده. بلند می‌شوم، سرم دارد گیج می‌روم، در را کمی باز می‌کنم و می‌بینم ناشرم بیرون منتظرم است.

«چه‌قدر خوابیدم؟»

«فکر کنم تمام روز. ساعت پنج بعدازظهر است.»

می‌گویم کمی وقت می‌خواهم تا دوشی بگیرم و حسابی بیدار بشوم تا چیزهایی نگویم که بعد پشیمان بشوم.

«نگران نباش. قطار یک ساعت توقف دارد.»

شانس آورده‌ام که توقف کرده‌ایم. دوش گرفتن در قطار در حال حرکت کار سخت و خطرناکی است. ممکن است لیز بخورم و آسیب ببینم و سفرم به احمقانه‌ترین شکل پایان بگیرد و به عصا ختم بشود. هروقت زیر دوش می‌روم، انگار دارم موج‌سواری می‌کنم. اما امروز آسان است.

پانزده دقیقه بعد بیرون می‌آیم، با بقیه قهوه می‌خورم و بعد مرا به خبرنگار معرفی می‌کنند. می‌پرسم برای مصاحبه چه‌قدر وقت می‌خواهد.

«می‌توانیم برنامه‌ریزی کنیم. فکر کردم شاید بتوانم با شما تا ایستگاه بعدی بیایم و...»

«ده دقیقه کافی است. بعد می‌توانید همین‌جا پیاده بشوید. نمی‌خواهم بی‌خود به زحمت بیفتید.»

«اما شما...»

دوباره می‌گویم. «نه، واقعاً، نمی‌خواهم به دردسر بیفتید.» از اولش نباید با این مصاحبه موافقت می‌کردم. مشخص است وقتی گفتم «بله»، فکرم درست کار نمی‌کرد. هدف من از این سفر چیز دیگری است.

خبرنگار به ناشرم نگاه می‌کند که رویش را برمی‌گرداند و از پنجره به بیرون خیره می‌شود. یائو می‌پرسد این میز برای گرفتن فیلم جای مناسبی است؟

خبرنگار جواب می‌دهد: «دهلیز بین واگن‌ها را ترجیح می‌دهم، نزدیک درهای قطار.»

هلال به من نگاهی می‌اندازد. آنجا که مکان الف است.

یعنی خسته نشده از تمام مدت نشستن سر یک میز؟ وقتی مرا به آن لامکان و لازمان فرستاد، بعد در کوپه نشست و خوابیدن مرا تماشا کرد؟ خُب، بعداً می‌توانیم درباره‌اش حرف بزنیم.

می‌گویم: «بسیار خوب. دوربین را آماده کنید. اما از سر کنجکاوی می‌پرسم، چرا در آن محل کوچک و پرسروصدا؟ اینجا که بهتر است؟»

اما خبرنگار و فیلمبردار دیگر عازم انتهای واگن شده‌اند و ما دنبالشان می‌رویم.

وقتی دارند تجهیزاتشان را نصب می‌کنند، دوباره می‌پرسم: «چرا توی این جای کوچک؟»

«می‌خواهیم حس واقع‌گرایانه‌ای به بیننده‌ها بدهیم. اینجا جایی است که همه‌چیز اتفاق می‌افتد. مسافرها از کوپه‌شان بیرون می‌آیند و به خاطر باریکی راهرو، برای گپ زدن می‌آیند اینجا. سیگاری‌ها اینجا جمع می‌شوند. ممکن است برای کسی محل قرار ملاقاتی عاشقانه و مخفیانه باشد. تمام واگن‌ها از این دهلیزها دارند.»

در آن لحظه، آن فضا را من، خبرنگار، فیلمبردار، ناشر، یائو، هلال و آشپزی اشغال کرده‌ایم که آمده تماشا کند.

می‌گویم: «می‌شود کمی خلوت داشته باشیم؟»

مصاحبه‌ی تلویزیونی غیرخصوصی‌ترین کار دنیاست، اما ناشر و آشپز می‌روند. هلال و یائو همانجا می‌مانند.

«می‌شود کمی به چپ بروید؟»

نه، نمی‌توانم. الف آنجاست، مخلوق آدم‌های زیادی که در گذشته آنجا ایستاده‌اند. با اینکه هلال فاصله‌ی مطمئنی را حفظ می‌کند، و با اینکه می‌دانیم تنها در صورتی به درون آن نقطه پرتاب می‌شویم که کنار هم باشیم، احساس می‌کنم بهتر است خطر نکنم.

دوربین به کار می‌افتد.

«قبل از شروع، گفتید مصاحبه و تبلیغات هدف این سفر شما نیست. می‌شود بفرمایید چرا تصمیم گرفتید سوار قطار سیبری‌پیما بشوید؟»

«چون دلم می‌خواست. از نوجوانی دلم می‌خواست این کار را بکنم. همین.»

«به‌نظر می‌رسد چنین قطاری راحت‌ترین شکل مسافرت نباشد.»

تکمه‌ی خلبان خودکار را در مغزم می‌زند و بدون اینکه واقعاً فکر کنم، شروع می‌کنم به جواب دادن به سؤال‌هایش. سؤال‌ها یکی بعد از دیگری می‌آیند، درباره‌ی این تجربه، توقعاتم، ملاقاتم با خواننده‌ها. با بردباری و احترام جواب می‌دهم، اما تمام مدت دلم می‌خواهد زودتر تمام بشود. اشاره می‌کنم که ده دقیقه‌ی قرارمان باید دیگر تمام شده باشد، اما خبرنگار به پرسیدن ادامه می‌دهد. با دستم اشاره‌ی نامحسوسی می‌کنم که دیگر باید جمعش کند. کمی آزرده به نظر می‌رسد، اما به حرف زدن ادامه می‌دهد.

«تنها سفر می‌کنید؟»

چراغ خطری شروع می‌کند به چشمک زدن. انگار شایعه پیشاپیش پخش شده. پس تنها دلیل این مصاحبه‌ی غیرمنتظره همین بوده.

«نه، البته نه. دیدید چند نفر دور میز بودند.»

«اما ظاهراً ویولونیست اول کنسرواتوار اکاترین‌برگ...»

مثل هر خبرنگار خوبی، سخت‌ترین سؤال را گذاشته برای آخر. اما این اولین مصاحبه‌ی من نیست. حرفش را قطع می‌کنم:

«بله، اتفاقاً با همین قطار سفر می‌کرد و وقتی متوجه شدم، دعوتش کردم هروقت دلش می‌خواهد به ما ملحق بشود. من عاشق موسیقی‌ام. او هم زن جوان بسیار مستعدی است و هرازگاهی افتخار شنیدن موسیقی‌اش را داریم. می‌خواهید با او مصاحبه کنید؟ مطمئنم خوشحال می‌شود به سؤال‌های شما جواب بدهد.»

«بله، اگر وقت باشد.»

خبرنگار برای صحبت درباره‌ی موسیقی نیامده، اما تصمیم می‌گیرد موضوع را ادامه ندهد و حرف را عوض می‌کند.

«خدا چه معنایی برای شما دارد؟»

«هرکس خدا را بشناسد، نمی‌تواند توصیفش کند. هرکس خدا را توصیف کند، او را نمی‌شناسد.»

عجب!

خودم از جمله‌ی خودم به شگفت آمده‌ام. بارها از من این سؤال را پرسیده‌اند و هربار جواب خودکارم این بوده: «خدا به موسی گفت: "من هستم"، بنابراین خدا نه فاعل است و نه موضوع. فعل است، عمل است.»

یائو به طرفم می‌آید.

«بسیار خوب، مصاحبه را همین جا تمام کنیم. از وقتی که گذاشتید متشکریم.»

مثل اشک در باران

به کوپه‌ام می‌روم و باحرارت شروع می‌کنم به یادداشت کردن تمام حرف‌هایی که الان با دیگران زده‌ام. به‌زودی به نووزی‌بیرسک می‌رسیم. هیچ نکته‌ی ریزی را نباید از یاد ببرم. مهم نیست کی سؤال را پرسید. اگر بتوانم جواب‌هایم را ثبت کنم، موادی عالی برای تأملاتم تأمین می‌شود.

****

مصاحبه که تمام می‌شود، و با این فرض که خبرنگار مدت درازی با ما می‌ماند، به هلال می‌گویم ویولونش را بیاورد. این‌طوری، فیلمبردار می‌تواند از او فیلم بگیرد و کارش به مخاطبان گسترده‌تری می‌رسد. اما خبرنگار می‌گوید که باید فوراً برود و مصاحبه را برای تحریریه بفرستد.

همین موقع هلال با ویولونش که در کوپه‌ی همسایه‌ی من گذاشته بود، برمی‌گردد.

ویراستارم واکنش بدی نشان می‌دهد.

«اگر می‌خواهی در آن کوپه بمانی، باید در هزینه‌ی کرایه‌ی واگن با ما شریک بشوی. داری همین یک ذره جایی را هم که داریم اشغال می‌کنی.»

بعد نگاهش به نگاه من می‌افتد و موضوع را پی نمی‌گیرد.

یائو به هلال می‌گوید: «حالا که حاضری، چرا برایمان چیزی نمی‌زنی؟»

می‌گویم بلندگوهای واگن را قطع کنند و پیشنهاد می‌کنم هلال آهنگ کوتاهی بزند. خیلی کوتاه. او هم قبول می‌کند.

فضا ناگهان زلال می‌شود. باید برای همه واضح باشد، چرا که کسالتی که همه‌مان را گرفته، ناگهان محو می‌شود. حس ژرف آرامشی لبریزم می‌کند، ژرف‌تر از آرامشی که قبل‌تر در کوپه‌ام حس کرده بودم.

چرا تمام این ماه‌ها گله داشتم که با انرژی ایزدی در ارتباط نیستم؟ چه مزخرفاتی! همیشه با این انرژی در ارتباطیم، فقط روزمرگی است که مانع احساس آن می‌شود.

می‌گویم: «باید حرف بزنم، اما درست نمی‌دانم درباره‌ی چه. پس هرچه دلتان می‌خواهد از من بپرسید.»

کسی که حرف خواهد زد من نیستم، اما توضیحش دلیلی ندارد.

هلال می‌گوید: «قبلاً جایی مرا دیده‌ای؟»

واقعاً می‌خواهد جواب سؤالش را همین جا جلوی همه بدهم؟

«مهم نیست. باید فکر کنی الان کجاییم، در لحظه‌ی اکنون. عادت کرده‌ایم زمان را همان‌طوری اندازه بگیریم که فاصله‌ی مسکو و ولادی‌وستک را اندازه می‌گیریم، اما درست نیست. زمان نه حرکت می‌کند و نه ساکن است. زمان عوض می‌شود. در این زمانِ مدام در جهش، نقطه‌ای را اشغال می‌کنیم ــ الف خودمان را. این تصور که زمان می‌گذرد، موقعی مهم است که باید بدانی قطار کی راه می‌افتد. اما غیر از آن فایده‌ی چندانی ندارد، حتی موقع آشپزی. به هر حال هربار غذایی می‌پزی، نتیجه با دفعه‌ی قبل فرق دارد. منظورم را می‌فهمی؟»

حالا که هلال یخ را شکسته، همه شروع می‌کنند به سؤال کردن:

«آیا ما حاصل آموخته‌هایمان هستیم؟»

«در گذشته یاد می‌گیریم، اما حاصل آن نیستیم. در گذشته رنج برده‌ایم، عشق ورزیده‌ایم، گریه کرده‌ایم و خندیده‌ایم، اما هیچ‌کدام از این‌ها در زمان حال فایده‌ای ندارد. "اکنون" چالش‌ها و جنبه‌ی خوب و بد خودش را دارد. برای آنچه الان اتفاق می‌افتد، نه می‌توانیم گذشته را مقصر بدانیم و نه سپاسگزارش باشیم. تجربه‌ی تازه‌ی عشق هیچ ربطی به تحربه‌های گذشته ندارد، همیشه تازه است.»

دارم با آن‌ها حرف می‌زنم، اما با خودم هم حرف می‌زنم. با صدای بلند فکر می‌کنم:

«آیا ممکن است ترمیم عشق و ساکن کردنش در زمان؟ خٌب، می‌توانیم سعی کنیم، اما زندگی‌مان را جهنم می‌کند. در بیست سال گذشته من با "یک" نفر زندگی نکرده‌ام، چون نه من همان آدمم و نه همسرم. برای همین است که رابطه‌مان زنده‌تر از همیشه است. انتظار ندارم همان طور رفتار کند که در اولین ملاقاتمان رفتار می‌کرد. او هم نمی‌خواهد من همان کسی باشم که پیدایش کرد. عشق از زمان فراتر است، یا، به عبارتی، عشق هم زمان است و هم مکان، اما بر نقطه‌ای مدام در حال تکامل متمرکز است: الف.»

«مردم به طرز تفکر عادت ندارند. می‌خواهند همه‌چیز همان‌طور بماند...»

می‌گویم: «... و عاقبت این رفتار درد است. ما کسی نیستیم که طرف مقابل می‌خواهد باشیم. کسی هستیم که خودمان می‌خواهیم. تقصیرکار دانستن دیگران همیشه خیلی آسان است. می‌تونی تمام عمرت را به مقصر دانستن دنیا بگذرانی، اما مسئولیت موفقیت‌ها یا شکست‌هایت فقط با خودت است. می‌توانی سعی کنی زمان را نگه داری، اما فقط انرژی‌ات را هدر می‌دهی.»

قطار، ناگهان و غیرمنتظره، ترمز می‌کند. همه از جا می‌پریم. کم‌کم دارم معنای حرف‌های خودم را می‌فهمم، اما مطمئن نیستم دیگران همه پابه‌پای من آمده باشند.

«فکر کن قطار به‌موقع ترمز نمی‌کرد و تصادفی کشنده اتفاق می‌افتاد. تمام آن لحظه‌ها در زمان گم می‌شد، به قول آن آدم‌نما در فیلم بلید رانر، مثل اشک در باران. اما واقعاً همین است؟ نه، چون هیچ‌چیز ناپدید نمی‌شود، همه‌چیز در زمان ذخیره می‌شود. اولین بوسه‌ی من کجا بایگانی شده؟ در گوشه‌ی نهفته‌ای از مغزم؟ در یک سلسله تکانه‌ی الکتریکی که غیرفعال شده؟ اولین بوسه‌ی من از همیشه زنده‌تر است و هرگز فراموشش نمی‌کنم. همین‌جاست، دوروبرم. بخشی از الف من است.»

«اما من مشکلات زیادی دارم که الان باید بهشان برسم.»

«پس در چیزی که اسمش را می‌گذاری «گذشته» دراز بکش و منتظر باش در چیزی که اسمش را می‌گذاری «آینده»، تصمیمی گرفته شود. این‌ها ذهنت را دچار انسداد و سرعتت را کم می‌کند و اجازه نمی‌دهد اکنون را بفهمی. اگر فقط بر تجربه تکیه کنی، مدام راه‌حل‌های قدیمی را بر مشکلات جدید به کار می‌بری. آدم‌های زیادی را می‌شناسم که فقط وقتی احساس هویت می‌کنند که از مشکلاتشان حرف می‌زنند. به این ترتیب، دلیل وجودشان فقط همین است که مشکلاتشان به چیزی که فکر می‌کنند «تاریخ»شان باشد، پیوند خورده.»

وقتی هیچ‌کس حرفی نمی‌زند، ادامه می‌دهم:

«رهایی از خاطرات پرزحمت است، اما وقتی موفق شدی، کم‌کم می‌فهمی توانایی‌ات بیش از حد تصورت است. به دیدار روحت برو، نه گذشته‌ات. کیهان از جهش‌های تکاملی بسیاری گذر می‌کند و گذشته را با خود دارد. به هرکدام از این جهش‌ها می‌گوییم «یک عمر». اما همان‌طور که هر سلول در بدنت عوض می‌شود و تو همان شخص می‌مانی، زمان هم نمی‌گذرد، فقط عوض می‌شود. فکر می‌کنی همان آدمی هستی که در اکاترین‌برگ بودی، اما نیستی. من حتی همان کسی نیستم که شروع به صحبت کرد. این ترن هم دیگر آن‌جایی نیست که موقع ویولون زدن هلال بود. همه‌چیز عوض شده. فقط ما نمی‌بینیم.»

یائو می‌گوید: «اما یک روز زمان شخصی ما به پایان می‌رسد.»

«پایان؟ اما مرگ فقط دری است به بُعدی دیگر.»

«اما با وجود این، ما و عزیزانمان روزی ناپدید می‌شویم.»

«هرگز. هرگز عزیزانمان را از دست نمی‌دهیم. همراه ما هستند، از زندگی ما ناپدید نمی‌شوند، فقط در اتاق‌های متفاوتی هستیم. مثلاً الان نمی‌بینیم در واگن بغلی کیست، اما کسانی آنجا هستند و همزمان با من و تو و دیگران سفر می‌کنند. اینکه نمی‌توانیم با آن‌ها حرف بزنیم یا بفهمیم در آن واگن چه می‌گذرد، ناقض این واقعیت نیست. آنجا هستند. پس چیزی «عمر» می‌نامیم، قطاری است با واگن‌های متعدد. گاهی در یک واگنیم، گاهی در واگنی دیگر، و گاهی، موقع خواب دیدن یا پذیرفتن پدیده‌های خارق‌العاده، از واگنی به واگن دیگر می‌رویم.»

«اما آن‌ها را نمی‌بینیم و نمی‌توانیم باهاشان ارتباط برقرار کنیم.»

«بله، می‌توانیم. هرشب در خواب به سطح دیگری منتقل می‌شویم. با زنده‌ها حرف می‌زنیم و با کسانی که به نظرمان مرده‌اند، با کسانی که در بُعدی دیگر زندگی می‌کنند، و با خودمان، با خود پیشینمان، با خود آینده‌مان.»

انرژی دارد سیال‌تر می‌شود و می‌دانم هرلحظه ممکن است ارتباطم قطع شود.

«عشق همیشه بر آنچه مرگ می‌نامیم فائق می‌شود. برای همین است که لزومی به سوگواری برای عزیزان نیست. آن‌ها همچنان عزیزند و کنارمان می‌مانند. پذیرفتنش دشوار است. اگر باور نداشته باشی، توضیحش بی‌فایده است.»

متوجه می‌شوم یائو سرش را پایین انداخته. جواب سؤالی که قبلاً پرسیده بود، در راه است.

«کسانی که ازشان متنفریم چه؟»

جواب می‌دهم: «دشمنانی را که به آن سوی دیگر می‌روند نباید دست‌کم بگیریم. در سنت جادو، اسم عجیب «مسافر» را بر این افراد گذاشته‌اند. منظورم این نیست که می‌توانند اینجا به ما آسیبی بزنند؛ نمی‌توانند، مگر اینکه بهشان اجازه بدهید. واقعی این است که ما با آن‌ها آنجاییم و آن‌ها با ما اینجایند. در یک قطار. تنها راه حل این مشکل، تصحیح اشتباهات و حل اختلافات است. این اتفاق زمانی می‌افتد، هرچند ممکن است «عمر»های زیادی بگذرد. تا ابدیت به ملاقات و وداع با هم ادامه می‌دهیم. به دنبال عزیمت، بازگشت می‌آید و بعد از بازگشت، عزیمت.»

«اما گفتی بخشی از کل هستیم. معنایش این است که وجود نداریم؟»

«نه، وجود داریم. اما به همان شکلی که یک سلول وجود دارد. یک سلول می‌تواند باعث حمله‌ی سرطانی ویرانگر به موجود زنده بشود، اما در عین حال می‌تواند موادی شیمیایی از خودش آزاد کند که حس خوشبختی و سلامتی به شخص بدهد، اما آن سلول که آن شخص نیست.»

«پس چرا این همه تعارض؟»

«تا جهان بتواند تکامل یابد، تا بدن بتواند عوض شود. مسئله‌ی شخصی نیست. گوش کنید.»

دارند گوش می‌کنند، اما نمی‌شنوند. باید شفاف‌تر توضیح بدهم.

«در این لحظه، راه‌آهن و چرخ‌های قطار در تعارضند، صدای اصطکاک فلزها را می‌شنویم. اما راه‌آهن وجود چرخ را توجیه می‌کند و برعکس. صدای برخاسته از فلز مهم نیست، یک تجلی است، نه فریاد گلایه.»

آن انرژی دیگر رفته. همچنان سؤال می‌کنند، اما دیگر نمی‌توانم به شکلی مفهوم جواب بدهم. می‌فهمند که دیگر بس است.

یائو می‌گوید: «متشکرم.»

«از من تشکر نکن. من هم داشتم گوش می‌دادم.»

«منظورت...»

«آه، همه‌چیز و هیچ‌چیز. متوجه شده‌اید که نظرم نسبت به هلال عوض شده. نباید این حرف را بزنم، چون بهش کمکی نمی‌کند؛ برعکس، یک روح ضعیف ممکن است احساسی را تجربه کند که هر انسانی را به قهقرا می‌برد، مثلاً حسد. اما ملاقات من با هلال دری را باز کرد، نه دری که می‌خواستم، دری دیگر. وارد بُعد دیگری از زندگی‌ام شدم، وارد واگن دیگری شدم پر از تعارض‌های حل نشده. آنجا کسانی منتظرم هستند و باید بهشان ملحق بشوم.»

«سطحی دیگر، واگنی دیگر...»

«دقیقاً. ما تا ابد بر همان قطار سواریم، تا خدا تصمیم بگیرد به دلیلی که فقط خودش می‌داند، قطار را متوقف کند. اما چون ممکن نیست فقط در کوپه‌ی خودمان بمانیم، بالا و پایین می‌رویم، از عمری به عمر دیگر، انگار پشت سر هم در حال رخ دادن باشد. اما این طور نیست: من همانم که بودم و خواهم بود. وقتی بیرون آن هتل در مسکو هلال را دیدم، به داستانی از من اشاره کرد درباره‌ی آتشی بر قله‌ی کوه. داستان دیگری درباره‌ی آتش مقدس هست که برایتان می‌گویم:

«وقتی خاخام بزرگ، اسرائیل شِم‌تو بدرفتاری با یهودیان را دید، به جنگل رفت، آتش مقدسی را روشن کرد و دعای ویژه‌ای را خواند و از خدا خواست از مردمش حفاظت کند. و خدا برایش معجزه‌ای فرستاد.

«مدتی بعد، شاگردش مگید مستریش، به تقلید از استادش، به همان جای جنگل رفت و گفت: «سرور کیهان، نمی‌دانم چه‌طور آتش مقدس بیفروزم، اما دعای ویژه را بلدم؛ تمنا می‌کنم دعایم را بشنو!» و معجزه دوباره اتفاق افتاد.

«یک نسل گذشت، و بعد خاخام موشه لیب اهل ساسف دید چه‌طور مردمش آزار و اذیت می‌شوند. پس به جنگل رفت و گفت: «نمی‌دانم چه‌طور آتش مقدس بیفروزم، نیز دعای ویژه را نمی‌دانم، اما هنوز این مکان را می‌شناسم. خدایا، به ما کمک کن!» و خدا کمکشان کرد.

«پنجاه سال بعد، خاخام اسرائیل ریژین، در صندلی چرخدارش با خدا صحبت کرد: «نمی‌دانم چه‌طور آتش مقدس بیفروزم، دعای ویژه را هم نمی‌دانم. حتی نمی‌دانم به کجای جنگل بروم. تنها کاری که ازم برمی‌آید، این است که این قصه را بگویم و امیدوار باشم خدا صدایم را بشنود.»»

حالا منم که حرف می‌زنم، نه انرژی ایزدی، اما حتی اگر ندانم چه‌طور آتش مقدس را بیفروزم، یا حتی ندانم برای چه افروخته شد، دست‌کم می‌توانم قصه‌اش را بگویم.

به بقیه می‌گویم: «با هلال مهربان باشید.»

هلال خودش را به نشنیدن می‌زند. بقیه هم همین‌طور.

شیکاگوی سیبری

ما همه ارواح سرگردان در کیهانیم و همزمان زندگی‌مان را می کنیم، اما با این حس که از حلولی به حلول دیگر گذر می‌کنیم. اگر چیزی رمز روح ما را لمس کند، تا ابد در خاطر می‌ماند و بر هرآنچه بعد رخ می‌دهد، اثر می‌گذارد.

با محبت به هلال خیره شده‌ام. عشقی که مثل آینه در زمان منعکس است، یا در آنچه گمان می‌کنیم زمان است. او هرگز مال من نبود و هرگز نخواهد بود؛ قسمت چنین است. ما هردو خالقان و مخلوقانیم، اما همچنین عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی در دستان خداییم، و حدی هست که نمی‌توانیم از آن بگذریم، مرزی که به دلایلی فراتر از درک ما رسم شده است. می‌توانیم به آن رود نزدیک شویم یا حتی پنجه‌های پایمان را در آن تکان بدهیم، اما بر ما ممنوع است شیرجه زدن و خود را به جریان سپردن.

از زندگی قدردانم، نخست، به خاطر آنکه اجازه داد هلال را دوباره، در زمانی که نیاز داشتم، پیدا کنم. سرانجام دارم این فکر را می‌پذیرم که باید برای پنجمین بار از آن در بگذرم، هرچند باز هم جوابم را نگیرم. از زندگی به این دلیل هم سپاسگزارم که قبلاً می‌ترسیدم، اما دیگر نمی‌ترسم. و سوم، قدردان زندگی‌ام، چرا که دارم این سفر را انجام می‌دهم.

برایم جالب است که می‌بینم امشب حسودی می‌کند. با اینکه ویولون‌نوازی درخشان است و رزم‌آوری در هنرِ به دست آوردن خواسته‌اش، هنوز بچه است و همیشه هم بچه می‌ماند، مثل من و همه‌ی کسانی که واقعاً بهترین بخش زندگی را می‌خواهند، درست مثل بچه‌ها.

حسادتش را تحریک می‌کنم تا بفهمد وقتی باید با حسادت دیگران بسازد، چه‌‌کار باید بکند. عشق بی‌قید و شرطش را خواهم پذیرفت، چرا که وقتی کسی دیگری را بدون قید و شرط دوست بدارید، می‌فهمید با چه چیزی طرفید.

****

«بعضی‌ها بهش می‌گویند شکاگوی سیبری.»

شیکاگوی سیبری. این جور مقایسه‌ها معمولاً خیلی کاذب به نظر می‌آید. قبل از ساخته شدن راه‌آهن ترا-سیبری، نووزی‌بیرسک کمتر از هشت هزار نفر جمعیت داشت. حالا به لطف پلی که اجازه می‌دهد قطار به سفر فولادین و بخارآلودش به اقیانوس آرام ادامه دهد، جمعیتش به بیش از4/1 میلیون رسیده است.

بنا به شایعات، زنان نووزی‌بیرسک زیباترین زنان روسیه هستند. آن‌طور که می‌بینم، شایعات ظاهراً واقعیت دارد، هرچند هیچ‌‌وقت به فکرم نمی‌رسید با جاهای دیگر مقایسه‌اش کنم. هلال و من و یکی از آن حوریان محلی در برابر وصله‌ی ناجوری ایستاده‌ایم: مجسمه‌ی عظیم لنین، مردی که نظریه‌ی کمونیسم را تحقق بخشید. چی می‌توانست غیررمانتیک‌تر از تماشای این مرد باشد؟ تماشای ریش بزی‌اش که به آینده اشاره دارد، اما نمی‌تواند از روی این سکو پایین بیاید و دنیا را عوض کند.

همین حوری بود که به شیکاگو اشاره کرد. مهندس است و اسمش تاتیانا. سی سالی دارد و بعد از مهمانی و بعد از شام تصمیم گرفت با ما به پیاده‌روی بیاید. راه رفتن روی زمین سفت حس راه رفتن روی سیاره‌ای دیگر را دارد. عادت ندارم جایی بایستم که تمام مدت تکان‌تکان نمی‌خورد.

«برویم کمی بنوشیم و برقصیم. هرچه بیشتر فعالیت بدنی کنیم بهتر است.»

هلال می‌گوید: «اما خسته‌ایم.»

در چنین لحظاتی، به زنی مبدل می‌شوم که یاد گرفته‌ام باشم، و بین خطوط را می‌خوانم. منظورش در واقع این است که: «تو می‌خواهی با این دختره باشی.»

«اگر خسته‌ای، برگرد به هتل. من با تاتیانا می‌مانم.»

هلال مسیر عوض می‌کند.

«باید چیزی را نشانت بدهم.»

«پس نشان بده. دلیلی ندارد تنها بمانیم. به هر حل فقط ده روز است با هم آشنا شده‌ایم.»

این حرف ژستش را که «من باهاشم» خراب می‌کند. تاتیانا براق می‌شود، هرچند موضوع ربطی به من ندارد و بیشتر حس رقابت معمول بین بعضی زن‌ها است. می‌گوید خوشحال می‌شود زندگی شبانه‌ی این شیکاگوی سیبری را نشانم بدهد.

لنین بی‌تفاوت نگاهمان می‌کند، انگار همه‌ی این چیزها را قبلاً دیده است. اگر به جای تلاش برای خلق بهشتی برای پرولتاریا به دنبال دیکتاتوری عشق می‌رفت، شاید اوضاع بهتر می‌بود.

هلال می‌گوید: «پس با من بیایید.»

«با من بیایید؟!» قبل از اینکه واکنشی نشان بدهم، هلال جلو می‌افتد. می‌خواهد جریان را عوض کند و ضربه را به خودمان برگرداند، و تاتیانا در دام می‌افتد. در خیابان عریض که به برجی می‌رسد راه می‌افتیم.

حوری با کمی تعجب، می‌پرسد: «پس این شهر را می‌شناسی.»

«بستگی دارد منظورت از "شناختن" چی باشد. ما همه‌چیز را می‌شناسیم. وقتی ویولون می‌زنم، وجود...»

دنبال کلمه‌ی مناسب می‌گردد، و بعد اصطلاحی را پیدا می‌کند که من می‌فهمم، اما تاتیانا را از مکالمه حذف می‌کند.

«یک "میدان اطلاعات" پنهاور و قدرتمند را در اطرافم بازمی‌شناسم. در اختیار من نیست؛ مرا در اختیار دارد و هروقت مطمئن نیستم، مرا به آکورد درست راهنمایی می‌کند. لازم نیست شهر را بشناسم، فقط باید بگذارم مرا ببرد به جایی که می‌خواهد.»

هلال دارد تندتر و تندتر راه می‌رود. در کمال تعجب می‌بینم تاتیانا کاملاً منظور هلال را فهمیده.

می‌گوید: «من نقاشی دوست دارم. مهندسم، اما وقتی جلوی بوم سفید نقاشی می‌ایستم، می‌بینم هر ضربه‌ی قلم‌مو یک مراقبه‌ی بصری است، سفری که مرا به وجدی می‌برد که هیچ‌وقت در حرفه‌ام دست نمی‌دهد و امیدوارم هیچ‌وقت این وجد را از دست ندهم.»

لنین باید از این صحنه‌ها زیاد دیده باشد: تلاقی دو نیروی متعارض بر سر نیروی سومی که بایــد حفظ یا فتح شود. طولی نمی‌کشد که آن دو نیرو با هم متحد می‌شوند و نیــروی سوم یا از یاد می‌رود یا خیلی ساده اهمیتش را از دست می‌دهد. من صرفاً همسفر این دو زن جوان هستم که حالا انگار از بچگی همدیگر را می‌شناخته‌اند و دارند باحرارت روسی حرف می‌زنند و وجود مرا به‌کل فراموش کرده‌اند. هوا هنوز سرد است ــ با توجه به اینکه در سیبری هستیم، احتمالاً تمام سال هوا سرد است ــ اما این پیاده‌روی برایم خوب است؛ با هر قدم روحیه‌ام بهتر می‌شود، هر کیلومتر مرا به سـرزمینم نزدیک‌تر می‌کنـد. در تونس لحظه‌ای بود که فکر کردم این اتفاق هرگز نمی‌افتد، اما همسرم حق داشت: تنهایی ممـکن اسـت مـرا آسیـب‌پذیرتر کند، امـا گشــاده‌ترم هــم می‌کند.

کم‌کم از افتادن دنبال این دو زن خسته شده‌ام. فردا یادداشتی برای یائو می‌گذارم و پیشنهاد می‌کنم کمی آی‌کی‌دو تمرین کنیم. مغزم در این مدت بیشتر از بدنم فعالیت داشته.

****

وسط ناکجاآباد می‌ایستیم، در میدانی متروک با فواره‌ای در وسطش. آب هنوز یخ زده. هلال دارد تندتند نفس می‌کشد؛ اگر ادامه بدهد، دچار حس شناوری می‌شود، نوعی خلسه‌ی مصنوعی که دیگر چندان برایم جالب نیست.

هلال استاد آیین‌های خیره‌کننده‌ای است که چیزی از آن‌ها نمی‌دانم. می‌گوید دست هم را بگیریم و به فواره نگاه کنیم.

همچنان که تندتند نفس می‌کشد، شروع می‌کند به حرف زدن: «قادر متعال، سفیرانت را نزد فرزندانت بفرست که با قلب‌های گشوده آماده‌ی پذیرش آن‌ها هستند.»

با این دعای احضار آشنا ادامه می‌دهد و متوجه می‌شوم دست تاتیانا دارد می‌لرزد، انگار او هم دارد وارد خلسه می‌شود. هلال انگار در تماس با کیهان است، یا آنچه خودش «میدان اطلاعاتی» می‌خواند. به دعا ادامه می‌دهد و دست تاتیانا از لرزش می‌ماند و به دست من چنگ می‌زند. ده دقیقه بعد مراسم تمام می‌شود.

مطمئن نیستم باید نظرم را بگویم یا نه، اما هلال چنان سرشار از سخاوت و عشق است که لیاقت شنیدن حرف مرا دارد.

می‌پرسم: «این کارها چی بود؟»

ظاهراً جا خورده.

می‌گوید: «مناسکی برای نزدیک‌تر شدنمان به ارواح.»

«کجا یاد گرفتی؟»

«در کتاب.»

ادامه بدهم یا صبر کنم تا تنها بشویم؟ اما تاتیانا هم دراین مراسم شرکت داشت. تصمیم می‌گیرم ادامه بدهم.

«نمی‌خواهم به تحقیقات تو و نویسنده‌ی آن کتاب اسائه‌ی ادب کنم، اما فکر می‌کنم قضیه‌ را کاملاً اشتباه گرفته‌ای. از این مراسم چه عاید می‌شود؟ میلیون‌ها نفر بوده‌اند و هستند که مطمئنند با کیهان در ارتباطند و دارند نوع بشر را نجات می‌دهند. هربار این تلاش شکست می‌خورد، چون همیشه شکست می‌خورد، امیدشان را بیشتر از دست می‌دهند. کتاب یا سمینار بعدی ایمانشان را برمی‌گرداند، اما بعد از چند هفته یادشان می‌رود چی یاد گرفته‌اند و از امید تخلیه می‌شوند.»

هلال تعجب کرده. می‌خواست نشانم بدهد غیر از ویولون‌نوازی استعداد دیگری هم دارد، اما قدم به حوزه‌ی خطرناکی گذاشت، تنها حوزه‌ای که اصلاً در آن تساهل و تسامح ندارم. تاتیانا حتماً رفتارم را بی‌ادبانه می‌داند، و برای همین در دفاع از دوست تازه‌اش برمی‌خیزد:

«اما مگر دعا راهی برای نزدیک‌تر شدن به خدا نیست؟»

«بگذار سؤالت را با سؤال دیگری جواب بدهم: "آیا دعای تو باعث می‌شود خورشید فردا طلوع کند؟" البته که نه، آفتاب در اطاعت از قانون کیهانی طلوع می‌کند. خدا همیشه به ما نزدیک است، چه دعا کنیم و چه نکنیم.»

تاتیانا می‌گوید: «یعنی می‌گویی دعا بی‌فایده است؟»

«اصلاً. اگر صبح زود بیدار نشوی، طلوع خورشید را نمی‌بینی. اگر دعا نکنی با اینکه خدا نزدیکت است، اما حضورش را حس نمی‌کنی. اما اگر اعتقاد داشته باشی که این وردهایی که الان خواندی تنها راه به پیش است، پس بهتر است به صحرای سونوران در امریکا یا صومعه‌ای در هند بروی. در دنیای واقعی، خدا را راحت‌تر می‌توان در ویولون هلال پیدا کرد.»

تاتیانا می‌زند زیر گریه. من و هلال مانده‌ایم چه‌کار کنیم. صبر می‌کنیم تا گریه‌اش تمام بشود و خودش بگوید چه شده.

می‌گوید: «متشکرم. با اینکه به‌نظرت بی‌فایده بود، اما ممنونم. من صدها زخم با خودم دارم، اما مجبورم طوری رفتار کنم که انگار خوشبخت‌ترین آدم دنیام. دست‌کم امروز حس کردم کسی دستم را گرفت و گفت: تو تنها نیستی، با ما بیا، نشانم بده چه می‌دانی. احساس کردم دوستم دارند، به درد می‌خورم، مهمم.»

رو به هلال می‌کند و ادامه می‌دهد:

«حتی وقتی گفتی این شهر را بهتر از من می‌شناسی، شهری که تمام عمرم در آن زندگی کرده‌ام، احساس حقارت یا اهانت نکردم. حرفت را باور کردم، دیگر تنها نبودم. کسی می‌خواست چیزی را نشانم بدهد که نمی‌شناختم. هیچ‌وقت این فواره را ندیده بودم و حالا هروقت احساس غصه کنم، برمی‌گردم اینجا و از خدا می‌خواهم از من حفاظت کند. می‌دانم کلماتت چیز خاصی نبود. اغلب از این دعاها کرده‌ام و هیچ‌وقت اجابت نشده، و هربار این اتفاق می‌افتاد، ایمانم ضعیف‌تر می‌شد. اما امروز اتفاقی افتاد، چون تو با اینکه غریبه‌ای، اما برای من غریبه نیستی.»

حرفش هنوز تمام نشده:

«تو از من خیلی جوان‌تری و رنج مرا نبرده‌ای. زندگی را نمی‌شناسی، اما خوشبختی. تو عاشق مردی هستی، و برای همین مرا دوباره عاشق زندگی کردی، و در آینده عاشق شدن برایم بسیار آسان‌تر است.»

هلال نگاهش را پایین می‌اندازد. نمی‌خواست این را بشنود. شاید قصد داشت همین را بگوید، اما کس دیگری دارد این حرف‌ها را در شهر نووزی‌بیرسک در روسیه می‌زند؛ شهری که با تصورات ما دقیقاً مطابق است، اما با واقعیتی که خدا بر این زمین خلق کرد خیلی فرق دارد.

تاتیانا ادامه می‌دهد: «خلاصه، خودم را بخشیده‌ام و سبک‌ترم. نمی‌دانم چرا آمدید اینجا یا از من خواستید با شما بیایم، اما احساس همیشگی‌ام را تأیید کرده‌اید: آدم‌ها وقتی با هم ملاقات می‌کنند که باید ملاقات کنند. همین الان خودم را از شرّ خودم نجات داده‌ام.»

حالت صورتش واقعاً عوض شده. حوری حالا فرشته‌ی الهام شده. بازوانش را به سوی هلال باز می‌کند و به‌طرفش می‌رود. همدیگر را در آغوش می‌گیرند. تاتیانا نگاهی به من می‌اندازد و از من می‌خواهد به آن‌ها ملحق شوم. اما همن همان‌جا که هستم می‌مانم. هلال به این آغوش بیشتر از من احتیاج دارد. می‌خواست کاری جادویی کند، اما خیلی کلیشه‌ای از آب درآمد، اما کلیشه خودش به جادو مبدل شد، چون تاتیانا توانست این انرژی را به چیزی مقدس تعالی بدهد.

دو زن همان‌طور در آغوش هم می‌ماند. به آب یخ‌زده‌ی حوض نگاه می‌کنم و می‌دانم روزی آب می‌شود، دوباره یخ می‌زند، و دوباره آب می‌شود. قلب ما هم همین‌طور است، مدیریتش به دست زمان است، اما هرگز برای ابد متوقف نمی‌شود.

تاتیانا کارتی از توی کیفش در می‌آورد؛ لحظه‌ای درنگ می‌کند و بعد می‌دهد به هلال.

می‌گوید: «خداحافظ. می‌دانم دیگر همدیگر را نمی‌بینیم، اما این تلفن من است. شاید تمام حرف‌هایم حاصل عاطفی‌گیری درمان‌ناپذیر بود و همه‌چیز به‌زودی دوباره مثل قبل می‌شود، اما برایم تجربه‌ی خیلی مهمی بود.»

هلال می‌گوید: «خداحافظ، و نگران نباش ــ اگر راهم را به این حوضچه پیدا کردم، راه هتل را هم می‌توانم پیدا کنم.»

بازوی مرا می‌گیرد. در شب سرد راه می‌رویم و برای اولین بار بعد از آشنایی‌مان، به عنوان یک زن می‌خواهمش. کنار در هتل می‌گذارمش و می‌گویم باید کمی دیگر راه بروم، تنهایی. می‌خواهم به زندگی فکر کنم.

طریق صلح

نباید. نمی‌توانم. و، هزاربار به خودم می‌گویم، نمی‌خواهم.

یائو لباسش را درمی‌آورد و با لباس زیر می‌ایستد. با اینکه هفتادسال بیشتر دارد، بدنش همه عضله است. من هم لباسم را درمی‌آورم.

به این ورزش احتیاج دارم، نه به خاطر تمام مدتی که در قطار حبس شده بودم، بلکه به خاطر اینکه تمنایم دارد به‌شکلی مهارنشدنی رشد می‌کنیم. وقتی از هم جداییم شدتش به اوج می‌رسد ــ وقتی به اتاقش رفته و من گرفتاری حرفه‌ای دارم ــ اما می‌دانم خیلی راحت ممکن است تسلیمش بشوم. در آن زندگی گذشته، وقتی برای به نظرم اولین بار ملاقات کردیم، همین‌طور بود؛ وقتی از من دور بود، به هیچ چیز دیگری فکر نمی‌کردم، اما وقتی حضوری مرئی و ملموس داشت، شیاطین می‌رفتند و احتیاجی به مهار خودم نداشتم.

برای همین است که باید کنارم بماند، قبل از آنکه دیر بشود.

یائو لباس کاراته‌ی سفیدش را می‌پوشد و من هم همین کار را می‌کنم. در سکوت راهی دوجو می‌‌شویم، سالن تمرین هنرهای رزمی که بعد از چند تلفن پیدا کرده. چندین نفر دیگر هم دارند تمرین می‌کنند، اما جایی خالی پیدا می‌کنیم.

موری‌هئی اوئه‌شیبا، نزدیک یک قرن پیش، در تدوین فنون آی‌کی‌دو گفت: «طریق منتهی به صلح عریض و پهناور است و طرح اعظم جهان مرئی و نامرئی را بازمی‌تاباند. رزم‌آور سریر الوهیت است و همواره در خدمت هدفی بزرگ‌تر.»

طریق منتهی به بدن او همین اتاق بغلی است. در می‌زنم، در را باز می‌کند و حتی ازم نمی‌پرسد چه می‌خواهم، چون می‌تواند در نگاهم بخواند. شاید بترسد، یا بگوید: «بیا تو، منتظر این لحظه بودم. بدن من سرسر الوهیت است، اینجا در نقش تجلی آنچه در بُعدی دیگر تجربه می‌کنیم، عمل می‌کند.»

یائو و من تعظیم سنتی را به هم می‌کنیم و نگاهمان را به هم می‌دوزیم. حالا آماده‌ی مبارزه‌ایم.

و در خیال من، هلال هم سرش را پایین می‌آورد تا بگوید: «بله، حاضرم. مرا بگیر، به موهایم چنگ بزن.»

یائو و من به هم نزدیک می‌شویم، یقه‌ی کت همدیگر را می‌گیریم، لحظه‌ای مکث می‌کنیم و مبارزه شروع می‌شود. یک لحظه بعد روی زمین پهن می‌شوم. نباید به او فکر کنم. روح اوئه‌شیبا را احضار می‌کنم. از راه آموزه‌هایش به کمکم می‌آید و می‌توانم به دوجو و نزد حریفم برگردم، به مبارزه، به آی‌کی‌دو و طریق صلح.

«ذهنت باید در هماهنگی با کیهان باشد. جسمت باید همپای کیهان حرکت کند. تو و کیهان یکی هستید.»

اما آن ضربه مرا به هلال نزدیک‌تر می‌کند. موهایش را می‌گیرم و روی تخت پرتش می‌کنم. رویش می‌خزم: هماهنگی با کیهان یعنی همین، وقتی مرد و زنی انرژی واحدی می‌شوند.

بلند می‌شوم، سال‌هاست آی‌کی‌دو تمرین نکرده‌ام. فکرم جای دوری است. یادم رفته چه‌طور تعادلم را حفظ کنم. یائو منتظر می‌ماند تا خودم را جمع کنم. طرز ایستادنش را نگاه می‌کنم و یادم می‌آید پایم را چه‌طور باید بگذارم. به شکل درست جلویش می‌ایستم، و باز یقه‌ی همدیگر را می‌گیریم.

باز، یائو جلویم نیست، هلال است. بازوهایش را می‌گیرم، اول با دستم‌هایم، بعد با زانوهایم. شروع می‌کنم به باز کردن دکمه‌های بلوزش.

دوباره در هوا به پرواز در می‌آیم بی‌آنکه بفهمم چه شده. باز روی زمین ولو شده‌ام و به لامپ‌های مهتابی روی سقف نگاه می‌کنم. نمی‌فهمم چه‌طور توانستم این‌قدر دفاع ضعیفی داشته باشم. یائو دستش را دراز می‌کند تا کمکم کند. اما قبول نمی‌کنم. خودم می‌توانم بلند بشوم.

یک بار دیگر یقه‌ی هم را می‌گیریم. خیالم باز به دورها می‌پرد. باز روی تختم؛ دکمه‌های بلوزش حالا دیگر باز و پستان‌های کوچکش با نوک سفتشان آشکار شده. خم می‌شوم و می‌بوسمشان، و او تقلایی حاکی از لذت و هیجان حرکت بعدی می‌کند.

یائو می‌گوید: «تمرکز کن.»

«دارم تمرکز می‌کنم.»

البته دروغ است و او هم می‌داند. شاید نتواند فکرم را بخواند، اما می‌داند حضور قلبی ندارم. بدنم از آدرنالینِ انباشته بعد از آن دو سقوط، آتش گرفته. و البته با آن ضربه، بقیه‌ی چیزهایی هم که به آن‌ها برخورد کردم سقوط کرد: بلوزش، شلوار جینش، کفش‌های ورزشی‌اش، همه این‌طرف و آن‌طرف اتاق پرت شد. پیش‌بینی ضربه‌ی بعدی غیرممکن است، اما می‌توانم اتکا به غریزه، تمرکز حواس و...

یائو یقه‌ام را رها می‌کند و انگشتم را به عقب خم می‌کند، فن کلاسیک قفل کردن انگشت. فقط یک انگشت باعث می‌شود تمام بدن فلج شود. یک انگشت کارکرد تمام اعضای بدن را مختل می‌کند. سعی می‌کنم فریاد نزنم، اما ستاره‌ها را می‌بینم که دور سرم چرخ می‌زنند، و درد چنان شدید است که انگار ناگهان دوجو ناپدید می‌شود.

اول، درد انگار وامی‌داردم بر تنها چیزی که باید، تمرکز کنم: طریق صلح، اما فوراً جایش را به این حس می‌دهد که هلال دارد لب‌هایم را گاز می‌گیرد و همدیگر را می‌بوسیم. زانوهایم دیگر دست‌هایش را به زمین قفل نکرده؛ دست‌هایش مرا محکم گرفته، ناخن‌هایش در پشتم فرو می‌رود، ناله‌هایش را در گوش چپم می‌شنوم. فشار دندان‌هایش کم می‌شود، سرش را کمی عقب می‌برد و می‌بوسدم.

«قلبت را رام کن. هر رزم‌آوری به این انضباط نیاز دارد. اگر قلبت را در اختیار بگیری، حریفت را شکست خواهی داد.»

دارم سعی می‌کنم. خودم را از دست یائو نجات می‌دهم و کتش را دوباره می‌گیرم. فکر می‌کند دارم احساس خفت می‌کنم. فهمیده که تمرین ندارم و حالا مطمئناً اجازه می‌دهد حمله کنم.

فکر یائو را خوانده‌ام، فکر هلال را خوانده‌ام. تسلیم می‌شوم. هلال در تخت غلت می‌زند و کنارم می‌نشیند، بعد کمربندم را باز می‌کند و زیپ شلوارم را پایین می‌کشد.

«طریق صلح مثل رود جاری است و چون در برابر هیچ‌چیز مقاومت نمی‌کند، حتی قبل از آغاز، پیروز شده است. هنرِ صلح شکست‌ناپذیر است، چرا که کسی با دیگری نمی‌جنگد، هرکس فقط با خود در نبرد است. اگر خودت را فتح کنی، جهان را فتح خواهی کرد.»

بله، الان دارم همین کار را می‌کنم. خونم تندتر از همیشه جریان دارد، عرق جلوی چشم‌هایم را می‌گیرد و لحظه‌ای جایی را نمی‌بینم. اما حریفم از فرصت استفاده نمی‌کند و در دو حرکت، نقش زمین می‌شود.

می‌گویم: «این کار را نکن. بچه نیستم که بگذاری ببرم. الان مبارزه‌ام در سطح دیگری جریان دارد. نباید بگذاری ببرم، مگر اینکه سزاوار بهترین بودن باشم.»

می‌فهمد و عذر می‌خواهد. در حال مبارزه نیستیم، داریم طریق صلح را تمرین می‌کنیم. باز یقه‌ی کتم را می‌گیرد و خودم را آماده‌ی دریافت ضربه‌ای از راست می‌کنم، اما در آخرین لحظه، ضربه جهت عوض می‌کند. یکی از دست‌های یائو بازویم را می‌گیرد و چنان می‌پیچاند که مجبور می‌شوم زانو بزنم تا بازویم نشکند.

علی‌رغم درد، حالم خیلی بهتر است. طریق صلح ظاهراً مبارزه است، اما نیست. هنر پر کردنِ خالی و خالی کردنِ لبریز است. تمام انرژی‌ام را بر این مفهوم متمرکز می‌کنم و کم‌کم خیالم از آن تخت، آن دختر با سینه‌های کوچک با نوک سفت، دختری که دارد زیپ شلوارم را پایین می‌کشد و همزمان آلتم را می‌نوازد، دور می‌کنم. دارم با خودم می‌جنگم، باید به هر قیمتی در این نبرد پیروز بشوم، حتی اگر معنایش سقوط و برخاستن‌های مکرر باشد. بوسه‌های هرگز داده نشده، لذت‌های جنسی حاصل‌نشده، نوازش‌های ناموجود بعد از حمله‌ی جنسی وحشی، رمانتیک و ترک شده، همه محو می‌شوند.

در طریق صلحم و انرژی‌ام دارد در شاخه‌ای از رود تخلیه می‌شود که در برابر هیچ‌چیز مقاومت نمی‌کند و مسیرش را تا پایان راه ادامه می‌دهد و به مقصد نهایی‌اش، دریا، می‌رسد.

باز بلند می‌شوم. باز زمین می‌خورم. نزدیک یک ساعت مبارزه می‌کنیم، بی‌توجه به دیگرانی که خود بر عملشان تمرکز کرده‌اند، در جست‌وجوی وضعیتی که کمکشان می‌کند موقعیت ثابتی در زندگی روزمره‌شان پیدا کنند.

آخرش هردو خسته و خیس عرق می‌شویم. تعظیم می‌کند، من هم همین‌طور، و عازم دوش می‌شویم. هربار مرا زده، اما روی بدنم اثر کبودی نمانده؛ آسیب زدن به حریف یعنی آسیب زدن به خودت. مهار خشم برای آسیب نزدن به حریف، همان طریق صلح است.

اجازه می‌دهم آب بر بدنم سرازیر شود و تمام انباشته‌هایی را که تخیلم را در خود حل کرده، با خود ببرد. وقتی آن تمنا برگردد، و می‌دانم برخواهد گشت، از یائو می‌خواهم جای دیگری پیدا کند تا باز آی‌کی‌دو تمرین کنیم ــ حتی اگر شده در راهرو قطار ــ و طریق صلح را خواهم یافت.

زندگی جلسه‌ی تمرینی طولانی است برای آمادگی در برابر آنچه در پیش است. مرگ و زندگی بدین ترتیب معنای خود را از دست می‌دهند، چراکه تنها چالش‌هایی هستند که باید با وجد با آن‌ها رویارو شد و با آرامش بر آن‌ها غلبه کرد.

****

همان‌طور که لباس می‌پوشیم، یائو می‌گوید: «کسی هست که می‌خواهد باهات حرف بزند. گفتم برایش قرار می‌گذارم، چون لطفی بهش بدهکارم. این‌کار را برایم می‌کنی؟»

«اما فردا صبح زود عازمیم.»

«منظورم ایستگاه بعدی است. البته من فقط مترجمم، اگر نمی‌خواهی ببینی‌اش، بهش می‌گویم گرفتاری.»

او فقط مترجم نیست و خودش هم می‌داند. او کسی است که می‌فهمد من کی به کمک احتیاج دارم، حتی اگر نداند چرا.

می‌گویم: «نه، حرفی نیست.»

می‌گوید: «می‌دانی، من در هنرهای رزمی یک عمر تجربه‌ دارم. اوئه‌شیبا وقتی طریق صلح را تدوین می‌کرد، فقط به غلبه بر دشمن فیزیکی فکر نمی‌کرد. تا وقتی تمنایی روشن از طرف هنرجو وجود داشت، می‌توانست غلبه بر دشمن درونی‌اش را هم یاد بگیرد.»

«من خیلی وقت است مبارزه نکرده‌ام.»

«باور نمی‌کنم. شاید خیلی وقت باشد آی‌کی‌دو تمرین نکرده باشی، اما طریق صلح درونت تداوم دارد. یک بار که یاد بگیری، دیگر فراموشش نمی‌کنی.»

می‌دانم این صحبت به کجا می‌رسد. می‌توانم همین الان متوقفش کنم، اما اجازه می‌دهم ادامه بدهد. تجربه‌ی زیادی در زندگی دارد، سختی روزگار آبدیده‌اش کرده، مردی که دوام آورده، هرچند در همین حلول بارها مجبور شده دنیایش را عوض کند. دلیلی ندارد چیزی را از او پنهان کنم. ازش می‌خواهم ادامه بدهد.

«تو با من مبارزه نمی‌کردی، با آن دختر در جنگ بودی.»

«درست است.»

«پس هروقت توی سفر فرصت کردیم، به تمرین ادامه می‌دهیم. اما می‌خواهم از حرفت در قطار تشکر کنم، وقتی زندگی و مرگ را به گذر از یک واگن به واگن دیگر تشبیه کردی، و توضیح دادی که در زندگی بارها این کار را می‌کنیم. برای اولین بار بعد از مرگ همسرم راحت خوابیدم. در خواب دیدمش و خوشبخت بود.»

«می‌دانی که، داشتم با خودم هم حرف می‌زدم.»

ازش تشکر می‌کنم که حریفی وفادار بوده و هرگز اجازه نمی‌دهد در نبردی که سزاوارش نیستم، پیروز شوم.

حلقه‌ی آتش

«اول تدبیری بیندش تا همه‌چیز را در پیرامونت به کار ‌گیری. بهترین آمادگی برای یک چالش، پروراندن قابلیت برانگیختن سلسله‌ای نامتناهی از واکنش‌هاست.»

سرانجام به اینترنت دسترسی پیدا کرده‌ام. باید هرچه را درباره‌ی طریق صلح یاد گرفته بودم به یاد بیاورم.

«جست‌وجوی صلح نوعی نیایش است که نور و گرما می‌آفریند. خود را لختی از یاد ببر و درک کن که در آن نور، حکمت نهفته است و در آن گرما، محبت. هنگام سفر در زمین، سعی کن حقیقت را از آسمان و زمین فراگیری. این تنها در صورتی ممکن است که نگذاری از ترس فلج بشوی و مطمئن شوی که تمام حرکات و رفتارهایت مطابق افکارت است.»

کسی در می‌زند. چنان بر نوشته‌ام متمرکزم که اول نمی‌فهمم صدا از کجا می‌آید. اول فکر می‌کنم در را باز نکنم، اما اگر مسئله‌ای اضطراری باشد چه؟ وگرنه کی این ساعت در اتاق مرا می‌زند؟

به طرف در که می‌روم، متوجه می‌شوم فقط یک نفر هست که شجاعت این کار را دارد.

هلال بیرون در ایستاده، با تی‌شرتی قرمز و پیژامه به پا. بدون حرف وارد می‌شود و روی تخت من دراز می‌کشد. کنارش دراز می‌کشم. به طرف من می‌غلتد و من بازوهایم را دورش حلقه می‌کنم.

می‌پرسد: «کجا بودی؟»

«کجا بودی» سؤال با معنایی است. کسی که این را می‌پرسد، می‌خواهد بگوید: «دلم برایت تنگ شده بود»، «می‌خواهم با تو باشم»، «می‌خواهم بدانم چه‌کارهایی کرده‌ای.»

جواب نمی‌دهم. فقط موهایش را نوازش می‌کنم.

در پاسخ به سؤالی که نه پرسیدم و نه جواب دادم، می‌گوید: «به تاتیانا زنگ زدم و بعد از ظهر را با هم گذراندیم. زن غمگینی است و غم مسری است. گفت خواهر دوقلویی دارد که معتاد است و هیچ شغل یا رابطه‌ای را نمی‌تواند حفظ کند. اما غصه‌ی تاتیانا به خاطر این نیست. از این ناراحت است که خودش موفق و خوشگل و خواستنی است و از کارش لذت می‌برد، و با اینکه مطلقه است، با مرد دیگری آشنا شده که دیوانه‌‌اش است. مشکل این است که هروقت خواهرش را می‌بیند، سخت احساس گناه می‌کند. اولاً هیچ کمکی از دستش برنمی‌آید، و ثانیاً، موفقیت خودش باعث می‌شود شکست خواهرش تلخ‌تر هم به نظر بیاید. به قولی، آدم هیچ‌وقت خوشبخت نیست، حالا در هر شرایطی. تاتیانا تنها کسی نیست که این‌طور فکر می‌کند.»

به نوازش موهایش ادامه می‌دهم.

«یادت هست در سفارت چی گفتم، نه؟ همه می‌گویند استعداد خارق‌العاده‌ای دارم، ویولون‌نواز بزرگی‌ام و موفقیت و افتخارم تضمین‌شده است. معلمم بهت همین را گفت، و بعد اضافه کرد: "اما خیلی ناامن و بی‌ثبات است." اما این درست نیست؛ من تکنیک عالی دارم، می‌دانم وقتی دنبال الهامم کجا را نگاه کنم، اما این دلیل وجودی‌ام نیست و کسی نمی‌تواند به غیر از این متقاعدم کند. ویولون راه من برای فرار از واقعیت است، ارابه‌ی آتشین من است که مرا از خودم دور می‌کند. زندگی‌ام را مدیونشم. دوام آوردم تا سرانجام کسی را ملاقات کنم که مرا از تمام نفرتی که حس می‌کنم آزاد کند. وقتی کتاب‌های تو را می‌خواندم، متوجه شدم تو آن شخصی. البته.»

«البته.»

«سعی کردم به تاتیانا کمک کنم و گفتم از نوجوانی بودم، تمام سعیم را کرده‌ام که تمام مردهایی را که به من نزدیک می‌شدند، نابود کنم، فقط به خاطر اینکه یکی‌شان ناهشیارانه سعی کرده بود مرا نابود کند. اما باورش نمی‌شد. فکر می‌کند من بچه‌ام. فقط قبول کرده بود با من قرار بگذارد تا به تو نزدیک‌تر بشود.»

نزدیک‌تر می‌شود. گرمای بدنش را حس می‌کنم.

«پرسید می‌تواند با ما به دریاچه‌ی بایکال بیاید؟ می‌گوید با اینکه این قطار هرروز از نووزی‌بیرسک می‌گذرد، هرگز دلیلی برای سوار شدن نداشته، اما حالا دارد.»

همان‌طور که پیش‌بینی می‌کردم، حالا که کنارش دراز کشیده‌ام، نسبت به زن جوان کنارم فقط احساس عطوفت می‌کنم. چراغ را روشن می‌کنم و نور حاصل از جوشکاری در ساختمان مقابل اتاق را روشن می‌کند.

«گفتم نمی‌شود، و حتی اگر سوار قطار بشود، به واگن تو راهش نمی‌دهند. نگهبان اجازه نمی‌دهد از درجه‌ی دو به درجه‌ی یک برود. فکر کرد فقط سعی دارم منصرفش کنم.»

گفتم: «مردم اینجا تمام شب کار می‌کنند.»

«به حرفم گوش می‌دهی؟»

«بله، گوش می‌دهم، اما نمی‌فهمم. شخصی به دنبال من می‌آید، درست در همان شرایطی که تو آمدی، اما به جای کمک، پسش می‌زنی.»

«برای اینکه می‌ترسم زیادی به تو نزدیک بشود و توجهت را به من از دست بدهی. دقیقاً نمی‌دانم کی هستم و اینجا چه می‌کنم، تمامش ممکن است در یک لحظه محو شود.»

دست چپم را دراز می‌کنم تا سیگارهایم را بردارم، بعد یکی برای خودم و یکی برای او می‌گیرانم. زیرسیگاری را می‌گذارم روی سینه‌ام.

می‌پرسد: «مرا می‌خواهی؟»

دلم می‌خواهد بگویم: «بله، می‌خواهمت، وقتی دوری، وقتی فقط یک خیالی. امروز نزدیک یک ساعت آی‌کی‌دو تمرین کردم و فقط به تو فکر کردم، به بدنت، پاهایت، سینه‌هایت، اما آن مبارزه فقط بخش کوچکی از آن انرژی را مصرف کرد. من زنم را دوست دارم و می خواهمش، اما تو را هم می‌خواهم. تنها مردی نیستم که تو را می‌خواهد، تنها مرد متأهلی هم نیستم که زن دیگری را می‌خواهد. ما همه در ذهنمان زنا می‌کنیم، توبه می‌کنیم، و باز این کار را می‌کنیم. اما ترس از گناه نیست که مرا از دست زدن به تو باز می‌دارد، هرچند الان در آغوش من هستی. من از این احساس گناه‌ها ندارم. مسئله‌ای بسیار مهم‌تر از عشقبازی با تو در میان است. برای همین وقتی کنارت دراز می‌کشم و به روشن شدن اتاق با نور ساختمان‌سازی مقابل نگاه می‌کنم، احساس آرامش و صلح می‌کنم.»

اما در عوض می‌گویم:

«البته که می‌خواهمت. خیلی زیاد. من مردم و تو زنی بسیار جذاب. تازه، بهت خیلی احساس محبت می‌کنم، احساسی که هرروز بیشتر می‌شود. خوشم می‌آید از زن به بچه و از بچه به زن تغییر می‌کنی. مثل تماس آرشه با سیم‌های ویولون و تولید یک ملودی آسمانی است.»

هردو به سیگارها پک می‌زنیم، شدیدتر می‌درخشند.

«پس چرا بهم دست نمی‌زنی؟»

سیگارم را خاموش می‌کنم. او هم همین‌طور. همچنان به نوازش موهایش ادامه می‌دهم، سعی می‌کنم آن سفر را به درون گذشته انجام بدهم.

«باید کار بسیار مهمی برای هردویمان انجام بدهم. الف یادت هست؟ خُب، باید از آن دری که هردومان را آن‌قدر ترساند بگذرم.»

«من باید چه‌کار کنم؟»

«هیچ. فقط کنار من بمان.»

شروع می‌کنم به تجسم حلقه‌ای از نور زرین که در طول بدنم بالا و پایین می‌رود. از پاهایم شروع می‌شود، تا سرم بالا می‌رود و باز برمی‌گردد. اول تمرکز برایم سخت است، اما کم‌کم حرکت حلقه سریع‌تر می‌شود.

«می‌توانم حرف بزنم؟»

البته که می‌تواند. این حلقه‌ی آتش مال این دنیا نیست.

«چیزی بدتر از پس رانده شدن نیست. نور تو نور روح دیگری را پیدا می‌کند و فکر می‌کنی پنجره باز خواهد شد، آفتاب به درون می‌ریزد و تمام زخم‌های قدیمی‌ات سرانجام شفا می‌یابد. بعد ناگهان، هیچ‌کدام از این‌ها اتفاق نمی‌افتد. شاید دارم هزینه‌ی آسیبی را می‌دهم که به همه‌ی آن مردها زدم.»

نور طلایی که صرفاً به زور تخیل ناب خلق شد ــ روشی مشهور برای بازگشتن به زندگی‌های گذشته ــ حالا دارد به اختیار خودش حرکت می‌کند.

«نه، بهای چیزی را نمی‌دهی. من هم بهای چیزی را نمی‌دهم. یادت باشد در قطار چی گفتم. ما الان تمام چیزهایی را که در گذشته اتفاق افتاده و در آینده اتفاق خواهد افتاد، تجربه می‌کنیم. در این لحظه‌ی خاص، در هتلی در نووزی‌بیرسک، دنیا دارد خلق و نابود می‌شود. داریم از تمام گناهانمان رستگار می‌شویم، اگر خودمان این را بخواهیم.»

نه فقط در نووزی‌بیرسک، که در تمام کیهان، زمان به مثابه قلب عظیم خدا می‌تپد، منبسط و منقبض می‌شود. هلال نزدیک‌تر می‌شود و تپش قلب کوچک او را هم حس می‌کنم، با صدای بلند.

حلقه‌ی طلایی دور بدنم دارد تندتر می‌تپد. اولین بار که این تمرین را کردم، بلافاصله بعد از خواندن کتابی درباره‌ی «کشف اسرار زندگی‌های پیشین»، فوراً به فرانسه‌ی اواسط قرن نوزدهم منتقل شدم و خودم را دیدم که کتابی درباره‌ی همین موضوعاتی که الان می‌نویسم می‌نوشتم. فهمیدم اسمم چه بوده، کجا زندگی می‌کردم، چه‌جور قلمی به کار می‌بردم، حتی چه جمله‌ای را تازه نوشته بودم. آن‌قدر ترسیدم که فوراً به زمان حال برگشتم، به ساحل کوپاکابانا، به اتاقی که زنم در آرامش کنارم خوابیده بود. روز بعد درباره‌ی آن شخصیت گذشته‌ام هرچه توانستم پیدا کردم، و یک هفته بعد، تصمیم گرفتم باز خودم را ملاقات کنم. دیگر فایده نداشت. هرچندباری هم که تلاش کرده‌ام فایده‌ای نداشته.

با جی. درباره‌اش حرف زدم. توضیح داد که همیشه عنصر «بخت تازه‌کارها» وجود دارد. خدا این کار را می‌کند تا نشان بدهد ممکن است، اما بعد شرایط معکوس می‌شود و به حالت قبل برمی‌گردد. توصیه کرد دیگر سعی نکنم، مگر اینکه موضوع خیلی مهمی برای حل در یکی از زندگی‌های گذشته‌ام داشته باشم. وگرنه فقط وقت تلف کردن است.

سال‌ها بعد، با زنی در سان‌پائولو آشنا شدم. هومیوپاتیست خیلی موفقی بود و عطوفت زیادی به بیمارهایش داشت. هروقت با هم ملاقات می‌کردیم، حس می‌کردم قبلاً می‌شناخته‌امش. درباره‌ی این احساس با هم حرف ‌زدیم، و او هم همین احساس را داشت. یک روز که در ایوان هتل من ایستاده بودیم و شهر را نگاه می‌کردیم، پیشنهاد کردم با هم تمرین حلقه‌ی آتش را انجام بدهیم. هردویمان به سمت دری پرتاب شدیم که هنگام کشف الف با هلال دیده بودم. آن روز، آن زن هومیوپاتیست با لبخندی از من خداحافظی کرد، اما دیگر با من حرف نزد. دیگر تلفن‌هایم را جواب نداد و یا حتی وقتی به مطبش می‌رفتم، راهم نداد، و کمی بعد به این نتیجه رسیدم که اصرار فایده‌ای ندارد.

اما در باز بود؛ رخنه‌ی کوچکی در سد به سوراخ بزرگی مبدل شده بود که آب داشت از آن به بیرون می‌جوشید. در طول سال‌ها، سه زن دیگر را هم دیدم که حس می‌کردم قبلاً می‌شناخته‌ام، اما دیگر اشتباه قبل را مرتکب نشدم و تمرین حلقه‌ی آتش را به تنهایی انجام می‌دادم. هیچ‌کدام از آن زن‌ها نمی‌دانستند من مسئول اتفاقی هولناک در زندگی گذشته‌شان هستم.

اما آگاهی از آنچه کرده بودم فلجم نکرد. مصمم بودم اصلاحش کنم. هشت زن قربانی آن فاجعه بودند و مطمئن بودم بالاخره یکی‌شان به من می‌گوید ماجرا به کجا ختم شد. تقریباً همه‌چیز را می‌دانستم، به جز نفرینی که بر سرم نازل شده بود.

برای همین بود که نزدیک یک دهه بعد سوار قطار سیبری‌پیما شدم و بار دیگر به درون الف شیرجه زدم. پنجمین زن حالا کنارم دراز کشیده و حرف‌هایی می‌زند که دیگر برایم جالب نیست، چرا که سرعت حرکت حلقه‌ی آتش بیشتر و بیشتر شده. نه، نمی‌خواهم او را با خودم به اولین ملاقاتمان ببرم.

می‌گوید: «فقط زن‌ها به عشق اعتقاد دارند، مردها ندارند.»

می‌گویم: «مردها به عشق اعتقاد دارند.»

هنوز دارم مویش را نوازش می‌کنم. تپش قلبش دارد آرام می‌شود. خیال می‌کنم که چشم‌هایش بسته و احساس می‌کند دوست داشته شده و محافظت شده است، و فکر پس رانده شدن به همان سرعت ظهورش، محو شده.

تنفسش هم آرام می‌شود. تکان می‌خورد، اما فقط برای اینکه جایش را راحت‌تر کند. من هم تکان می‌خورم تا زیرسیگاری را روی میز بغل تخت بگذارم. بعد او را در میان بازوهایم می‌گیرم.

حلقه‌ی زرین دارد باسرعتی باورنکردنی از سر تا پایم حرکت می‌کند. بعد ناگهان حس می‌کنم هوای اطرافم به ارتعاش در می‌آید، انگار انفجاری رخ داده باشد.

شیشه‌ی عینکم کثیف است. ناخن‌هایم هم کثیف است. نور شمع به زحمت کفاف این را می‌دهد که بفهمم کجایم، اما آستین لباسم را می‌بینم که از پارچه‌ی خشنی است.

جلویم نامه‌ای است. همیشه همین نامه است.

قرطبه، 11 ژوئیه 1492

گرامی،

حربه‌های چندانی زیادی برای ما نمانده، اما یکی از این‌ حربه‌ها، دادگاه تفتیش عقاید است و هدف حملات وحشیانه. ایمان ضعیفِ برخی و پیش‌داوری‌های دیگران به مردم باورانده که دادگاه تفتیش عقاید یک هیولا است. در این لحظه‌ی دشوار و حساس، با اینکه این به‌اصطلاح اصلاحات دارد در خانه‌ها شورش و در خیابان‌ها بی‌نظمی برمی‌انگیزد و به دادگاه مسیح تهمت می‌زند و آن را به شکنجه و اعمال وحشیانه‌ی دیگر متهم می‌کند، ما هنوز در مقام اقتداریم! و اقتدار وظیفه دارد حداکثر مجازات را بر کسانی اعمال کند که به خیر جمعی لطمه می‌زنند. باید عضو متعفن را از بدن رنجور قطع کند و بدین‌گونه دیگران را از پیروی از الگویشان باز دارد. بنابراین اعمال حکم مرگ بر کسانی که با تداوم گستراندن کفر، سبب سقوط ارواح بسیاری به درون آتش دوزخ می‌شوند، کاملاً حق است.

این زن‌ها فکر می‌کنند آزادند زهر طریقت پلیدشان را جار بزنند و شهوت و شیطان‌پرستی را وعظ کنند. این‌ها چیزی نیستند جز ساحره! مجازات روحانی همیشه کافی نیست. اغلب مردم این مجازات‌های معنوی را درک نمی‌کنند. کلیسا باید این حق را داشته باشد ــ و دارد ــ که نادرست را تقبیح کند و از مقامات تقاضای اقدامات اساسی کند.

این زن‌ها آمده‌اند تا شوهر را از زن، برادر را از خواهر، و پدر را از فرزند جدا کنند. کلیسا مادری رحیم است و همواره آماده‌ی بخشودن، و تنها دغدغه‌ی ما این است که این زنان توبه کنند تا بتوانیم روح تزکیه شده‌شان را به درگاه خالق تقدیم کنیم، و گویی با هنری الهی ــ که در آن شخص می‌تواند کلمات الهام‌بخش مسیح را بخواند ــ به‌تدریج تنبیه آن‌ها را گسترش دهیم تا سرانجام به مناسک و دسایس خود اعتراف کنند، و به طلسم‌هایی که بر شهر فروافکنده‌اند و آن‌ را چنین به درون هرج و مرج فروبرده‌اند.

امسال توانستیم مسلمان‌ها را، به هدایت بازوی ظفرمند مسیح، به آفریقا پس برانیم. نزدیک بود قدرت غالب اینجا شوند، اما ایمان کمکمان کرد در هر نبرد پیروز شویم. یهودیان نیز گریختند، و آنانی که ماندند باید به آیین مسیح بگروند، حتی اگر لازم باشد به زور.

بدتر از یهودیان و مورها، خیانت کسانی بود که ادعا می‌کردند به مسیح ایمان دارند، اما به ما خیانت کردند. آن‌ها نیز در زمانی که انتظارش را ندارند، مجازات خواهند شد؛ وقتش باید برسد.

حالا باید تلاش‌هایمان را معطوف بر کسانی کنیم که به مانند گرگان در جلد گوسفند، تدریجاً به میان گله‌ی ما نفوذ کرده‌اند. این فرصت در اختیار توست که به همه نشان بدهی که شر هرگز نادیده نخواهد ماند، چرا که اگر این زنان موفق شوند، خبرش می‌گسترد و نمونه‌ای بد گذاشته خواهد شد، و باد گناه به توفان مبدل خواهد شد. آن‌قدر ضعیف می‌شویم که مورها برمی‌گردند و یهودیان دوباره تجمع خواهند کرد و هزاروپانصد سال جدال برای صلح مسیح دفن خواهد شد.

می‌گویند دادگاه کلیسای مقدس شکنجه را نهادینه کرده است. چیزی کذب‌تر از این نیست! برعکس، هنگامی قانون رُم شکنجه را قانونی اعلام کرد، کلیسا نخست آن را نپذیرفت. اما اکنون، به ضرورت، ما هم این رویه را اتخاذ کرده‌ایم، اما کاربردش بسیار محدود است. پاپ اجازه‌اش را صادر کرده ــ فرمان نداده ــ و اعلام کرده که در موارد بسیار نادر می‌توان از شکنجه استفاده کرد. این مجوز تنها به کفار محدود می‌شود. در دادگاه تفتیش عقاید که بی‌انصافانه اعتبارش را زیر سؤال برده‌اند، واژه‌های راهنمای ما حکمت، صداقت و احتیاط است. پس از هر اعلام برائت، همیشه به گناهکاران اجازه می‌دهیم قبل از رویارویی با قضای الهی و هویدا شدن اسرار ناشناخته، مشمول فیض مقدس اعتراف شوند. مهم‌ترین دغدغه‌ی ما نجات این ارواح تیره‌روز است و مفتش حق دارد بازجویی کند و روش‌های لازم را به کار ببرد تا گناهکار را به اعتراف وادارد. در این موارد است که به‌ندرت از شکنجه استفاده می‌شود، اما فقط در شرایط فوق‌الذکر.

همزمان، دشمنان عزت الهی ما را جلادان سنگدل می‌خوانند و بی‌خبرند از اینکه تفتیش عقاید از شکنجه به اعتدال و تسامحی بسیار بیشتر از دادگاه‌های مدنی استفاده می‌کند! شکنجه را تنها می‌توان در هر محاکمه یک بار به کار برد، و بنابراین امیدوارم تنها فرصتی را که داری از دست ندهی. اگر رفتاری مناسب نکنی، دادگاه را بی‌اعتبار می‌کنی و مجبور می‌شویم کسانی را آزاد کنیم که تنها برای پراکندن بذر گناه به این جهان آمده‌اند. ما همه ضعیفیم، تنها پروردگار قدرتمند است. اما خداوند هنگامی که افتخار مبارزه برای عزت بخشیدن به نام خودش را به ما ارزانی می‌دارد، ما را قدرتمند می‌کند.

نباید تردید به خود راه بدهی. اگر این زنان گناهکارند، باید پیش از تقدیمشان به رحمت الهی اعتراف کنند.

و حتی اگر بار اولت است و قلبت سرشار از به‌اصطلاح شفقت است ــ که در واقع چیزی جز ضعف نیست ــ به یاد آور که مسیح هنگام راندن صرافان از هیکل اورشلیم تردید نکرد. مقام مافوقت روش کار را به تو خواهد آموخت تا وقتش که شد بتوانی از تازیانه، چرخ و ابزارهای دیگر استفاده کنی، بی‌آنکه شجاعتت دچار خلل شود. به یاد داشته باش که چیزی مشفقانه‌تر از مرگ در میان شعله‌های آتش نیست، که مشروع‌ترین شیوه‌ی تزکیه است. آتش گوشت را می‌سوزاند و روح را منزه می‌کند، و لذا روح می‌تواند عازم جلال الهی شود!

اقدام تو بسیار حیاتی است؛ برای حفظ نظم، برای غلبه بر اختلافات داخلی و قدرت گرفتن دوباره‌ی کلیسا در سایه‌ی تهدیدات این موجودات تبهکار، و برای پژواک دوباره‌ی کلمه‌ی بره‌ی خداوند در دل‌های مردمان. گاهی برای اینکه روح راهش را بازیابد، ترس لازم است. گاهی برای رسیدن به صلح نهایی، جنگ لازم است. مهم نیست اینک چه‌گونه درباره‌ی ما داوری می‌کنند، چرا که آینده داوری خواهد کرد و قدر عمل ما را خواهد دانست.

و حتی اگر مردم آینده کار ما را درک نکنند و از یاد ببرند که مجبور بودیم خشن باشیم تا مردم به شکلی که پسر خدا می‌خواست فروتن و نرم شوند، می‌دانیم که اجرمان در بهشت منتظر است.

بذرهای پلیدی، قبل از آنکه ریشه بدوانند و برویند، باید از زمین پاک شوند. به مافوقت کمک کن تا وظیفه‌ی مقدسش را انجام دهد، بدون احساس نفرت نسبت به این موجودات نگون‌بخت، و نیز بدون احساس شفقت نسبت به شریر اسفل السافلین.

به یاد داشته باش که دادگاهی دیگر در آسمان برپاست و آن دادگاه از تو می‌پرسد چه‌گونه اراده‌ی خدا را بر زمین جاری کردی.

ف.ت.ت.، او. پ.

باور بدار، حتی زمانی که هیچ‌کس به تو باور ندارد

تمام شب تکان نمی‌خوریم. وقتی بیدار می‌شوم، هنوز در میان بازوانم است، درست همان‌طور که قبل از حلقه‌ی آتش بود. گردنم گرفته، از بس در یک حالت مانده‌ام.

«بلند بشویم. کاری هست که باید بکنیم.»

غلت می‌زند و غر می‌زند که چرا آفتاب در این فصل این قدر زود در سیبری طلوع می‌کند.

«زود باش، بلند شو. باید برویم. برو به اتاقت و لباست را عوض کن. پایین منتظرت هستم.»

****

مرد پشت پذیرش نقشه‌ای به من می‌دهد و نشانم می‌دهد کجا باید بروم. پنج دقیقه پیاده‌روی. هلال گلایه می‌کند که چرا بوفه‌ی صبحانه هنوز باز نشده.

از دو خیابان می‌گذریم و به مقصد مورد نظرم می‌رسیم.

«اما این که کلیساست!»

بله، کلیسا.

می‌گوید: «بدم می‌آید صبح زود بیدار بشوم و به‌خصوص از این...»، به گنبد پیازی آبی‌رنگ با صلیبی طلایی در بالایش اشاره می‌کند: «بدم می‌آید.»

درها باز است و چند خانم مسن دارند وارد می‌شوند. به اطراف نگاه می‌کنم، خیابان خلوت است و حتی یک ماشین دیده نمی‌شود.

«باید کاری برایم بکنی.»

برای اولین بار لبخند می‌زند. من دارم از او چیزی می‌خواهم. بهش احتیاج دارم.

«کاری که فقط من می‌توانم بکنم؟»

«بله، فقط از دست تو برمی‌آید. فقط نپرس چرا ازت این کار را می‌خواهم.»

****

دستش را می‌گیرم و به داخل کلیسا می‌برمش. اولین بار نیست که وارد یک کلیسای ارتودکس شده‌ام، اما هیچ‌وقت درست سردرنمی‌آورم چه باید بکنم، فقط می‌دانم باید یکی از آن شمع‌های مومی قلمی را روشن و به درگاه قدیسان و فرشتگان دعا کنم که مرا حفظ کنند. با این‌حال همیشه زیبایی این کلیساها را دوست داشته‌ام، که همگی آرمان معماری مشابهی را تقلید می‌کنند: سقف گنبدی، تالار اصلی بی‌زرق‌وبرق، تاق‌های قوسی جانبی، و شمایل‌هایی که هنرمندان روزه‌دار و عابد از طلا ساخته‌اند، و بعضی از خانم‌هایی که همین الان وارد شدند، در برابرشان تعظیم می‌کنند و بعد شیشه‌ی محافظشان را می‌بوسند.

به منوال همیشه که بر خواسته‌مان متمرکزیم، انگار همه‌چیز به‌خوبی سر جای خودش قرار می گیرد. علی‌رغم تمام تجربه‌های دیشبم، علی‌رغم آنکه هنوز از خواندن آن نامه فراتر نرفته‌ام، هنوز تا ولادی‌وستک وقت داریم و قلبم در آرامش است.

هلال مسحور زیبایی اطرافش شده. حتماً یادش رفته در کلیساییم. به طرف خانمی می‌روم که در گوشه‌ای نشسته و شمع می‌فروشد. چهار شمع می‌خرم، سه تا را روشن می‌کنم و در برابر شمایلی که فکر می‌کنم ژرژ قدیس باشد می‌افروزم. برای خودم، خانواده‌ام، خواننده‌هایم و کارم دعا می‌کنم.

شمع چهارم را روشن می‌کنم و پیش هلال می‌برم.

«لطفاً هرکاری می‌گویم بکن. این شمع را بگیر.»

به‌طور غریزی به اطرافش نگاه می‌کند تا ببیند کسی نگاهش می‌کند یا نه. حتماً فکر می‌کند کاری که ازش می‌خواهم نوعی بی‌احترامی به آن کلیسا است. اما لحظه‌ای بعد باز به همان آدم بی‌خیال همیشگی مبدل می‌شود. هرچه باشد از کلیسا متنفر است و دلیلی نمی‌بیند که مثل دیگران رفتار کند.

شعله‌ی شمع در چشم‌هایش منعکس می‌شود. سرم را خم می‌کنم. اصلاً احساس گناه نمی‌کنم. فقط پذیرش را حس می‌کنم و دردِ رنجی دوردست که در بُعدی دیگر رخ می‌دهد، دردی که باید در آغوش بگیرم.

«من به تو خیانت کردم، و ازت می‌خواهم مرا ببخشی.»

«تاتیانا!»

دستم را روی دهانش می‌گذارم. شاید قوی و بااستعداد و مبارزی واقعی باشد، اما باید یادم باشد که فقط بیست و یک سالش است. باید جمله‌ام را طور دیگری می‌گفتم.

«نه، تاتیانا نیست. اما لطفاً مرا ببخش.»

«اگر ندانم چه‌کار کرده‌ای، نمی‌توانم ببخشمت.»

«الف را به یاد بیاور. به یاد بیاور در آن لحظه چه حسی کردی. سعی کن چیزی را که نمی‌دانی، اما در قلبت است، به این مکان مقدس بیاوری. اگر لازم است، به سمفونی محبوبت فکر کن و اجازه بده تو را به مقصدت راهنمایی کند. الان فقط همین مهم است. حرف و توضیح و سؤال‌ کمکی نمی‌کند؛ فقط پیچیده را پیچیده‌تر می‌کند. مرا ببخش، اما بگذار آن بخشش از اعماق روحت بیاید، همان روحی که از بدنی به بدن دیگر منتقل می‌شود و در این سفر در زمان ناموجود و مکان لایتناهی می‌آموزد.

«هرگز نمی‌توانیم به روح زخم بزنیم، همان‌طور که هرگز نمی‌توانیم به خدا زخم بزنیم، اما اسیر خاطراتمان می‌شویم و خاطرات زندگی ما را ویران می‌کند، حتی هنگامی که همه‌چیز برای خوشبختی‌مان فراهم است. کاش می‌توانستیم به تمامی اینجا باشیم، انگار همین الان بر زمین از خواب بیدار شده‌ایم و خود را در معبدی زرین یافته‌ایم. اما نمی‌توانیم.»

«نمی‌فهمم چرا باید مردی را که دوست دارم ببخشم. مگر به خاطر یک چیز، به خاطر اینکه هرگز همین کلمات را از زبان او نشنیده‌ام.»

بوی عودی جاری می‌شود. کشیش‌ها دارند برای نماز صبح می‌آیند.

«فراموش کن الان که هستی و برو به آنجایی که خودِ همیشگی‌ات منتظرت است. بعد کلمات درست را پیدا می‌کنی و می‌توانی مرا ببخشی.»

هلال سعی می‌کند از دیوارهای طلایی، ستون‌ها، کسانی که صبح به این زودی وارد کلیسا می‌شوند، شعله‌ی شمع‌ها، الهام بگیرد. چشم‌هایش را می‌بندد، شاید دارد به توصیه من عمل و موسیقی‌ای را تصور می‌کند.

«باورت نمی‌شود، اما فکر می‌کنم دختری را می‌بینم؛ دختری که دیگر اینجا نیست، اما می‌خواهد برگردد...»

ازش می‌خواهم به حرف دختر گوش کند.

«دختر تو را می‌بخشد، نه برای اینکه قدیس شده، بلکه برای اینکه دیگر نمی‌تواند این بار نفرت را با خودش حمل کند. نفرت بسیار فرساینده است. نمی‌دانم آیا چیزی در آسمان یا بر زمین دارد عوض می‌شود، آیا روحم دارد لعنت یا رستگار می‌شود، اما به شدت احساس خستگی می‌کنم و تازه می‌فهمم چرا. مردی را که سعی کرد وقتی ده سالم بود مرا نابود کند، می‌بخشم. او می‌دانست چه می‌کند و من نمی‌دانستم. اما احساس می‌کردم تقصیر من است، و از او و خودم متنفر بودم. از هرکسی که نزدیکم می‌شد متنفر بودم، اما حالا روحم دارد آزاد می‌شود.»

این چیزی نبود که انتظارش را داشتم.

ازش خواهش می‌کنم: «همه‌چیز و همه‌کس را ببخش، اما من را هم ببخش. من را هم مشمول بخششت کن.»

«همه‌چیز و همه‌کس را می‌بخشم، از جمله تو، هرچند نمی‌دانم چه جنایتی کرده‌ای. می‌بخشمت چون دوستت دارم و چون تو مرا دوست نداری، می‌بخشمت چون تو کمکم می‌کنی به شیطانم نزدیک بمانم، هرچند سال‌هاست به او فکر نکرده‌ام. می‌بخشمت چون مرا پس زده‌ای و نیروهایم به هدر رفته است، می‌بخشمت چون نمی‌فهمی من کی هستم یا اینجا چه می‌کنم. تو و آن شیطانی را می‌بخشم که بدنم را لمس کرد، حتی قبل از اینکه بفهمم زندگی یعنی چه. بدنم را لمس کرد، اما روحم را مخدوش کرد.»

دست‌هایش را به حالت دعا به هم می‌چسباند. ترجیح می‌دادم انحصاری مرا ببخشد، اما هلال دارد تمام دنیایش را نجات می‌دهد، و شاید همین بهتر باشد.

بدنش شروع می‌کند به لرزیدن. چشم‌هایش پر از اشک می‌شود.

«باید اینجا توی کلیسا باشد؟ برویم بیرون، توی هوای تازه. خواهش می‌کنم!»

«نه، باید کلیسا باشد. یک روز همین کار را بیرون هم می‌کنیم. اما امروز باید در کلیسا باشد. خواهش می‌کنم من را ببخش.»

چشم‌هایش را می‌بندد و دست‌هایش را بالا می‌گیرد. زنی که دارد وارد کلیسا می‌شود، این حرکت هلال را می‌بیند و سرش را به نشانه‌ی عدم تأیید تکان می‌دهد. در مکان مقدسی هستیم و اینجا آداب و رسوم فرق دارد؛ باید به سنت‌ها احترام بگذاریم. خودم را به ندیدن می‌زنم و نفس راحتی می‌کشم، چون متوجه می‌شوم که هلال دارد با روح مقدسی حرف می‌زند که نیایش‌ها و قوانین حقیقی را دیکته می‌کند، و دیگر هیچ‌چیز در این دنیا نمی‌تواند حواسش را پرت کند.

«خودم را از راه بخشش و عشق، از نفرت آزاد می‌کنم. می‌فهمم که رنج، اگر اجتناب‌ناپذیر باشد، قصد دارد کمکم کند به عزت خودم برسم. می‌فهمم که همه‌چیز مرتبط است، تمام جاده‌ها به هم می‌رسند و تمام رودها به دریا می‌ریزند. برای همین، در این لحظه، ابزار بخشش هستم، بخشش گناهانی که مرتکب شده‌ایم، گناهی که از آن خبر دارم، و گناهی که از آن بی‌خبرم.»

بله، روحی با او حرف می‌زند. این روح و این نیایش را می‌شناسم. سال‌ها قبل در برزیل شنیدمش. آن موقع پسر کوچکی این دعا را می‌خواند، نه یک دختر. اما هلال داشت کلماتی را تکرار می‌کرد که در کیهان منتظر بودند تا در هنگام لزوم دوباره بر زبان آیند.

هلال آرام حرف می‌زند، اما سیستم آکوستیک کلیسا چنان عالی طراحی شده که هرچه می‌گوید انگار به هر گوشه‌ای می‌رسد.

اشک‌هایی را که وادار به ریختنشان شدم می‌بخشم،

دردها و یأس‌ها را می‌بخشم،

خیانت‌ها و دروغ‌ها را می‌بخشم،

تهمت‌ها و دسیسه‌ها را می‌بخشم،

نفرت و تعقیب و آزار را می‌بخشم،

ضربه‌هایی را که مجروحم کرد، می‌بخشم،

رؤیاهای بربادرفته را می‌بخشم،

امیدهای سقط شده در زهدان را می‌بخشم،

عداوت‌ و بدخواهی‌ را می‌بخشم،

بیداد اجراشده به نام عدل را می‌بخشم،

خشم و بی‌رحمی را می‌بخشم،

اهمال و سرزنش را می‌بخشم،

جهان و تمام شر در آن را می‌بخشم.»

دست‌هایش را پایین می‌آورد، چشم‌هایش را باز می‌کند و دست‌هایش را روی صورتش می‌گذارم. به‌طرفش می‌روم تا بغلش کنم، اما با اشاره‌ای مرا باز می‌دارد.

«هنوز تمام نشده.»

چشم‌هایش را باز می‌بندد و صورتش را به طرف آسمان می‌گیرد.

«خودم را هم می‌بخشم. باشد که تیره‌بختی‌های گذشته دیگر بر قلبم سنگینی نکند. به جای درد و ندامت، درک و شفقت را جایگزین می‌کنم. به جای طغیان، موسیقی ویولونم را انتخاب می‌کنم. به جای سوگ، فراموشی را انتخاب می‌کنم. به جای انتقام، پیروزی را انتخاب می‌کنم.»

«قادر به عشق ورزیدن خواهم بود، فارغ از آنکه در پاسخ به من عشق ورزیده شود،

قادر به دادن، وقتی هیچ ندارم،

قادر به شادمانه کار کردن، حتی در میانه‌ی مشقات،

قادر به دراز کردن دستم، حتی در اوج تنهایی و تنهاماندگی،

قادر به خشک کردن اشک‌هایم، حتی هنگامی که هنوز می‌گریم،

قادر به باور داشتن، حتی هنگامی که هیچ کس به من باور ندارد.»

چشم‌هایش را باز می‌کند، دستش را روی سرم می‌گذارد و با اقتداری که از بالا می‌آید، می‌گوید:

«چنین است. چنین خواهد بود.»

****

کلاغی در دورها قارقار می‌کند. یک نشانه. دستش را می‌گیرم و راهی هتل می‌شویم. در راه، شهری را تماشا می‌کنیم که تازه دارد بیدار می‌شود. مشخصاً از آنچه گفته در حیرت است، اما برای من، کلمات بخشنده‌اش مهم‌ترین بخش سفرم تا اینجا بوده است. اما این گام آخر نیست. هنوز باید بدانم بعد از خواندن آن نامه چه‌کار می‌کنم.

به‌موقع سر صبحانه به بقیه‌ی گروه می‌رسیم، بارهایمان را می‌بندیم و عازم ایستگاه قطار می‌شویم.

می‌گویم: «هلال در کوپه‌ی خالی واگنمان می‌خوابد.»

هیچ‌کس چیزی نمی‌گوید. تصورش را می‌کنم که در سرشان چه می‌گذرد، اما به خودم زحمت نمی‌دهم که توضیح بدهم که اصلاً آن خبرهایی نیست که فکر می‌کنند.

هلال می‌گوید: «کُرکمز گیت.»

با دیدن چهره‌ی درمانده‌ی همه، از جمله مترجمم، پی می‌برم که این کلمات، مشخصاً روسی نیست.

باز می‌گوید: «کُرکمز گیت. به ترکی یعنی "می‌رود و نمی‌ترسد".»

برگ چای

همه انگار به زندگی در قطار عادت کرده‌اند. میز توی اتاق نشیمن مرکز دنیا شده که هرروز برای صبحانه و ناهار و شام دورش جمع می‌شویم از زندگی و امیدهای آینده‌مان می‌گوییم. هلال حالا در واگن ما مستقر شده؛ غذای ما را می‌خورد، در حمام من دوش می‌گیرد، دیوانه‌وار پیانو تمرین می‌کند و کمتر و کمتر در صحبت‌ها شرکت می‌کند.

امروز درباره‌ی شمن‌های دریاچه‌ی بایکال حرف می‌زنیم که ایستگاه بعدی‌مان است. یائو توضیح می‌دهد که واقعاً دلش می‌خواهد یکی از این شمن‌ها را ببیند.

می‌گویم: «حالا ببینیم،» که در واقع یعنی: «برایم جالب نیست.»

اما فکر نمی‌کنم به این زودی مأیوس بشود. یکی از مشهورترین اصول هنرهای رزمی، عدم مقاومت است. مبارزهای خوب از انرژی حریف استفاده می‌کنند و آن را به سمت خودش برمی‌گردانند. پس هرچه بیشتر انرژی‌ام را بر کلمات هدر بدهم، اطمینانم به آنچه می‌گویم کمتر می‌شود و غلبه‌ی طرف مقابلم بر من آسان‌تر.

ویراستارم می‌گوید: «به صحبت‌هایمان قبل از رسیدن به نووزی‌بیرسک فکر می‌کردم. گفتی الف نقطه‌ای است که بیرون از ما وجود دارد، اما وقتی مردم واقعاً همدیگر را دوست داشته باشند، هرجا بخواهند آن نقطه را پیدا می‌کنند. شمن‌ها اعتقاد دارند که قوای ویژه‌ای دارند و فقط آن‌ها می‌توانند چنین الهاماتی را دریافت کنند.»

«اگر از سنت جادو حرف می‌زنیم، بله، الف بیرون از ماست. اگر درباره‌ی سنت انسانی حرف می‌زنیم، آدم‌ها می‌توانند در لحظات بسیار خاصی، کل را تجربه کنند. در زندگی واقعی خودمان را موجوداتی مجزا می‌بینیم، اما کیهان فقط یک چیز است، یک روح. با این حال، برای برانگیختن الف، اتفاق بسیار قدرتمندی باید بیفتد: یک انفجار لذت جنسی عظیم، یک فقدان وحشتناک، اوج یک تعارض بزرگ، یک لحظه‌ی جذبه موقع رویارویی با زیبایی نادر.»

هلال می‌گوید: «خُب، تعارض که مشکلی ندارد. همیشه تعارض دورمان را گرفته، حتی در این واگن.»

بعد از مدتی سکوت، ظاهراً تصمیم گرفته برگردد به شروع سفر و شروع کند به دامن زدن مسئله‌ای که دیگر حل شده. نبرد را برده و می‌خواهد قدرت تازه‌یافته‌اش را به رخ بکشد. ویراستارم می‌داند این جملات خطاب به اوست. می‌گوید: «تعارض برای جان‌های کم‌بصیرت است.» کلی‌گویی می‌کند، اما به هدف می‌زند: «مردم دنیا دو گروهند: آن‌هایی که مرا می‌فهمند و آن‌هایی که نمی‌فهمند. آن‌هایی که نمی‌فهمند را فقط به حال خودشان می‌گذارم تا دست‌وپا بزنند تا شفقت مرا جذب کنند.»

هلال می‌گوید: «چه بامزه. من هم همین‌طورم. همیشه‌ این‌طوری بوده‌ام و به هرجایی خواسته‌ام رسیده‌ام؛ مصداقش اینکه الان دارم توی کوپه‌ای در این واگن می‌خوابم.»

یائو بلند می‌شود. ظاهراً حوصله‌ی این صحبت‌ها را ندارد.

ناشرم به من نگاه می‌کند. از من چه توقعی دارد؟ طرف یکی‌شان را بگیرم؟

ویراستارم این بار راست به هلال نگاه می‌کند: «همیشه فکر کردم برای همه‌چیز آمادگی دارم، تا اینکه پسرم به دنیا آمد و بعد انگار دنیا روی سرم سقوط کرد. احساس ضعف و بی‌اهمیتی می‌کردم و حس می‌کردم نمی‌توانم ازش محافظت کنم. فقط بچه‌ها اعتقاد دارند هرکاری از دستشان برمی‌آید. راحت اعتماد می‌کنند و نترس هستند. به قدرت خودشان باور دارند و هرچه دلشان می‌خواهد به دست می‌آورند. وقتی بزرگ می‌شوند، کم‌کم می‌فهمند که آن‌قدرها هم که فکر می‌کردند قدرت ندارند و برای بقا به دیگران احتیاج دارند. بعد بچه شروع می‌کند به دوست داشتن و امید به اینکه دوستش بدارند، حتی اگر به معنای صرف‌نظر کردن از قدرتش باشد. همه‌مان به همین نقطه می‌رسیم: آدم‌بزرگ‌هایی که همه‌کار می‌کنیم تا ما را بپذیرند و دوست داشته باشند.»

یائو، در حالی که سعی می‌کند تعادل سینی چای و شش فنجان را روی دستش حفظ کند، برمی‌گردد.

ویراستارم می‌گوید: «برای همین درباره‌ی الف و عشق پرسیدم. به عشق بین زن و مرد فکر نمی‌کردم. گاهی وقتی بچه‌ام را در خواب تماشا می‌کردم، هرچه را در دنیا می‌گذشت می‌دیدم: جایی که او از آن آمده بود، جایی که به آن می‌رفت، مشکلاتی که باید از سر می‌گذراند تا به آنچه من آرزویش را داشتم برسد. بزرگ شد، من هنوز همان‌قدر دوستش داشتم، اما الف ناپدید شد.»

بله، الف را درک کرده بود. جملاتش با سکوتی احترام‌آمیز دنبال می‌شود. هلال خلع سلاح شده. می‌گوید:

«نمی‌فهمم. انگار دلیلی که برای آمدن به اینجا داشتم حالا کاملاً غیب شده. می‌توانم ایستگاه بعدی پیاده بشوم، به اکاترین‌برگ برگردم، عمرم را وقف ویولونم کنم، و باز هم هیچ نفهمم. روز مرگم از خودم می‌پرسم: "اینجا چه غلطی می‌کردم؟"»

به بازویش دست می‌زنم.

«با من بیا.»

می‌خواستم بلند شوم و او را به الف ببرم تا یادش بیاورم برای چه تصمیم گرفته با قطار عرض آسیا را طی کند، و آماده بودم هر تصمیمش را بپذیرم. به یاد آن دکتر هومیوپاتی افتادم که بعد از سفر مشترکمان به گذشته دیگر هرگز ندیدمش؛ شاید با هلال هم همین‌طور بود.

یائو می‌گوید: «یک لحظه.»

از همه می‌خواهد بنشینند. فنجان‌ها را پخش می‌کند و قوری را وسط میز می‌گذارد.

«وقتی در ژاپن زندگی می‌کردم، با زیبایی چیزهای ساده آشنا شدم و ساده‌ترین و پیچیده‌ترین چیزی که تجربه کردم، چای نوشیدن بود. بلند شدم تا همان تجربه را تکرار کنم تا توضیح بدهم که، علی‌رغم تمام تعارض‌هایمان، تمام مشکلاتمان، بدجنسی‌ها و مهربانی‌هایمان، هنوز می‌توانیم چیزهای ساده را در زندگی دوست بداریم. سامورائی‌ها شمشیرهایشان را بیرون می‌گذاشتند و بعد وارد خانه می‌شدند، به شکل درست می‌نشستند و در مراسم پرطمطراق چای شرکت می‌کردند. در این مدت می‌توانستند جنگ و مبارزه را فراموش کنند و خودشان را وقف ستایش زیبایی کنند. بیایید الان همین کار را بکنیم.»

فنجان‌ها را پر می‌کند. در سکوت صبر می‌کنیم.

«رفتم چای بیاورم، چون دو سامورایی را آماده‌ی مبارزه دیدم، اما وقتی برگشتم، جای این جنگجوهای شریف را دو روح گرفته بود که بدون نیاز به چای آرامش‌بخش، همدیگر را درک می‌کردند. اما بیایید به هر حال بنوشیم. بیایید تمام تلاشمان را بر دستیابی به کمال از راه حرکات ناکامل روزمره متمرکز کنیم. حکمت واقعی در احترام به کارهای ساده‌مان است، چرا که این کارهاست که ما را به جایی که باید می‌رساند.»

با احترام چای یائو را می‌نوشیم. حالا که بخشیده شده‌ام، می‌توانم مزه‌ی برگ‌های جوان چای را بچشم که با دست‌های پینه‌بسته چیده شده‌اند، خشک و به نوشیدنی‌ای مبدل شده‌اند که در اطرافش هماهنگی می‌آفریند. هیچ‌کدام عجله نداریم، در طول این سفر، مدام در حال تخریب و باسازی خودمان و خویشتن واقعی خودمان هستیم.

وقتی تمام می‌شود، از هلال می‌خواهم دنبالم بیاید. حقش است که تمام داستان را بداند و خودش تصمیم بگیرد.

در دهلیز بین دو واگن ایستاده‌ایم. مردی هم‌سن‌وسال من با زنی که درست در نقطه‌ی الف ایستاده صحبت می‌کند. به خاطر انرژی ویژه‌ی آن نقطه، احتمالاً مدتی آنجا می‌مانند.

کمی صبر می‌کنیم. نفر سومی می‌آید، سیگاری روشن می کند و به دو نفر دیگر ملحق می‌شود.

هلال اشاره می‌کند که به اتاق نشیمن برگردیم.

«اینجا فضای ماست. این‌ها باید به آن یکی واگن بروند.»

ازش می‌خواهم همان‌جا که هست بماند. می‌توانیم صبر کنیم.

«چرا این‌قدر تهاجمی رفتار می‌کنی؟ ویراستار معلوم بود که می‌خواست آَشتی کند.»

«نمی‌دانم. سردرگمم. هربار توقف می‌کنیم، هر روز که می‌گذرد، بیشتر احساس گم‌گشتگی می‌کنم. فکر کردم احتیاج دارم آن آتش را نوک کوه روشن کنم، که کنار تو باشم، که بهت کمک کنم مأموریتی را که برای من ناشناخته است، به انجام برسانی. فکر می‌کردم آن‌طور واکنش نشان بدهد و هرکاری از دستش برمی‌آید بکند تا این اتفاق نیفتد. و دعا کردم خدا به من قوت غلبه بر تمام موانع را و پذیرش عواقبش، تحقیر، توهین، طرد و انزجار را بدهد، همه به اسم عشقی که هیچ‌وقت فکر نمی‌کردم وجود دارد، اما وجود دارد. و به این مقصود خیلی نزدیک شده‌ام. حالا در کوپه‌ی کناری تو می‌خوابم، که خدا خواست خالی بماند چون آن کسی که قرار بود در آن اقامت کند، لحظه‌ی آخر جا زد. این تصمیم را خودش نگرفت، از بالا آمد، مطمئنم. حالا برای اولین بار بعد از اینکه سوار این قطار عازم اقیانوس آرام شده‌ام، دیگر میلی برای ادامه ندارم.»

یک نفر دیگر می‌آید و به گروه منتقل می‌شود. با سه قوطی آبجو می‌آید. انگار قرار است حرف‌هایشان خیلی طول بکشد.

«منظورت را می‌فهمم. فکر می‌کنی به آخر راه رسیده‌ای، اما نرسیده‌ای. و کاملاً حق داری؛ باید بفهمی چرا اینجایی. آمدی مرا ببخشی و می‌خواهم نشانت بدهم چرا. اما کلمات کشنده‌اند و فقط با تجربه‌ی مستقیم همه‌چیز را می‌فهمی، یا می‌فهمیم؛ چون من هم نمی‌دانم داستان چه‌طور به آخر می‌رسد و سطر آخر و کلام آخرش چیست.»

«پس صبر کنیم بروند تا وارد الف بشویم.»

«من هم همین خیال را داشتم، اما معلوم است که مدتی اینجا می‌مانند، دقیقاً به خاطر الف. شاید خودشان ندانند، اما دارند حس سرخوشی و برکتی را تجربه می‌کنند. وقتی تماشایشان می‌کردم، فکر کردم شاید بهتر باشد به جای اینکه همه‌چیز را یکجا نشانت بدهم، راهنمایی‌ات کنم.

«امشب بیا به اتاق من. به هر حال خوابیدن توی این واگن سخت است. اما چشم‌هایت را ببند، آرام بگیر و کنار من دراز بکش. بگذار مثل نووزی‌بیرسک بغلت کنم. سعی می‌کنم تنهایی به آخر داستان برسم و بعد همه‌چیز را برایت می‌گویم.»

«دقیقاً همین را می‌خواستم؛ که به اتاقت دعوتم کنی. اما، لطفاً دوباره مرا پس نزن.»

پنجمین زن

«وقت نداشتم لباس خوابم را بشویم.»

فقط تی‌شرتی را به تن دارد که از من قرض گرفته و بالاتنه‌اش را می‌پوشاند. اما پاهایش لخت است. نمی‌توانم بگویم چیزی زیرش پوشیده یا نه. روی تخت دراز می‌کشد.

موهایش را نوازش می‌کنم. باید از تمام نرمی و لطافتی که دارم برای گفتن همه‌چیز و هیچ‌چیز استفاده کنم.

می‌گویم: «الان فقط نیاز دارم بغلم کنی، حرکتی به قدمت خود بشریت که معنایش خیلی فراتر از تماس دو بدن است. در آغوش گرفتن یعنی از حضور تو احساس تهدید نمی‌کنم، نمی‌ترسم این‌قدر نزدیک باشم، می‌توانم آرام بگیرم، در خانه‌ی خودمم، احساس امنیت می‌کنم و کنار کسی هستم که درکم می‌کند. می‌گویند هربار کسی را گرم در آغوش می‌گیریم، یک روز به عمرمان اضافه می‌شود. پس لطفاً مرا بغل کن.»

سرم را روی سینه‌اش می‌گذارم. مرا در میان بازوهایش می‌گیرد. دوباره صدای تپش تند قلبش را می‌شنوم و متوجه می‌شوم سوتین نبسته.

«خیلی دلم می‌خواست می‌توانستم بگویم قصد چه کاری را دارم، اما نمی‌توانم. هنوز به آخر ماجرا نرسیده‌ام و آنجاست که همه‌چیز حل و روشن می‌شود. همیشه در لحظه‌ی مشخصی متوقف می‌شوم، در در لحظه‌ی ترکِ...»

هلال می‌پرسد: «ترک چی؟»

«درست لحظه‌ای که میدان را ترک می‌کنیم، اما ازم نخواه بیشتر توضیح بدهم. می‌دانی، هشت زن هستند، و یکی‌شان چیزی به من می‌گوید که نمی‌شنوم. در این بیست سال گذشته، چهار تا از این هشت زن را ملاقات کرده‌ام، اما هیچ‌کدامشان نتوانسته مرا به آخر داستان برساند. تو پنجمین زن هستی. این سفر تصادفی نبود، و با توجه به اینکه خدا برای هدایت دنیا تاس‌ نمی‌ریزد، می‌دانم چرا آن داستان درباره‌ی روشن کردن آتش سر کوه وادارت کرد دنبال من بیایی، هرچند من هم فقط وقتی فهمیدم که با هم وارد الف شدیم.»

«باید سیگار بکشم. می‌شود واضح‌تر توضیح بدهی؟ فکر کردم می‌خواهی با من باشی.»

روی تخت می‌نشینیم و سیگار روشن می‌کنیم.

«کاش می‌توانستم واضح‌تر همه‌ی ماجرا را برایت بگویم: از موقعی که نامه را می‌خوانم، که همیشه اولین چیزی است که ظاهر می‌شود. بعد صدای مافوقم را می‌شنوم که می‌گوید هشت زن منتظر ما هستند. و می‌دانم که آخرش یکی از زن‌ها چیزی به من می‌گوید، اما نمی‌فهمم برکت است یا نفرین.»

«پس از زندگی‌های گذشته حرف می‌زنی، نامه‌ای در یک حلول قبلی؟»

الان فقط باید همین‌قدر بداند، تا جایی که ازم نخواهد توضیح بدهم کدام زندگی را می‌گویم.

«همه‌چیز در زمان حال اتفاق می‌افتد. ما در زمان حال خودمان را محکوم می‌کنیم یا نجات می‌دهیم، تمام مدت. مدام طرف عوض می‌کنیم، از واگنی به واگن دیگر می‌پریم، از یک دنیای موازی به دنیایی دیگر. باید این را باور کنی.»

«باور می‌کنم. فکر می‌کنم منظورت را می‌فهمم.»

بعد قطاری از مسیر مقابل می‌گذرد. پنجره‌های روشن چشمک‌زنان می‌گذرند؛ صدای قطار را می‌شنویم، انفجار هوا را حس می‌کنیم. واگن حتی شدیدتر از همیشه تکان‌تکان می‌خورد.

«حالا باید به آن سوی دیگر بروم، که در همین "قطار"ی است که اسمش زمان و مکان است. کار سختی نیست. فقط باید حلقه‌ی زرینی را تصور کنی که روی بدنت بالاوپایین می‌رود، اول آهسته، و بعد کم‌کم سرعت می‌گیرد. در نووزی‌بیرسک که با هم بودیم خیلی خوب عمل کرد. برای همین می‌خواهم این تجربه را تکرار کنم. من تو را بغل کردم و تو مرا، و حلقه‌ تقریباً بی‌زحمت مرا به درون گذشته پرتاب کرد.»

«همین؟ فقط باید یک حلقه را تصور کنی؟»

چشم‌هایم به کامپیوتر روی تخت بغل تختم خیره شده. بلند می‌شوم و به تخت می‌آورمش.

«فکر می‌کنیم کامپیوتر پر از عکس و تصویر و پنجره‌ای رو به جهان است، اما واقعیتش، آنچه روی صفحه می‌بینیم، چیزی جز یک سلسله صفر و یک نیست که برنامه‌نویس‌ها بهش می‌گویند زبان دودویی.

«ما احتیاج داریم واقعیتی مرئی در اطرافمان خلق کنیم؛ در واقع، اگر این کار را نمی‌کردیم، انسان‌ها هیچ‌وقت در برابر درندگانشان دوام نمی‌آوردند. چیزی ساختیم به اسم "حافظه"، درست مثل کامپیوتر. حافظه ما را از خطر حفاظت می‌کند، اجازه می‌دهد مثل موجودات اجتماعی زندگی کنیم، غذا پیدا کنیم، رشد کنیم، هرچه را یاد گرفته‌ایم به نسل بعد منتقل کنیم، اما موضوع اصلی زندگی این نیست.»

کامپیوتر را روی میز می‌گذارم و به تخت برمی‌گردم.

«آن حلقه‌ی آتش فقط ترفندی است برای آزاد کردن ما از حافظه‌مان. جایی چیزی درباره‌اش خوانده‌ام. اسم نویسنده‌اش الان یادم نیست، اما می‌گفت هرشب موقع خواب دیدن، ناهشیارانه همین کار را می‌کنیم: وارد گذشته‌ی اخیر یا دورمان می‌شویم. وقتی بیدار می‌شویم، فکر می‌کنیم چه خواب‌های احمقانه‌ای. اما احمقانه نیست. به دیدار بُعد دیگری رفته‌ایم، جایی که حوادث دقیقاً مطابق اینجا اتفاق نمی‌افتد. فکر می‌کنیم چرند و پرند است، چون وقتی بیدار می‌شویم، بی درنگ به دنیایی که به‌وسیله‌ی حافظه‌مان نظم گرفته برمی‌گردیم، که روش ما برای درک زمان حال است. آنچه را در خواب دیده‌ایم به سرعت فراموش می‌کنیم.»

«واقعاً برگشتن به یک حلول گذشته یا یک بُعد دیگر به همین سادگی است؟»

«وقتی خواب می‌بینیم یا عمداً این حالت را برمی‌انگیزیم، آره، اما برانگیختن این حال واقعاً توصیه نمی‌شود. وقتی آن حلقه بدنت را در اختیار بگیرد، روحت در نوعی برزخ شناور می‌شود. اگر نداند کجا می‌رود، در خواب عمیقی فرو می‌رود و ممکن است به جاهایی رانده بشود که ازش استقبال نمی‌شود، و بعد یا هیچ‌چیزی یاد نمی‌گیرد یا حتی مشکلات گذشته را به زمان حال می‌آورد.»

سیگارهایمان را تمام می‌کنیم. زیرسیگاری را روی صندلی بغل تخت می‌گذارم و ازش می‌خواهم دوباره بغلم کند. قلبش دارد تندتر می‌زند.

«من یکی از آن هشت تا زنم؟»

«بله. تمام کسانی که در "گذشته" با آن‌ها مشکل داشته‌ایم، در زندگی ما مدام دوباره ظاهر می‌شوند. عرفا بهش می‌گویند چرخ زمان. در هر حلول بیشتر از این موضوع آگاه می‌شویم و تعارض‌ها کم‌کم برطرف می‌شود. وقتی تمام تعارض‌ها همه‌جا تمام شود، نوع بشر وارد مرحله‌ی جدیدی می‌شود.»

« این تعارض‌ها را در گذشته خلق کردیم تا بتوانیم بعداً حلشان کنیم؟»

«نه، تعارض‌ها برای نوع بشر لازم بود تا بتواند به شکلی و در جهتی که در پرده‌ی اسرار است، تکامل یابد. زمانی را تصور کن که همه‌ی ما بخشی از نوعی سوپ زیست‌شناختی بویم که زمین را پوشانده بود. سلول‌ها میلیون‌ها سال به همان شکل تکثیر می‌شدند. بعد یکی‌شان تغییر کرد. در آن مرحله، میلیاردها سلول دیگر گفتند: "درست نیست، آن سلول با بقیه‌ی ما در تعارض است."

«به همین منوال، این جهش‌ باعث شد سلول‌های اطراف سلول ما هم عوض شوند. "اشتباه" پس از "اشتباه" دیگر، و همین باعث شد از آن سوپ آمیب‌ها، ماهی‌ها، جانورها و انسان‌ها بیرون بیایند. تعارض برای تکامل ضروری بود.»

سیگار دیگری روشن می‌کند.

«اما چرا باید این تعارض‌ها را الان حل کنیم؟»

«برای اینکه کیهان، قلب خدا، منبسط و منقبض می‌شود. شعار کیمیاگرها بود: منحل کن و منعقد کن. یعنی از هم جدا کن و دوباره به هم نزدیک کن. نپرس چرا، چون نمی‌دانم.

«امروز بعدازظهر با ویراستارم جدل می‌‌کردید. به لطف این تقابل هرکدام توانستید چراغی را روشن کنید که دیگری از آن بی‌خبر بود. از هم جدا و باز به هم نزدیک شدید، و همه‌مان از آن سود بردیم. ماجرا می‌توانست نتیجه‌ی کاملاً متفاوتی داشته باشد: مقابله‌ای که نتیجه‌ی مثبتی نداشت. در این صورت، موضوع کمتر روشنگرانه می‌بود یا باید بعداً حل می‌شد. نمی‌توانست حل‌نشده بماند، چرا که انرژی نفرت بین شما دو نفر می‌توانست تمام واگن را متعفن کند. و این واگن، می‌دانی، استعاره‌ای از زندگی است.»

علاقه‌ی زیادی به این نظریات ندارد.

«پس شروع کن. من هم باهات می‌آیم.»

«نه، نمی‌آیی. شاید مرا بغل کرده باشی، اما نمی‌دانی کجا می‌روم. این کار را نکن. قول بده حلقه را تصور نکنی. حتی اگر راه‌حل کاملی پیدا نکنم، قول می‌دهم بهت بگویم قبلاً کجا همدیگر را دیده‌ایم. نمی‌دانم این اولین ملاقاتمان در زندگی‌های گذشته بوده یا نه، اما تنها ملاقاتی است که ازش مطمئنم.»

جواب نمی‌دهد.

اصرار می‌کنم: «قول بده. امروز سعی کردم دوباره ببرمت به الف. اما دیگران آنجا ایستاده بودند. معنی‌اش این است که باید قبل از تو به آنجا بروم.»

مرا کنار می‌زند و سعی می‌کند بلند شود. می‌گیرمش.

می‌گوید: «همین الان برویم الف. این ساعت کسی آنجا نیست.»

«خواهش می‌کنم حرفم را باور کن. دوباره بغلم کن و سعی نکن زیاد حرکت کنی، حتی اگر خوابت به هم می‌ریزد. بگذار ببینم اول می‌توانم جوابی بگیرم؟ آتش مقدس را روی کوه روشن کن، چون آنجا که می‌روم، به سردی مرگ است.»

هلال دوباره می‌گوید: «من یکی از آن زن‌هام، نه؟»

همان‌طور که ضربان قلبش گوش می‌دهم، می‌گویم: «آره.»

«آتش را روشن می‌کنم و بالای سرت می‌مانم و مراقبت هستم. با آرامش خاطر برو.»

حلقه را تصور می‌کنم. بخششی که قبلاً نصیبم کرده، آزادترم می‌کند و خیلی زود حلقه به اختیار خودش شروع می‌کند به بالا و پایین رفتن روی بدنم، و مرا به جایی رهنمون می‌شود که دلم نمی‌خواهد، اما باید بروم.

فتوای ریشه‌کنی

سرم را از روی نامه برمی‌دارم و به زوج برازنده‌ی پیش رویم نگاه می‌کنم. مرد، پیراهن سفید کتانی بسیار تمیز و کت مخملی با آستین‌های زردوزی پوشیده. زن پالتو پوست به تن دارد و جامه‌ی پشمی‌اش مرواریدنشان است و یقه‌ی توری و بلند بلوز آستین‌بلند سفیدش، صورت مضطربش را قاب گرفته. با مافوقم صحبت می‌کنند.

زن با لبخند زورکی می‌گوید: «سال‌هاست با هم دوستیم،» انگار می‌خواهد ما را متقاعد کند که چیزی عوض نشده و فقط سوءتفاهمی پیش آمده: «شما تعمیدش دادید و در مسیر حقیقت گذاشتیدش.»

بعد رو به من می‌کند و می‌افزاید: «و تو او را بهتر از همه می‌شناسی. با هم بازی می‌کردید و با هم بزرگ شدید، فقط به خاطر این از هم جدا شدید که تو تصمیم گرفتی کشیش بشوی.»

مفتش بی‌تفاوت می‌ماند.

زوج ملتمسانه نگاهم می‌کنند، تمنای کمک دارند. بارها در خانه‌شان خوابیده‌ام و نان و نمکشان را خورده‌ام. بعد از مرگ والدینم پناهم دادند. سرم را به تأیید تکان می‌دهم. من پنج سال بزرگ‌ترم، اما راست می‌گویند، من او را بهتر از همه می‌شناسم. بله، همبازی بودیم و با هم بزرگ شدیم و قبل از پیوستنم به فرقه‌ی دومنیکن، او را زن زندگی‌‌ام می‌دانستم.

حالا نوبت پدرش است که با مفتش صحبت کند. لبخندش مثل لبخند مادر کاذب است: «از دوست‌هایش حرف نمی‌زنیم. نمی‌دانم دوست‌هایش چه‌کار می‌کنند یا کرده‌اند. من اعتقاد دارم کلیسا وظیفه دارد کفر را ریشه‌کن کند، همان‌طور که تهدید مورها را ریشه‌کن کرد. این زن‌ها حتماً گناهکارند، چون کلیسا که هیچ‌وقت اشتباه نمی‌کند، اما هردو می‌دانید که دختر ما بی‌گناه است.»

دیروز سران فرقه برای بازدید سالانه به شهر آمدند. تمام اهالی در میدان اصلی جمع شده بودند. کسی مجبورشان نکرده بود بیایند، اما هرکس نمی‌آمد، بلافاصله مورد سوءظن قرار می‌گرفت. خانواده‌ها از هر طبقه‌ای جلوی کلیسا جمع شده بودند. یکی از سران از روی متنی خواند و دلیل این دیدار را توضیح داد: نقاب از چهره‌ی کفار کندن و رساندن آن‌ها به پیشگاه قضای الهی و زمینی. بعد لحظه‌ی رحمت رسید و کسانی که احساس می‌کردند از وظایف الهی‌شان قصور کرده‌اند، می‌توانستند داوطلبانه به گناهانشان اعتراف کنند و مشمول تنبیه خیلی ملایمی بشوند. اما با وجود وحشتی که در چشم‌های همه موج می‌زد، هیچ‌کس تکان نخورد.

بعد از مردم خواستند فعالیت‌های مشکوک را گزارش بدهند. کارگر مزرعه‌ای قدم جلو گذاشت و نام هشت دختر را برد. همه او را می‌شناختند، مردی که دخترهای خودش را کتک می‌زد، اما هر یکشنبه به مراسم عشای ربانی می‌رفت، انگار بره‌ی معصوم خدا باشد.

****

مفتش رو به من می‌کند و سر تکان می‌دهد و من فوراً نامه را به او می‌دهم. نامه را کنار توده‌ای کتاب می‌گذارد.

زن و مرد منتظرند. با وجود سرما، پیشانی پدر دختر از عرق می‌درخشد.

«هیچ‌کس از خانواده‌ی ما قدم جلو نگذاشت، چون آدم‌های خداترسی هستیم. نیامده‌ایم تمام آن دخترها را نجات بدهیم، فقط دخترمان را می‌خواهیم. به تمام مقدسات قسم همین که شانزده سالش بشود، می‌فرستیمش به یک صومعه. جسم و روحش هدفی نخواهد داشت جز خدمت به عزت الهی.»

سرانجام مفتش می‌گوید: «آن مرد جلوی تمام شهر به دخترها اتهام زد. اگر دروغ می‌گفت مردم رسوایش می‌کردند. بیشتر گزارش‌ها از اشخاص گمنام می‌آید. چنین شجاعتی بی‌نظیر است.»

پدر دختر که خوشحال شده که مفتش دست‌کم سکوتش را شکسته، فکر می‌کند شاید فرصتی برای مذاکره پیش آمده باشد.

«این مرد با من سر عناد دارد، شما خودتان خبر دارید. از کار اخراجش کردم، چون به دخترم طمع داشت. کارش هیچ ربطی به ایمانش ندارد، فقط انتقام‌جویی است.»

دلش می‌خواست اضافه کند که در مورد بقیه‌ی دخترها هم وضع همین است. شایعاتی هست که همین کارگر مزرعه با دوتا از دختران خودش رابطه‌ی جنسی دارد. آدم منحرفی است که فقط با رابطه‌ی جنسی با دخترهای جوان ارضا می‌شود.

مفتش کتابی را از میان توده‌ی کتاب‌های روی میزش برمی‌دارد.

«دلم می‌خواهد حرفت را باور کنم و آماده‌ام که به من ثابت بشود. اما باید مطابق دستورالعمل رفتار کنم. اگر بی‌گناه باشد، دلیلی برای ترس ندارد. ما مطلقاً ‌کاری را که اینجا ننوشته باشد انجام نمی‌دهیم. بله، قبول دارم که در ابتدا کمی افراط کرده‌ایم، اما حالا منضبط‌تر و مراقب‌تریم. حالا دیگر هیچ‌کس زیر دست ما نمی‌میرد.»

کتاب را بالا می‌گیرد: Directorium Inquisitorum[11]. پدر دختر کتاب را می‌گیرد، اما بازش نمی‌کند. محکم نگهش داشته، انگار می‌خواهد لرزش دست‌هایش را پنهان کند.

مفتش ادامه می‌دهد: «بله، آیین‌نامه‌ی رفتاری ما، ریشه‌های آیین مسیح و روش‌های منحط کفار در این کتاب آمده. کتاب همچنین توضیح می‌دهد چه‌گونه مؤمنان را از کفار تمییز بدهیم.»

زن دستش را به دهانش می‌برد، انگار می‌خواهد وحشت و اشک‌هایش را ببلعد. فهمیده اینجا به جایی نمی‌رسند.

«من نیستم که به دادگاه می‌روم و توضیح می‌دهم که این دختر در بچگی چه‌گونه با به قول خودش “دوستان نامرئی” حرف می‌زده. همه در شهر می‌دانند که او و دوستانش اغلب به جنگل می‌روند و دور یک لیوان شیشه‌ای برعکس می‌نشینند، انگشت‌هایشان را رویش می‌گذارند و سعی می‌کنند با نیروی فکرشان تکانش بدهند. چهارتایشان اعتراف کرده‌اند که سعی کرده‌اند با ارواح مردگان ارتباط برقرار کنند تا از آینده باخبر و از نیروهای شیطانی بهره‌مند شوند، از جمله توانایی مکالمه با به قول خودشان “نیروهای طبیعت”. خدا تنها نیرو و تنها قادر است.»

«اما همه‌ی بچه‌ها از این کارها می‌کنند!»

مفتش بلند می‌شود، به طرف میز من می‌آید، کتاب دیگری را برمی‌دارد و شروع می‌کند به ورق زدن. با وجود رفاقتی که او را به این خانواده پیوند می‌دهد ــ که تنها دلیل موافقتش به این ملاقات است ــ می‌خواهد موضوع تا یکشنبه تمام شود. سعی می‌کنم با چشم‌هایم تا جایی که می‌توانم قوت قلب بدهم. در این لحظه چشم‌هایم تنها ابزار ارتباطی من است، چرا که در حضور مافوقم هستم و اجازه ندارم اظهار نظر کنم.

اما متوجه نمی‌شوند. تمام فکرشان معطوف به هر حرکت مفتش است.

مادر که سعی دارد یأسش را پنهان کند، می‌گوید: «التماس می‌کنم دخترمان را حفظ کنید. اگر دوست‌هایش اعتراف کرده‌اند، فقط به‌خاطر...»

شوهرش دستش را محکم می‌گیرد و حرفش را قطع می‌کند. اما مفتش حرفش را کامل می‌کند:

«شکنجه بوده؟ ببین، ما سال‌هاست همدیگر را می‌شناسیم و درباره‌ی تمام وجوه الهیات صحبت کرده‌ایم. مطمئناً می‌دانی که خدا درون تک‌تک این دخترها حضور دارد و هرگز اجازه نمی‌دهد رنج ببرند یا به چیزی که حقیقت ندارد اعتراف کنند. فکر می‌کنی همین یک ذره درد برای بیرون کشیدن بدترین زشتکاری‌ها از درون روح این‌ها کافی است؟ حضرت پاپ اینوسان چهارم بیشتر از دویست سال پیش در فتوای ریشه‌کنی[12] خودش بر اعمال شکنجه مهر تأیید زد. به خاطر لذت که شکنجه نمی‌کنیم، به عنوان آزمون ایمان آن را به کار می‌بریم. کسی که موضوعی برای اعتراف نداشته باشد، از روح‌القدس قوت قلب می‌گیرد و حفاظت می‌شود.»

لباس‌های گرانبها و پرتجمل زن و شوهر در تضاد آشکاری است با آن اتاق خالی از هرگونه وسایل رفاه ــ به جز آتشی که روشن شده تا کمی اتاق را گرم کند. پرتو نوری از درز دیوار سنگی به درون می‌تابد و جواهرات روی انگشترها و گردنبند زن را به تلألو در می‌آورد.

مفتش می‌گوید: «اولین بار نیست که از رُم مقدس برای بازدید این شهر می‌آیند. در دیدارهای قبلی هیچ‌کدام شکایت نداشتید و فکر نمی‌کردید کار ما ناعادلانه است. برعکس، سر شام خودتان این عملکرد را تأیید کردید و گفتید تنها راه برای جلوگیری از توسعه‌ی شرّ است. هروقت شهر را از کفار پاکسازی می‌کردیم، شما هلهله می‌کردید. می‌دیدید که ما مستبدان بی‌رحم نیستیم، بلکه سالکان حقیقتیم، موضوعی که اغلب به قدر کافی شفاف و واضح نیست.»

«اما...»

«اما آن اتفاق‌ها برای دیگرانی می‌‌افتاد که به نظر شما حقشان بود شکنجه بشوند و در آتش بسوزند،» بعد به مرد اشاره کرد، «یک بار خود شما خانواده‌ای را که همسایه‌تان بودند گزارش کردید. گفتید مادر خانواده با جادوی سیاه باعث مرگ گاو و گوسفندهای شما شده است. وقتی ما ثابت کردیم که ادعای شما صحت دارد، محکوم شدند و...»

قبل از تکمیل جمله‌اش مکث کرد، انگار کلمات را مزمزه می‌کرد:

«من به شما کمک کردم زمین آن خانواده را تقریباً مفت بخرید. تقوای شما پاداش خیلی خوبی گرفت.»

رو به من می‌کند:

«کتاب Malleus Maleficarum را برایم بیاور.»

به سراغ کتابخانه‌ی پشت میزش می‌روم. مرد خوبی است، معتقد است دارد کار درست را انجام می‌دهد. انتقام شخصی نمی‌گیرد؛ به نام دینش عمل می‌کند. هرچند هیچ‌وقت احساساتش را به من نگفته، اغلب دیده‌امش که به افقی دوردست خیره می‌شود، انگار از خدا می‌پرسد چرا چنین بار سنگینی بر دوشش گذاشته.

کتاب قطور و جلد چرمی زرکوب را به دستش می‌دهم.

«همه‌اش اینجاست، در کتاب مالئوس مالیفیکاروم، یا پتک ساحران. تحقیقی طولانی و مفصل بر توطئه‌ای کیهانی برای بازگرداندن بت‌پرستی، اعتقاد به طبیعت به عنوان تنها ملجأ، اعتقاد خرافی به تناسخ، هنر پست طالع‌بینی و به‌اصطلاح "دانش" که اسرار دین را کتمان می‌کند. ابلیس می‌داند که نمی‌تواند تنها عمل کند و به ساحران و دانشمندها احتیاج دارد تا جهان را بفریبند و به فساد بکشند.

«درحالی‌که مردان ما در غربت برای دین و برای ملکوت خدا می‌جنگند و می‌میرند، زن‌ها به این فکر افتاده‌اند که برای مدیریت آفریده شده‌اند، و بزدلانی که فکر می‌کنند خردمندند، برای یافتن چیزی که به آسانی در کتاب مقدس پیدا می‌شود، به سراغ واسطه‌های روحی یا نظریات علمی می‌روند. وظیفه داریم جلوی این انحطاط را بگیریم. من این دخترها را به اینجا نیاوردم. من فقط وظیفه دارم کشف کنم که بی‌گناهند یا باید روحشان را نجات داد.»

برمی‌خیزد و از من می‌خواهد همراهش بروم.

«دیگر باید بروم. اگر دخترتان بی‌گناه باشد، فردا نشده به خانه برمی‌گردد.»

زن خودش را روی زمین و به پای مافوقم می‌اندازد.

«خواهش می‌کنم! وقتی بچه بود خودتان بغلش می‌کردید.»

مرد آخرین ورقش را بازی می‌کند.

«همین الان تمام زمین‌ها و ثروتم را به کلیسا می‌بخشم. یک کاغذ و قلم بدهید تا امضا کنم. می‌خواهم دست در دست دخترم از اینجا بروم.»

مفتش زن را کنار می‌زند، اما زن همچنان که صورتش را در میان دست‌هایش گرفته، شیون‌کنان به زانو می‌ماند.

«فرقه‌ی دومنیکن دقیقاً به همین دلیل انتخاب شد که چنین اتفاقی نیفتد. مفتشان قدیمی به‌راحتی ارتشاء می‌کردند، اما فرقه‌ی دومنیکن همواره با طلب صدقه امرار معاش کرده و می‌کند. پول ما را وسوسه نمی‌کند؛ برعکس، پیشنهاد بی‌شرمانه‌ی شما وضع دخترتان را فقط بدتر می‌کند.»

مرد شانه‌های مرا می‌گیرد.

«تو مثل پسر ما بودی! وقتی پدرومادرت مردند، ما در خانه‌ی خودمان پناهت دادیم تا عمویت دیگر با تو بدرفتاری نکند.»

با اینکه می‌ترسم مفتش بشنود، در گوشش زمزمه می‌کنم: «نگران نباش. نگران نباش.»

هرچند، به من پناه داده بود تا مثل برده روی زمینش کار کنم. هرچند، او هم هروقت اشتباهی می‌کردم، کتکم می‌زد و به من توهین می‌کرد.

خودم را از میان دست‌هایش بیرون می‌کشم و به طرف در می‌روم. مفتش برای بار آخر به طرف زن و شوهر برمی‌گردد:

«روزی قدردانم خواهید بود که دخترتان را از لعنت ابدی نجات دادم.»

«لباسش را دربیاور.»

مفتش پشت میز بزرگی با چند صندلی خالی در اطرافش نشسته.

دو نگهبان به طرف دختر می‌روند، اما او دست‌هایش را بالا می‌گیرد.

«احتیاجی نیست. خودم لباسم را در می‌آورم. فقط، خواهش می‌کنم زجرم ندهید.»

آهسته دامن مخملی زردوزی‌اش را که به برازندگی لباس مادرش است، در می‌آورد. بیست مرد داخل اتاق وانمود می‌کنند توجهی ندارند، اما می‌دانم در ذهنشان چه می‌گذرد: افکار پست، شهوتناک، حریصانه، منحرف.

«پیراهنت را هم همین‌طور.»

پیراهنش را در می‌آورد که بی‌تردید دیروز سفید بوده، اما حالا چروک و کثیف است. حرکاتش زیادی آهسته و مطالعه‌شده به نظر می‌رسد، اما می‌دانم چه در سرش می‌گذرد: «او نجاتم می‌دهد. او الان جلوی این کارها را می‌گیرد.» و من هیچ نمی‌گویم و فقط در سکوت از خدا می‌پرسم آیا این اتفاقی که می‌افتد حق است؟ دعای پروردگار را پشت سر هم می‌خوانم و از خدا می‌خواهم هم به او و هم مافوقم الهام ببخشد. می‌دانم مافوقم در چه فکر است، که این گزارش ریشه در نه فقط حسد و انتقام، که در زیبایی خارق‌العاده‌ی این زن دارد. انگار چهره‌ی مجسم ابلیس است، زیباترین و منحط‌ترین فرشته‌ی آسمان.

اینجا همه پدر دختر را می‌شناسند، می‌دانند چه‌قدر قدرتمند است و چه بلایی می‌تواند بر سر هرکس به دخترش دست بزند بیاورد. دختر به من نگاه می‌کند و من رویم را برنمی‌گردانم. بقیه در آن اتاق بزرگ زیرزمینی پخشند، در سایه‌ پنهان شده‌اند، می‌ترسند دختر از این مخمصه جان به در ببرد و همه‌شان را رسوا کند. بزدل‌ها. برای خدمت به هدفی والا به اینجا فراخوانده شده‌اند تا جهان را تزکیه کنند. چرا از دختری بی‌دفاع مخفی می‌شوند؟

«لباس‌های دیگرت را هم در بیاور.»

هنوز نگاهش به من دوخته است. دستش‌هایش را بالا می‌آورد و ، نوار تنها تن‌پوشش، زیرپیراهنی آبی‌اش، را باز می‌کند و می‌گذارد روی زمین بیفتد. چشم‌هایش به من التماس می‌کند که جلوی این ماجرا را بگیرم، و من با حرکت آرام سرم جواب می‌دهم، که یعنی نگران نباشد، همه‌چیز مرتب است.

مفتش به من می‌گوید: «ببین نشان شیطان را دارد؟»

شمع را برمی‌دارم و به طرفش می‌روم. نوک سینه‌های کوچکش سفت شده، هرچند نمی‌دانم به خاطر سرماست یا بی‌اراده از برهنه ایستادن در برابر این همه مرد تحریک شده. پوستش از سرما دانه‌دانه شده. از پنجره‌ی بلند و از میان شیشه‌های ضخیم، نور زیادی به داخل نمی‌تابد، اما همان اندک نور پوست بی‌عیب و نقص و سفیدش را به درخشش درمی‌آورد. لازم نیست زیاد بگردم، روی شرمگاهش ــ که در زمان‌های وسوسه‌ی شدید، در خیال خودم می‌بوسیدم ــ در سمت بالا و چپ، نشان شیطان را در میان موها می‌یابم. به وحشت می‌افتم. شاید حق با مفتش باشد، چرا که این سندی انکارناپذیر است بر رابطه‌ی جنسی دختر با شیطان. آمیزه‌ای از انزجار، اندوه و خشم به من دست می‌دهد.

باید مطمئن شوم. کنار بدن برهنه‌اش زانو می‌زنم و به آن علامت نگاه می‌کنم: خالی هلالی‌شکل.

«خال مادرزاد است.»

مثل والدینش فکر می‌کند می‌تواند با باز کردن سر صحبت دیگران را به بی‌گناهی‌اش متقاعد کند. از هنگامی که وارد اتاق شدم، مدام در حال دعا بوده‌ام و از خدا خواسته‌ام به من قوت بدهد. کمی درد دارد، اما همه‌چیز باید در کمتر از نیم ساعت تمام بشود. حتی اگر این علامت سند انکارناپذیر جرمش باشد، قبل از اینکه جسم و روحم را وقف خدمت به خدا کنم، او را دوست داشتم. می‌دانستم والدینش هرگز اجازه نخواهند داد زنی اشراف‌زاده با دهقانی ازدواج کند.

و آن عشق هنوز در من چنان قوی است که غلبه بر آن دشوار است. نمی‌خواهم زجرش را ببینم.

«من هرگز شیطان را احضار نکرده‌ام. تو مرا می‌شناسی و دوستانم را هم. بهش بگو...» به مافوقم اشاره می‌کند: «که من بی‌گناهم.»

مفتش با مهربانی حیرت‌آوری حرف می‌زند، مهربانی‌اش تنها می‌تواند از رحمت الهی سرچشمه گرفته باشد.

«من هم خانواده‌ی تو را می‌شناسم، اما کلیسا آگاه است که شیطان رعایایش را نه بر اساس طبقه‌ی اجتماعی، که بر اساس توانایی آن افراد در اغواگری با کلمات یا با زیبایی کاذب انتخاب می‌کند. عیسی مسیح گفت که شرّ از دهان انسان‌ها برمی‌آید. اگر شرّ در درون است، با جیغ‌های تو بیرون کشیده می‌شود و به اعترافاتی مبدل می‌شود که ما انتظارشان را داریم. اگر شرّی درونت نباشد، می‌توانی درد را تحمل کنی.»

«من سردم است، می‌شود...»

مفتش باز با مهربانی، اما قاطعیت می‌گوید: «تا ازت نخواسته‌اند، حرفی نمی‌زنی. فقط سرت را به علامت بلی یا نه تکان بده. دوستانت حتماً به تو گفته‌اند چه اتفاقی می‌افتد، درست است؟»

سرش را تکان می‌دهد.

«آقایان، لطفاً بنشینید.»

حالا آن مردان مجبور می‌شوند چهره‌شان را نشان بدهند. قضات، کاتب‌ها و اشراف دور میز بزرگی که تا الان مفتش تنها نشسته بود، می‌نشینند. فقط من و نگهبان‌ها و دختر سرپا می‌مانیم.

ترجیح می‌دادم این اراذل اینجا نبودند. اگر فقط ما سه نفری بودیم، مطمئنم مفتش تحت تأثیر قرار می‌گرفت. مردم بیشتر گزارش‌ها را گمنام رد می‌کنند، چون از حرف همشهری‌هایشان می‌ترسند؛ اگر این گزارش در ملأ عام رد نشده بود، شاید هیچ اتفاقی نمی‌افتاد. اما سرنوشت تصمیم گرفته که امور مسیری متفاوت در پیش بگیرد، و کلیسا به این اراذل احتیاج دارد و مراحل قانونی باید طی شود. کلیسا که در گذشته به زیاده‌روی متهم شده بود، فرمانی صادر شد که همه‌چیز در مدارک مدنی مناسب درج شود. به این ترتیب در آینده همگان خواهند دانست که مقامات مذهبی با شرافت و در دفاعی مشروع از دین عمل کرده‌اند. حکم از سوی دولت صادر می‌شود؛ مفتشان دینی فقط وظیفه دارند شخص گناهکار را شناسایی و معرفی کنند.

«نترس. همین الان با والدینت صحبت کردم و قول دادم هرکاری از دستم بربیاید بکنم تا مشخص شود تو هرگز در مراسمی که به شرکت در آن‌ها متهم شده‌ای، حضور نداشته‌ای. که تو ارواح مردگان را احضار نکرده‌ای تا از آینده باخبر بشوی، و هرگز سعی نکرده‌ای زندگی‌های گذشته‌ات را ببینی، که طبیعت را نمی‌پرستی، که حواریون شیطان هرگز بدنت را لمس نکرده‌اند، علی‌رغم نشانی که به‌وضوح اینجا دیده می‌شود.

«تو می‌دانی که...»

همه‌ی حاضران که حالا زندانی می‌تواند صورتشان را ببیند، با عصبانیت به طرف مفتش برمی‌گردند و انتظار دارند برخورد قاطعی بکند. اما او فقط انگشتش را بر لبش می‌گذارد و از او می‌خواهد به دادگاه احترام بگذارد.

دعاهایم دارد مستجاب می‌شود. از خدا می‌خواهم مافوقم را سرشار از تسامح کند تا دختر را به گرفتار «چرخ» نکند. هیچ‌کس نمی‌تواند در مقابل چرخ مقاومت کند و تنها کسانی را بر آن قرار می‌دهند که از گناهشان مطمئنند. تا حالا هیچ‌کدام از دخترانی که در برابر این دادگاه حاضر شده‌اند، مجبور به تحمل این تنبیه بیش‌از حد نشده‌اند. متهم را به چرخ می‌بندند. روی چرخ پر از میخ و زغال گداخته است. وقتی چرخ می‌چرخد، گوشت متهم می‌سوزد و پاره می‌شود.

«تخت را بیاورید.»

دعاهایم دارد مستجاب می‌شود. یکی از نگهبان‌ها دستور را اجرا می‌کند.

دختر سعی می‌کند فرار کند، هرچند می‌داند ممکن نیست. از یک طرف اتاق به طرف دیگر می‌دود، به دیوارهای سنگی می‌خورد، به طرف در می‌رود، اما عقبش می‌زنند. با وجود سرما و رطوبت، بدنش خیس عرق است و در آن نور کم برق می‌زند. مثل دخترهای دیگر جیغ نمی‌زند، فقط سعی دارد فرار کند. نگهبان‌ها سرانجام او را می‌گیرند و در آن بلوا، تعمداً به پستان‌هایش و موهای شرمگاهی‌اش دست می‌زنند.

دو مرد دیگر با تختی چوبی می‌آیند که در هلند و اختصاصاً برای کلیسای مقدس ساخته شده. امروزه استفاده از آن در کشورهای متعددی توصیه می‌شود. تخت را نزدیک میز می‌گذارند و دختری را که در سکوت دست‌وپا می‌زند رویش می‌بندند. پاهایش را باز می‌کنند و قوزک دو پایش را با دو حلقه‌ در انتهای تخت قفل می‌کنند. بعد بازوهایش را بالای سرش می‌برند و به طناب‌های متصل به یک اهرم می‌بندند.

می‌گویم: «من اهرم را می‌گیرم.»

مفتش نگاهم می‌کند. معمولاً این کار سربازهاست،اما می‌دانم این وحشی‌ها ممکن است خیلی راحت عضلاتش را پاره کنند، و ضمناً در چهار مورد قبلی به من اجازه داده اداره‌ی کار را در دست بگیرم.

«بسیار خوب.»

به طرف تخت می‌روم و دست‌هایم را بر میله‌ی چوبی که از شدت استفاده ساییده شده، می‌گذارم. مردهای دیگر به جلو خم می‌شوند. منظره‌ی دختر برهنه‌ای که به تخت بسته شده و پاهایش باز است، می‌تواند همزمان جهنمی و بهشتی تصور شود. شیطان وسوسه‌ و تحریکم می‌کند. امشب با تازیانه از بدنم بیرونش می‌کنم، و به همراه شیطان، این فکر را که الان دلم می‌خواهد اینجا باشد و او را در آغوش بگیرم و در برابر آن نگاه‌ها و لبخندهای دزدکی حفظش کنم.

خطاب به شیطان فریاد می‌زنم: «به نام مسیح، تو را پشت سر می‌گذارم.» و خیلی آرام اهرم را فشار می‌دهم. بدنش محکم کشیده می‌شود. وقتی ستون فقراتش به بالا قوس برمی‌دارد، ناله‌ی زیادی نمی‌کند. فشار را کم می‌کنم و ستون فقراتش شل می‌شود.

همچنان بی‌وقفه دعا می‌کنم و از خدا طلب رحمت. وقتی مرز درد پشت سر گذاشته شود، روح قوی می‌شود. تمنیات روزمره بی‌معنا می‌شود و انسان تزکیه می‌شود. رنج حاصل تمنیات است، نه درد.

صدایم ملایم و آرامش‌بخش است.

«دوستانت شیوه‌ی کار را برایت گفته‌اند، نه؟ وقتی این اهرم را حرکت بدهم، بازوهایت به عقب کشیده می‌شود، مفصل شانه‌ات در می‌رود، ستون فقراتت جابه‌جا می‌شود و پوستت پاره می‌شود. مجبورم نکن تا آنجا بروم. خیلی ساده، مثل دوست‌هایت اعتراف کن. مافوقم گناهانت را می‌آمرزد و با دستور توبه به خانه برمی‌گردی و همه‌چیز روبه‌راه می‌شود. هیئت مقدس تا مدتی به این شهر نمی‌آید.»

نگاهی به کنارم می‌کنم تا مطمئن شوم کاتب حرف‌هایم را درست می‌نویسد تا برای آیندگان بماند.

می‌گوید: «اعتراف می‌کنم. بگو گناهم چیست و اعتراف می‌کنم.»

اهرم را آرام فشار می‌دهم، فقط به اندازه‌ای که از درد فریاد بکشد. خواهش می‌کنم، مجبورم نکن جلوتر از این بروم. خواهش می‌کنم، کمکم کن، همین الان اعتراف کن.

«من نمی‌توانم به تو بگویم گناهت چیست. حتی اگر بدانم، تویی که باید گناهانت را در محضر دادگاه اعلام کنی.»

شروع می‌کند به گفتن هرچه می‌خواهیم بشنویم، و به این ترتیب شکنجه را غیرضروری می‌کند، اما دارد حکم مرگ خودش را می‌نویسد و باید جلویش را بگیرم. اهرم را کمی محکم‌تر فشار می‌دهم تا ساکتش کنم، اما با وجود درد، ادامه می‌دهد. از پیش‌آگاهی‌هایش می‌گوید، از اینکه حس می‌کند در آینده چه اتفاقی می‌افتد، از اینکه طبیعت اسرار طبی زیادی را بر او و دوستانش آشکار کرده. اهرم را باز هم محکم‌تر فشار می‌دهم، به امید اینکه ساکت شود، اما ادامه می‌دهد، کلماتش با فریادهای درد آمیخته است.

مفتش می‌گوید: «صبر کن. بگذار حرفش را بشنویم. فشار را کم کن.»

بعد رو به مردان دیگر می‌کند و می‌گوید:

«ما همه شاهدیم. کلیسا درخواست مرگ با آتش برای این قربانی نگون‌بختِ شیطان دارد.»

نه! می‌خواهم به دختر بگویم ساکت شود، اما همه نگاهم می‌کنند.

یکی از قضات می‌گوید: «دادگاه موافقت می‌کند.»

این جمله را می‌شنود و برای همیشه از دست می‌رود. برای اولین بار پس از ورودش به اتاق، چشم‌هایش تغییر می‌کند و حالت مصممی را می‌گیرد که فقط می‌تواند زاده‌ی اهریمن باشد.

«به تمام گناهان دنیا اعتراف می‌کنم. اعتراف می‌کنم خواب ورود مردان به بسترم و بوسه‌هایشان را دیده‌ام. یکی از این مردان تو بودی، و اعتراف می‌کنم که در خوابم تو را اغوا کردم. اعتراف می‌کنم که با دوست‌هایم جمع شدیم تا ارواح مردگان را احضار کنیم، چون می‌خواستم بدانم آیا روزی با مردی که همیشه رؤیایش را داشتم ازدواج می‌کنم؟»

و با سرش به من اشاره می‌کند.

«آن مرد تو بودی. منتظر بودم کمی بزرگ‌تر بشوم و تو را وسوسه کنم از زندگی رهبانی‌ات دست بکشی. اعتراف می‌کنم نامه‌ها و خاطراتی را نوشتم که بعد سوزاندمشان، چرا که از تنها کسی حرف می‌زدم که بعد از پدرومادرم به من محبت کرد و دوستش داشتم: تو...»

اهرم را محکم‌تر فشار می‌دهم. فریاد می‌زند و از حال می‌رود. بدنش خیس عرق است. نگهبان‌ها می‌خواهند آب سرد روی صورتش بریزند تا به اعتراف‌گیری ادامه بدهیم. اما مفتش جلویشان را می‌گیرد.

«نیازی نیست. فکر می‌کنم دادگاه به قدر کافی شنیده. با زیرپیراهنش بپوشانیدش و به سلولش برگردانید.»

بدن برهنه‌ و پیراهن زیر آبی‌اش را که روی زمین افتاده برمی‌دارند و می‌برند. مفتش رو به مردان سنگدل کنارش می‌کند.

«آقایان، منتظر حکم مکتوب شما می‌مانم، مگر آنکه کسی اینجا حرفی در دفاع از متهم داشته باشد. در این صورت در حکم تجدید نظر می‌کنیم.»

همه برمی‌گردند و نگاهم می‌کنند، بعضی امیدوارند هیچ نگویم، بعضی امیدوارند نجاتش بدهم، چون همان‌طور که خودش گفت، من می‌شناسمش.

چرا آن حرف‌ها را اینجا زد؟ چرا احساساتی را پیش کشید که موقعی که تصمیم به ترک دنیا و خدمت خدا گرفتم، به آن سختی برشان غلبه کردم؟ چرا اجازه نداد ازش دفاع کنم، وقتی می‌توانستم جانش را نجات بدهم؟ حالا اگر به نفعش حرفی بزنم، فردا همه‌ی شهر می‌گویند که به این دلیل نجاتش داده‌ام که همیشه مرا دوست داشته. آبرو و زندگی حرفه‌ای‌ام برای ابد بر باد می‌رود.

«اگر تنها یک صدا در دفاعش برخیزد، آماده‌ام رحمت کلیسای مقدس را نصیبش کنم.»

من اینجا تنها کسی نیستم که خانواده‌ی او را می‌شناسد. بعضی‌ها الطافی به خانواده‌اش مدیونند، بعضی پول بدهکارند، و بعضی هم از حسادت برانگیخته‌اند. هیچ‌کس کلامی نخواهد گفت، مگر آن‌ها که به خانواده‌اش هیچ بدهی ندارند.

«آیا ختم مذاکرات را اعلام کنم؟»

مفتش، هرچند آموخته‌تر و مؤمن‌تر از من است، انگار کمک مرا می‌خواهد. هرچه باشد، او اینجا به همه گفت که مرا دوست دارد.

یوزباشی به عیسی گفت: «فقط کلامی بگو و خادمم شفا خواهد یافت.» فقط یک کلام و خادمم شفاخواهد یافت.

لب‌هایم باز نمی‌شود.

مفتش چیزی بروز نمی‌دهد، اما می‌دانم از من منزجر شده. رویش را به بقیه‌ی گروه می‌کند.

«کلیسا که در اینجا من، این مدافع خاضع، نمایندگی‌اش را برعهده دارم، در انتظار حکم مکتوب مرگ می‌ماند.»

مردها در گوشه‌ای جمع می‌شوند و ندای شیطان را می‌شنوم که بلندتر از همیشه در گوشم فریاد می‌زند و سعی دارد سردرگمم کند؛ مثل کمی قبل. اما من هیچ اثر برگشت‌ناپذیری بر بدن چهار دختر دیگر نگذاشتم. بعضی از برادرها را دیده‌ام که اهرم را تاجایی که می‌رود فشار می‌دهند، احشای زندانی‌ها می‌ترکد، خون از دهانشان بیرون می‌ریزد، بدنشان یک پا درازتر می‌شود و جان می‌سپرند.

مردها با برگه‌ی کاغذی که همه امضا کرده‌اند برمی‌گردند. حکم همان است که شامل چهار دختر دیگر شده: سوختن در آتش.

مفتش از همه تشکر می‌کند و بی‌آنکه کلامی به من بگوید می‌رود. مردان مسئول قضاوت و قانون هم می‌روند، بعضی‌شان دارند درباره‌ی شایعات جدید محلی غیبت می‌کنند، دیگران سرشان را پایین انداخته‌اند. به طرف آتش می‌روم، یکی از زغال‌های گداخته را برمی‌دارم و زیر جامه‌ام، به پوستم می‌چسبانم. بوی گوشت سوخته را حس می‌کنم، دست‌هایم می‌سوزد و بدنم از درد منقبض می‌شود، اما تکان نمی‌خورم.

وقتی درد فرومی‌خوابد، می‌گویم: «پروردگارا، باشد که این داغ تا ابد بر تنم بماند، تا هرگز از یاد نبرم امروز چه کسی بودم.»

خنثی کردن انرژی بدون جنباندن یک عضله

زنی به‌شدت آرایش کرده با لباس سنتی ــ که کمکی هم اضافه وزن دارد ــ آهنگ‌های محلی می‌خواند. امیدوارم همه اوقات خوشی داشته باشند؛ مهمانی بزرگی است و با هر کیلومتر راه‌آهنی که پشت سر می‌گذاریم، بیشتر احساس سرخوشی می‌کنم.

امروز بعدازظهر، یک لحظه همان آدمی شدم که قبل از شروع این سفر بودم: غرق افسردگی. اما زود حالم خوب شد. اگر هلال مرا بخشیده، چرا باید احساس گناه کنم؟ رفتن به گذشته و باز کردن زخم‌های قدیمی نه آسان است و نه چندان مهم. تنها توجیهش این است که اطلاعاتی که به دست می‌آورم شاید کمکم کند زمان حال را بهتر بفهمم.

از بعد از آخرین مراسم امضای کتاب سعی کرده‌ام کلمات درست را برای هدایت هلال به سمت حقیقت پیدا کنم. مشکل واژه‌ها این است که حس کاذبی به آدم می‌دهند که منظورش را رسانده و حرف دیگران را می‌فهمد. اما وقتی برمی‌گردد و با سرنوشت روبه‌رو می‌شود، پی می‌برد که کلمات کافی نیست. خطیبان برجسته‌ی زیادی را می‌شناسم که از عمل به توصیه‌های خودشان عاجزند. ضمناً، وصف یک موضوع یک چیز است و تجربه‌اش چیز دیگر. مدت‌ها قبل فهمیدم که رزم‌آوری در جست‌وجوی رؤیایش، باید از آنچه در می‌کند الهام بگیرد، نه آنچه در خیالش می‌کند. فایده‌ای ندارد به هلال بگویم با هم چه از سر گذرانده‌ایم، چرا که کلماتی که مجبورم برای توصیفش به کار ببرم، قبل از خروج از دهانم مرده‌اند.

تجربه‌ی اتفاقی که در آن سیاهچال افتاد، شکنجه و مرگ در آتش، کمکی به هلال نمی‌کند. برعکس، ممکن است به‌شدت بهش صدمه بزند. هنوز چند روزی راه در پیش است و به بهترین شکل سعی می‌کنم کمکش کنم رابطه‌مان را درک کند، بی‌آنکه مجبور بشود آن همه رنج را دوباره از سر بگذراند.

می‌توانم بی‌خبر از اوضاع نگهش دارم و هیچ نگویم، اما بدون دلیلی منطقی، حس می‌کنم حقیقت او را هم از مسائل بسیاری که در این حلول تجربه می‌کند، آزاد می‌کند. تصادفی نبود که وقتی من حس کردم زندگی‌ام دیگر مثل رودی به سوی دریا جاری نیست، تصمیم گرفتم به سفر بروم. این‌ کار را کردم چون همه‌چیز در اطرافم انگار راکد شده بود. این هم تصادفی نبود که هلال هم همین احساس را کرده بود.

پس خدا باید با من همکاری کند و راهی برای گفتن حقیقت به هلال نشانم بدهد. همه‌ی ساکنان این واگن، هر روز وارد مرحله‌ی تازه‌ای از زندگی‌شان می‌شوند. ویراستارم انسان‌تر و کمتر تدافعی است. یائو که الان کنارم ایستاده، سیگار می‌کشد و مردم را در پیست رقص تماشا می‌کند، بی‌تردید خوشحال است که با نشان دادن از یاد رفته‌های من، دانش خودش را هم تازه کرده. امروز صبح در سالن ورزشی که اینجا در ایرکوتسک پیدا کرد، آی‌کی‌دو تمرین کردیم. بعد گفت:

«باید همیشه آماده‌ی حمله‌ی دشمن باشیم و بتوانیم در چشم‌های مرگ نگاه کنیم تا مرگ راهمان را روشن کند.»

اوئه‌شیبا قول‌های زیادی برای راهنمایی کسانی دارد که می‌خواهند خودشان را وقف طریق صلح کنند. اما قولی که یائو انتخاب کرده، درست در ارتباط با تجربه‌ی دیشب من است؛ موقعی که هلال در میان بازوانم خوابیده بود. دیدن مرگ او راه مرا روشن کرده.

یائو ظاهراً روشی برای شیرجه زدن در جهان موازی دارد، تا همپای اتفاقاتی که برای من می‌افتد حرکت کند. او کسی است که بیشتر از همه با او حرف زده‌ام (تجربه‌های خارق‌العاده‌ای با هلال داشته‌ام، اما هلال مدام ساکت و ساکت‌تر می‌شود)، اما هنوز نمی‌توانم بگویم می‌شناسمش. مطمئن نیستم با گفتن اینکه عزیزان ما از بین نمی‌روند، بلکه صرفاً وارد بُعد دیگری می‌شوند، کمکی بهش کرده باشم. هنوز انگار افکارش معطوف زنش است و تنها کاری که حالا از دستم برمی‌آید، این است که او را با واسطه‌ی روحی بسیار خوبی در لندن ارتباط بدهم. آنجا تمام جواب‌هایی را که می‌خواهد می‌گیرد و تمام نشانه‌هایی را که حرف‌های مرا درباره‌ی ابدیت زندگی تأیید می‌کند، می‌یابد.

من خیلی ناگهانی تصمیم گرفتم با قطار عرض آسیا را طی کنم، اما مطمئنم هریک از ما دلیلی برای حضور در اینجا، در ایرکوتسک داریم. این اتفاق‌ها فقط وقتی می‌افتد که همه‌ی انسان‌های درگیر ماجرا، در جایی در گذشته با هم ملاقات کرده‌اند و با هم به سمت آزادی سفر می‌کنند.

هلال با مرد جوانی هم‌سن خودش می‌رقصد. کمی زیاده‌نوشی کرده و زیادی پرحرارت است. یکی دو بار پیشم آمد و گفت چه‌قدر پشیمان است که ویولونش را نیاورده. واقعاً حیف است. مردم اینجا حق دارند افسون و طلسم ویولونیست اول بی‌نظیر یکی از محترم‌ترین کنسرواتوارهای روسیه را تجربه کنند.

****

خواننده‌ی چاق صحنه را ترک می‌کند. گروه موسیقی همچنان می‌نوازد و مردم شروع می‌کنند به بالاوپایین پریدن و داد زدن که: «کلاشنیکف! کلاشنیکف!» اگر موسیقی گورال برگوویچ آن‌قدر مشهور نبود، هرکس رد می‌شد خیال می‌کرد اینجا مهمانی تروریست‌هاست.

هلال و دوست‌ جدیدش به همدیگر چسبیده‌اند و یک قدم با بوسه فاصله دارند. همسفرهایم بی‌شک نگرانند که مبادا از این موضوع ناراحت باشم. اما فکر می‌کنم چه خوب. کاش فقط با مردی آشنا می‌شد که خوشبختش می‌کرد و آینده‌ی حرفه‌ای درخشانش را بر هم نمی‌زد، کسی که او را غروب در آغوش می‌گرفت و هروقت به کمک احتیاج داشت برایش آتش مقدس را روشن می‌کرد. لیاقتش را دارد.

یائو همچنان که رقص مردم را تماشا می‌کند، می‌گوید: «می‌توانم آن علامت‌ها را روی پوستت درمان کنم. چینی‌ها مرهمی برایش دارند.»

می‌دانم ممکن نیست.

«آه، خیلی هم بد نیست. به فواصل غیرمنظم می‌آیند و می‌روند، اما اگزمای حلقوی درمان ندارد.»

«در فرهنگ چین، می‌گوییم این اتفاق فقط برای سربازهایی می‌افتد که در زندگی‌های قبلی‌شان در جنگ سوخته‌اند.»

لبخند می‌زنم. یائو نگاهم می‌کند و لبخند می‌زند. نمی‌دانم خودش فهمیده چه گفته؟ این علایم حاصل آن روز در سیاهچال است. یادم است همین ضایعات پوستی را بر دست آن نویسنده‌ی فرانسوی‌ دیدم که در زندگی دیگری بودم. بهش می‌گویند اگزمای حلقوی یا نومولوس، چون ضایعات هم‌اندازه و هم‌شکل سکه‌های رومی یا نومولوس است... یا داغ سوختگی ناشی از زغال گداخته.

موسیقی قطع می‌شود. وقت شام است. سراغ هلال می‌روم و از دوستش هم دعوت می‌کنم به ما بپیوندد. حتماً از خواننده‌هایی است که برای آن شب انتخاب و دعوت شده‌اند. هلال با حیرت نگاهم می‌کند.

«اما قبلاً از کسان دیگری دعوت کرده‌ای.»

می‌گویم: «همیشه جا برای یک نفر دیگر هست.»

«همیشه نه. توی زندگی همه‌چیز ترن درازی نیست که بلیت کافی برای همه داشته باشد.»

مرد جوان درست منظورش را نمی‌فهمد، اما به‌وضوح متوجه می‌شود اتفاق غریبی در جریان است. توضیح می‌دهد که قول داده با خانواده‌اش شام بخورد. تصمیم می‌گیرم کمی تفریح کنم.

می‌پرسم: «شعرهای مایاکوفسکی را خوانده‌ای؟»

«نه. خواندن کارهایش دیگر در مدرسه اجباری نیست. یک جورهایی شاعر دولتی بود.»

حق دارد، اما وقتی هم‌سن او بودم کارهای مایاکوفسکی را دوست داشتم و کمی از زندگی‌اش می‌دانم.

ناشرم جلو می‌آید، می‌ترسد بخواهم غیرتی‌بازی دربیاورم و دعوا راه بیندازم، اما، مثل خیلی چیزهای دیگر در زندگی، امور آن طور نیستند که می‌نمایند.

«عاشق زن ناشرش شد که رقصنده بود. رابطه‌ی عشقی پرشوری داشتند که نقشی کلیدی داشت در اینکه شعرهایش کمتر سیاسی و بیشتر انسانی بشود. با اینکه همیشه اسم‌ها را در شعرهایش عوض می‌کرد، ناشرش خوب می‌دانست که مایاکوفسکی درباره‌ی زن او می‌نویسد، اما به انتشار کارهایش ادامه داد. زنش هم شوهرش را دوست داشت و هم مایاکوفسکی را. راه حلی که پیدا کردند این بود که سه‌تایی با هم زندگی کنند. اتفاقاً خیلی هم خوشبخت بودند.»

همسر ناشرم به شوخی می‌گوید: «خوب، من هم شوهرم را دوست دارم هم تو را! چرا نمی‌آیی روسیه زندگی کنی؟»

مرد جوان پیام را گرفته.

می‌پرسد: «دوست دخترت است؟»

«حداقل پانصد سال است که عاشقشم. اما جوابت نه است: مثل پرنده‌ها آزاد است. زن جوانی است با آینده‌ی حرفه‌ای درخشان، اما هنوز کسی را پیدا نکرده که با عشق و احترامی که لایقش است، با او رفتار کند.»

هلال می‌گوید: «چه مزخرفاتی! واقعاً فکر می‌کنی احتیاج دارم کسی برایم شوهر پیدا کند؟»

مرد جوان باز توضیح می‌دهد که باید برای شام خانه باشد، تشکر می‌کند و می‌رود. خواننده‌های مهمان دیگر به ما ملحق می‌شوند تا پیاده به رستوران برویم.

موقعی که از خیابان رد می‌شویم، یائو می‌گوید: «ببخشید فضولی می‌کنم، اما رفتارت الان با هلال و آن جوان و با خودت اصلاً درست نبود. در مورد هلال اصلا احترامی برای عشقش به خودت قائل نشدی. در مورد آن جوان که از خواننده‌هایت هم هست، طوری رفتار کردی که حس کرد دارد ازش سوءاستفاده می‌شود. خودت هم اسیر تکبر شدی و می‌خواستی ثابت کنی که مهم‌تری. اگر از روی حسادت بود، بخشودنی بود. اما تو حسودی‌ات نشده بود. فقط به دوست‌هایت نشان دادی که برایت مهم نیستند، که حقیقت ندارد.»

سرم را به تأیید تکان می‌دهم. رشد روحانی لزوماً با خردورزی همراه نیست.

یائو ادامه می‌دهد: «یک چیز دیگر، خواندن مایاکوفسکی در مدرسه اجباری بود، و، همان‌طور که همه می‌دانند، قضیه‌ی تختخواب سه‌نفره‌شان به خوبی و خوشی ختم نشد. مایاکوفسکی در سی‌وهفت سالگی یک گلوله توی مغز خودش شلیک کرد.»

****

حالا ساعتمان پنج ساعت از مسکو جلوتر است. الان که شام ما در ایرکوتسک شروع می‌شود، در مسکو مردم تازه ناهارشان را تمام کرده‌اند. شهر افسون خودش را دارد، اما حال‌وهوای گروه ما پرتنش‌تر از موقعی شده که سوار قطار بودیم. شاید عادت کرده‌ایم به دنیای کوچکمان دور میز و سفر به سمت مقصدی مشخص؛ و هر ایستگاه به معنای انحراف از مسیری است که انتخاب کرده‌ایم.

هلال بعد از ماجرای مهمانی خلق‌وخوی خوشی ندارد. ناشرم دارد با عصبانیت با موبایلش با کسی بحث می‌کند، هرچند یائو به من اطمینان می‌دهد که بحث سر مشکلات توزیع کتاب است. سه خواننده‌ی مهمان هم محجوب‌تر از معمول به نظر می‌رسند.

نوشیدنی سفارش می‌دهیم. یکی از خواننده‌ها هشدار می‌دهد که مراقب باشیم، چرا که نوشیدنی‌ای که به ما می‌دهند، مخلوطی از ودکای مغولی و ودکای سیبری است و اگر زیاده‌روی کنیم، فردا جوابش را پس می‌دهیم. اما همه‌مان برای رفع تنش مشروب می‌خواهیم. یک گیلاس می‌خوریم، بعد گیلاسی دیگر، و قبل از غذا، بطری دوم را سفارش می‌دهیم. آخرش خواننده‌ای که درباره‌ی ودکا به ما هشدار داده بود، به این نتیجه می‌رسد که نمی‌خواهد تنها فرد هشیار سر میز باشد و سه گیلاس پشت هم سر می‌کشد و همه برایش دست می‌زنیم. همه سرحال می‌آیند به‌جز هلال که با اینکه به اندازه‌ی ما نوشیده، هنوز کج‌خلق است.

خواننده‌ای که تا دو دقیقه‌ی پیش سعی کرده بود مشروب نخورد و حالا چشم‌هایش از حرارت سرخ شده می‌گوید: «این شهر جای وحشتناکی است. خیابان بیرون رستوران را دیدید.»

یک ردیف خانه‌های زیبای چوبی دیده بودم که این روزها از نوادر است. حس کرده بودم بیشتر به یک موزه‌ی معماری در فضای باز می‌ماند.

«منظورم خانه‌ها نیست، خود خیابان را می‌گویم.»

خوب، پیاده‌رو خیلی عالی نبود، گاهی هم بوی فاضلاب بالا می‌زد.

ادامه می‌دهد: «می‌دانید، مافیا این قسمت شهر را دراختیار دارد. می‌خواهند تمام این منطقه را بخرند و یکی دیگر از آن طرح‌‌های ساختمانی وحشتناکشان را راه بیندازند. اهالی تا حالا حاضر نشده‌اند زمین‌ها و خانه‌هایشان را بفروشند، و برای همین مافیا اجازه نمی‌دهد هیچ پروژه‌ی مرمتی در این منطقه اجرا بشود. این شهر چهارصد سال قدمت دارد، با آغوش باز از تاجران چینی استقبال کرده و سوداگران الماس و طلا و پوست به شهر احترام گذاشته‌اند، اما حالا مافیا می‌خواهد وارد میدان بشود و همه‌ی این‌ها را از بین ببرد، با اینکه دولت باهاشان مبارزه می‌کند...»

«مافیا» عبارت خیلی عامی است. ناشرم هنوز مشغول مکالمه‌ی تلفنی بی‌پایانش است. ویراستارم از منو گلایه دارد. هلال وانمود می‌کند در دنیای دیگری است. یائو و من ناگهان متوجه چند مرد شده‌ایم که سر میز بغلی نشسته‌اند و ناگهان نسبت به صحبت‌های ما کنجکاوی نشان می‌دهند.

سوءظن بی‌خودی پیدا کرده‌ام.

خواننده به نوشیدن و شکوه و گلایه ادامه می‌دهد. دو دوستش با تمام حرف‌هایش موافقند. از دولت می‌نالند و از وضع جاده‌ها و حال و روز فرودگاه. این‌ها حرف‌هایی است که همه‌ی ما درباره‌ی شهر خودمان می‌زنیم، اما اینجا هر گلایه‌ای حاوی کلمه‌ی «مافیا» است. سعی می‌کنم موضوع را عوض کنم و درباره‌ی شمن‌های محلی بپرسم، که یائو را هم خوشحال می‌کند که من هنوز آره یا نه نگفته‌ام و خواسته‌اش فراموش نشده. اما جوان‌ها شروع می‌کنند به صحبت درباره‌ی «مافیای شمن‌ها» و «مافیای صنعت جهانگردی». سومین بطری ودکای مغولی ـ سیبریایی هم از راه می‌رسد و همه حالا دارند با هیجان بحث سیاسی می‌کنند ــ به انگلیسی، تا من هم بفهمم، یا برای اینکه آن مردها سر میز بغلی نفهمند. ناشرم سرانجام تلفنش را تمام می‌کند و وارد بحث می‌شود. ویراستارم هم با حرارت به بحث ملحق می‌شود، اما هلال گیلاس پشت گیلاس سر می‌کشد. فقط یائو کاملاً هشیار است، به دور خیره شده و سعی دارد اضطرابش را پنهان کند. من بعد از گیلاس سوم دیگر ادامه نداده‌ام و قصد ندارم بیشتر بنوشم.

و چیزی که سوءظن به نظر می‌رسید، واقعیت پیدا می‌کند. مردی از سر میز بغلی بلند می‌شود و سراغ ما می‌آید.

حرفی نمی‌زند. فقط به جوان‌هایی که به شام دعوت کرده‌ایم نگاه می‌کند و صحبت قطع می‌شود. همه از دیدنش متعجب به نظر می‌رسند. ناشرم، که کمی به خاطر ودکا و همین‌طور مشکلات توزیع در مسکو گیج است، چیزی به روسی می‌پرسد.

مرد غریبه جواب می‌دهد: «نه، پدرش نیستم. اما نمی‌دانم آن‌قدر بزرگ شده که این‌طوری مشروب می‌خورد و حرف‌هایی می‌زند که حقیقت ندارد؟»

انگلیسی‌اش عالی است و لهجه‌اش نشان می‌دهد که در یکی از گران‌ترین مدارس انگلستان درس خوانده. صدایش سرد و خنثی است، بدون هیچ اثری از هیجان یا خشونت.

فقط احمق‌ها تهدید می‌کنند و تنها احمق‌ها تهدید را جدی می‌گیرند. اما وقتی کسی با این لحن حرف می‌زند، بوی خطر می‌آید، چرا که فاعل و فعل و موضوع، اگر لازم باشد به عمل در می‌آید.

می‌گوید: «به رستوران اشتباهی آمده‌اید. غذای اینجا مزخرف است و خدماتشان مزخرف‌تر. شاید بهتر باشد جای دیگری غذا بخورید. پول میز را من می‌دهم.»

غذا واقعاً تعریفی ندارد، نوشیدنی هم همان‌طور که به ما هشدار دادند، خیلی بد است، خدمات هم که هولناک است. اما این مرد نگران سلامتی ما نیست: دارند ما را بیرون می‌کنند.

خواننده‌ی جوان می‌گوید: «برویم.»

قبل از اینکه کاری بکنیم، با دوست‌هایش می‌زنند به چاک. مرد به نظر راضی می‌آید و سر میزش برمی‌گردد. برای لحظه‌ای به نظر می‌رسد مشکل حل شده.

«راستش من واقعاً از این غذا خوشم آمده و قصد ندارم به رستوران دیگری بروم.»

یائو با لحنی به همان اندازه بی‌احساس و بی‌تهدید این جمله را گفته. نیازی نبود چیزی بگوید؛ مشکل حل شده بود و خواننده‌هایم مسئول به پا شدن مشکل بودند. می‌توانستیم با آرامش غذایمان را تمام کنیم. مرد رو می‌کند به یائو. یکی از همکارانش تلفن موبایلش را برمی‌دارد و بیرون می‌رود. رستوران غرق سکوت می‌شود.

یائو و مرد غریبه به هم خیره می‌شوند.

«غذای اینجا مسمومتان می‌کند و بی‌درنگ می‌کشدتان.»

یائو همان‌طور نشسته می‌ماند.

«بنا به آمار، در سه دقیقه‌ای که با هم حرف می‌زدیم، سیصد و بیست نفر در دنیا مرده‌اند و ششصد و چهل نفر به دنیا آمده‌اند. زندگی همین است. نمی‌دانم چندنفرشان از مسمومیت غذایی مرده‌اند، اما حتماً چند تایی هستند. بعضی‌ها از بیماری طولانی، بعضی در تصادف، و چند درصدی هم به ضرب گلوله مرده‌اند. حتماً زن بیچاره‌ای هم سر زا رفته و بچه‌ی نازاده در لیست موالید ثبت شده. فقط زنده‌ها می‌میرند.»

مردی که با موبایل بیرون رفته بود، برگشته و مردی که سر میز ما ایستاده، همچنان هیچ احساسی نشان نمی‌دهد. سکوت رستوران انگار ابدیتی طول می‌کشد. سرانجام غریبه می‌گوید.

«یک دقیقه‌ی دیگر گذشت. حتماً صد و خورده‌ای نفر دیگر مرده‌اند و دویست و خورده‌ای به دنیا آمده‌اند.»

«دقیقاً.»

دو مرد دیگر در آستانه‌ی در رستوران ظاهر می‌شوند و به طرف میز ما می‌آیند. مرد غریبه آن‌ها را می‌بیند و با حرکت سرش اشاره می‌کند که دوباره بروند.

«غذای اینجا مزخرف و خدماتش افتضاح است، اما اگر همین‌طوری ترجیح می‌دهید، نمی‌توانم مجبورتان کنم. نوش جان.»

«متشکرم. اما با کمال میل پیشنهادتان را برای پرداخت پول میز می‌پذیریم.»

مرد رو به یائو، انگار کس دیگری اینجا نیست، می‌گوید: «البته.» دستش را در جیبش می‌کند، و همه فکر می‌کنیم الان است که یک اسلحه بیرون بیاورد، اما فقط کارت ویزیتی غیر تهدیدآمیز در می‌آورد.

«اگر به کار احتیاج داشتی یا از کار فعلی‌ات خسته‌ شدی، تماسی با من بگیر. شرکت املاک ما شعبه‌ی خیلی بزرگی در روسیه دارد و به آدم‌هایی مثل تو احتیاج داریم؛ یعنی کسانی که می‌فهمند مرگ فقط در آمار وجود دارد.»

کارتش را به یائو می‌دهد، با هم دست می‌دهند، و مرد برمی‌گردد سر میزش. رستوران کم‌کم دوباره زنده می‌شود و صدای صحبت مردم جای سکوت را می‌گیرد، و همه با حیرت به یائوی قهرمان خیره می‌شوند که بدون شلیک یک گلوله، دشمن را شکست داد. هلال هم سر حال آمده و حالا سعی دارد خودش را در مکالمه‌ی ابلهانه‌ای درباره‌ی پرنده‌های شکم‌پر و کیفیت ودکای مغولی ـ روسی جا کند. غلیان آدرنالین حاصل از ترس، مستی را ناگهان از سر همه پرانده.

نباید بگذارم این فرصت از دست برود. بعداً از یائو می‌پرسم چه‌طور اعتماد به نفسش را حفظ کرده. حالا اما می‌گویم:

«می‌دانید، خیلی تحت تأثیر ایمان مذهبی مردم روسیه قرار گرفتم. کمونیسم هفتاد سال بهشان گفت که دین افیون توده‌هاست، اما فایده‌ای نداشت.»

ویراستارم می‌گوید: «مارکس ظاهراً اصلاً از معجزات افیون خبر نداشت.» همه می‌خندند. ادامه می‌دهم:

«در مذهب من هم همین اتفاق افتاد. ما به نام خدا آدم کشتیم، به نام عیسی شکنجه دادیم، به این نتیجه رسیدیم که زنان تهدیدی برای جامعه هستند و هر نمودی از خلاقیت زنان را سرکوب کردیم، ربا خوردیم، بی‌گناهان را کشتیم و با شیطان پیمان بستیم. اما باز هم، دو هزار سال بعد، هنوز هستیم.»

هلال طعمه را می‌قاپد: «من از کلیسا متنفرم. بدترین لحظه‌ی من در این سفر موقعی بود که مجبورم کردی وارد آن کلیسا در نووزی‌بیرسک بشوم.»

«فرض کن به زندگی‌های قبلی اعتقاد داری و در یکی از حلول‌های گذشته، دادگاه تفتیش عقاید به نام دینی که واتیکان سعی داشت تحمیل کند، تو را در آتش سوزانده باشد. آیا این باعث می‌شود از کلیسا بیشتر بدت بیاید؟»

بدون هیچ درنگی جواب می‌دهد:

«نه. فرقی نمی‌کند. یائو از مردی که سر میز ما آمده بود متنفر نبود؛ فقط خودش را آماده‌ی نبردی بر سر اصولش کرده بود.»

«اما اگر بی‌گناه بوده باشی چه؟»

ناشرم وارد صحبت می‌شود. شاید در این باره هم کتابی منتشر کرده...

«موضوع مرا به یاد جوردانو برونو[13] می‌اندازد. کلیسای کاتولیک به عنوان مردی فرهیخته به او احترام می‌گذاشت، اما وسط رُم سوزاندندش. در دادگاه گفت: "من از آتش نمی‌ترسم، اما شما از حکمتان می‌ترسید". حالا مجسمه‌اش در همان نقطه‌ای که به دست به‌اصطلاح "متحدانش" به قتل رسید، بر پا شده. به این دلیل پیروز شد که صرفاً انسان‌ها برش قضاوت کردند، نه عیسی.»

«می‌خواهی بی‌عدالتی و جنایت را توجیه کنی؟»

«ابدا. قاتل‌ها از نقشه‌ی روزگار محو شدند، اما جوردانو برونو همچنان با ایده‌هایش در دنیا نفوذ دارد. شجاعتش پاداش گرفت. به هر حال، زندگی بدون علت، یعنی زندگی بدون معلول.»

ظاهراً صحبت در همان مسیری پیش می‌رود که من می‌خواهم.

راست به هلال نگاه می‌کنم و می‌پرسم: «اگر تو جوردانو برونو بودی، می‌توانستی جلادهایت را ببخشی؟»

«منظورت چی است؟»

«من پیرو دینی هستم که وحشت‌های زیادی در گذشته به پا کرده. منظورم این است. چون با همه‌ی این جنایت‌ها، هنوز عیسی را دوست دارم و این عشق خیلی قوی‌تر از نفرت کسانی است که خودشان را جانشینان او نامیدند. و هنوز به راز استحاله‌ی نان و شراب به گوشت و خون عیسی اعتقاد دارم.»

«این مشکل خودت است، اما من فقط ترجیح می‌دهم فاصله‌ام را با کلیساها و کشیش‌ها و آیین‌های مذهبی حفظ کنم. موسیقی و تأمل خاموش بر طبیعت برایم کاملاً کافی است. اما این حرف‌هایت ربطی به دیده‌هایت در...»

مکث می‌کند و کلماتش را می‌سنجد: «به آن تمرین با حلقه‌ی نور دارد؟»

نمی‌گوید در تخت با هم بودیم. با وجود شخصیت قوی و مزاج متغیرش، سعی دارد مرا حفاظت کند.

«نمی‌دانم. همان‌طور که در قطار گفتم، هر اتفاقی که در گذشته افتاده یا در آینده می‌افتد، در زمان حال هم رخ می‌دهد. شاید دلیل ملاقاتمان این بود که من جلاد تو بودم، تو قربانی من بودی و وقتش است که از تو طلب بخشش کنم.»

همه می‌خندند. من هم.

«خوب، پس با من مهربان‌تر باش، کمی بیشتر توجه کن. حالا، جلوی همه، آن سه کلمه‌ای را که دلم می‌خواهد بشنوم بگو.»

می‌دانم می‌خواهد بگویم: «من دوستت دارم.»

«سه تا جمله‌ی سه کلمه‌ای می‌گویم: یک، تو حفاظت شده‌ای. دو، جای نگرانی نیست. سه، من ستایشت می‌کنم.»

«خوب، من هم چیزی بگویم. فقط کسی که می‌تواند بگوید " دوستت دارم"، می‌تواند بگوید " می‌بخشمت".»

همه دست می‌زنند. برمی‌گردیم سراغ ودکای مغولی ـ روسی، و از عشق، تعقیب‌ها و آزارها و جنایت‌ها به نام حقیقت حرف می‌زنیم، و از غذای رستوران. این مکالمه امشب ادامه خواهد یافت. هلال منظورم را نمی‌فهمد، اما اولین و مشکل‌ترین قدم برداشته شده.

****

موقعی که می‌رویم، از یائو می‌پرسم چرا تصمیم گرفت آن روش را پیش بگیرد و همه را در خطر بیندازد.

«اما اتفاقی نیفتاد، مگر نه؟»

«نه، اما ممکن بود بیفتد. این‌جور آدم‌ها عادت به بی‌احترامی ندارند.»

«جوان‌تر که بودم، خیلی مرا این‌جوری بیرون می‌کردند و با خودم عهد کردم وقتی بزرگ شدم، هرگز نگذارم این اتفاق دوباره بیفتد. تازه، من بهش بی‌احترامی نکردم؛ فقط به همان شکلی که خودش می‌خواست، باهاش روبه‌رو شدم. چشم‌ها دروغ نمی‌گویند، و او می‌دانست رفتارم بلوف نیست.»

«با این‌حال مبارزه‌طلبی کردی. در شهر کوچکی هستیم و ممکن بود فکر کند اقتدارش را زیر سؤال می‌بری.»

«از نووزی‌بیرسک که بیرون آمدیم، چیزی درباره‌ی این قضیه‌ی الف گفتی. چند روز پیش متوجه شدم چینی‌ها هم برایش کلمه‌ای دارند: کی. هردو در نقطه‌ی انرژی یکسانی ایستاده بودیم. نمی‌خواهم درباره‌ی اتفاقی که ممکن بود بیفتد فلسفه‌بافی کنم، اما هرکس به خطر آشنا باشد، می‌داند که در هر لحظه از زندگی‌اش ممکن است در مقابل حریفی قرار بگیرد ــ دشمن نه، حریف، هماورد. وقتی هماورد از قدرتش مطمئن باشد، مثل آن مرد، باید با او روبه‌رو بشوی، وگرنه به خاطر ناتوانی در اعمال قدرتت، زیر پای خودت را خالی کرده‌ای. دانستن اینکه چه‌گونه به حریفت احترام بگذاری، فاصله‌ی زیادی با رفتار چاپلوس‌ها و بزدل‌ها و خائن‌هاست.»

«اما می‌دانی که او...»

«مهم نیست کی بود. مهم روش او برای مدیریت بر انرژی‌اش بود. از روش مبارزه‌اش خوشم آمد، او هم از روش من خوشش آمد. همین.»

رُز زرین

بعد از نوشیدن آن همه ودکای مغولی ـ روسی، سردرد وحشتناکی دارم و هیچ‌کدام از قرص‌ها و شربت‌ها تأثیری نداشته. روز آفتابی و بی‌ابری است، اما باد پرسوزی می‌آید. هرچند اواخر بهار است، اما هنوز شن‌های ساحل با قطعات یخ آمیخته است. با وجود چندین لایه لباس، سرما تحمل‌ناپذیر است.

اما تنها یک فکر در سرم است: خدای من، به منزل رسیده‌ام!

جلویم دریاچه‌ی پهناوری است. آن‌قدر بزرگ است که به زحمت کرانه‌ی دیگرش را می‌بینم. یک قایق ماهیگیری، در پس‌زمینه‌ی قله‌های برف‌گرفته، در حال عبور از دریاچه‌ی زلال است و احتمالاً شب برمی‌گردد. فقط دلم‌ می‌خواهد اینجا باشم، به‌تمامی حاضر، چرا که مطمئن نیستم هرگز برگردم. چند نفس عمیق می‌کشم و سعی می‌کنم تمام آن زیبایی را به درون بکشم.

«یکی از زیباترین چیزهایی است که در عمرم دیده‌ام.»

یائو با این حرف من تشویق می‌شود و تصمیم می‌گیرد اطلاعاتی را به خوردم بدهد. توضیح می‌دهد که دریاچه‌ی بایکال که در متون چینی به دریای شمال معروف است، تقریباً 20 درصد سطوح آب شیرین زمین را به خودش اختصاص داده و بیش از بیست و پنج میلیون سال عمر دارد. متأسفانه هیچ‌کدام از این اطلاعات برایم جالب نیست.

«حواسم را پرت نکن. می‌خواهم تمام این منظره را جذب روحم کنم.»

«خیلی بزرگ است. چرا شیرجه نمی‌زنی تا روحت را در روح دریاچه غرق کنی؟»

به عبارت دیگر، یعنی خطر سرمازدگی و مرگ از هیپوترمی در سیبری را به جان بخرم. سرانجام موفق شده توجهم را جلب کند. سرم سنگین است، باد تحمل‌ناپذیر، و تصمیم می‌گیریم راست به محلی برویم که قرار است شب را بگذرانیم.

«ممنونم که آمدی. پشیمان نمی‌شوی.»

به مهمانخانه‌ای در روستایی کوچک می‌رویم، شبیه آن‌ها که در ایرکوتسک دیدم. کنار درش چاهی است و دختر کوچکی کنارش ایستاده و سعی دارد سطل آبی را بالا بکشد. هلال می‌رود کمکش کند، اما به جای بالا کشیدن طناب، دختربچه را به محل خطرناکی لب چاه می‌راند.

می‌گویم: «بنا به یی‌چینگ، می‌توانی شهری را بجنبانی، اما چاه را نه. من می‌گویم می‌توانی سطل را بجنبانی، اما این بچه را نه. مراقب باش.»

مادر دختر بیرون می‌آید و هلال را سرزنش می‌کند. به حال خودشان می‌گذارم و به اتاقم می‌روم. یائو به شدت مخالف آمدن هلال بود. در آنجا که به ملاقات شمن می‌رویم، زن‌ها اجازه‌ی ورود ندارند. بهش گفتم اصراری بر این ملاقات ندارم. این سنت را می‌شناسم، همه‌جا پیدا می‌شود، با چندین شمن در کشور خودم هم ملاقات کرده‌ام. تنها دلیل موافقتم برای آمدن این بود که یائو در این سفر خیلی چیزها یادم داده و خیلی کمکم کرده.

در ایرکوتسک که بودیم، گفتم: «باید هرلحظه‌ای را که می‌توانم با هلال بگذرانم. می‌دانم چه‌ می‌کنم. در مسیر بازگشت به سرزمین خودم هستم. اگر الان کمکم نکند، در این حلول فقط سه فرصت دیگر خواهم داشت.»

دقیقاً منظورم را نفهمید، اما تسلیم شد.

کوله‌پشتی‌ام را گوشه‌ی اتاقم می‌گذارم، حرارت را تا حداکثر بالا می‌برم، پنجره‌ها را می‌بندم و روی تخت می‌افتم، به امید اینکه سردردم برطرف شود. همین موقع هلال می‌آید تو.

«مرا آن بیرون تنها گذاشتی تا با آن زن غریبه حرف بزنم. تو که می‌دانی من از غریبه‌ها بدم می‌آید.»

«اینجا ماییم که غریبه‌ایم.»

«متنفرم از اینکه مدام درباره‌ی کارهایم پیشداوری بکنند و مجبور بشوم ترس و احساسات و نقاط ضعفم را مخفی کنم. فکر می‌کنی من زن شجاع و بااستعدادی هستم که هیچ‌وقت چیزی مرعوبم نمی‌کند. خُب، در اشتباهی. همه‌چیز مرعوبم می‌کند. از نگاه و لبخند و برخورد نزدیک پرهیز می‌کنم. تو تنها کسی هستی که واقعاً باهاش حرف زده‌ام. یا متوجه نشده‌ای؟»

دریاچه‌ی بایکال، قله‌های برفی، آب زلال، یکی از زیباترین مکان‌ها روی زمین، و این مکالمه‌ی احمقانه.

«بگذار کمی استراحت کنیم، بعد می‌رویم قدم بزنیم. امشب دارم شمن را ملاقات می‌کنم.»

می‌آید کوله‌اش را روی زمین بگذارد، اما می‌گویم: «اتاق خودت را داری.»

«اما توی قطار...»

جمله‌اش را تمام نمی‌کند، می‌رود . در را پشت سرش می‌کوبد. دراز می‌کشم و به سقف خیره می‌شوم، در فکر اینکه چه بکنم. نمی‌توانم اجازه بدهم احساس گناه هدایتم کند. نمی‌توانم و نمی‌گذارم، چون زن دیگری را دوست دارم که الان دور از اینجاست و به شوهرش اعتماد دارد، هرچند خیلی خوب او را می‌شناسد. تمام تلاش‌های قبلی‌ام برای توضیح دادن قضیه بی‌نتیجه بوده؛ شاید اینجا بهترین موقعیت برای کندن قال قضیه با این زن جوان وسواسی، تطبیق‌پذیر، قوی، اما شکننده، یک بار برای همیشه باشد.

برای اتفاقی که دارد می‌افتد من مقصر نیستم. هلال هم نیست. زندگی ما را در این موقعیت گذاشته، و فقط امیدوارم برای هردومان خیر باشد. امید؟ مطمئنم همین‌طور است. شروع می‌کنم به دعا خواندن و بی‌درنگ به خواب فرو می‌روم.

بیدار می‌شوم، به اتاقش می‌روم و از بیرون می‌شنوم که ویولون می‌زند. صبر می‌کنم تا کارش تمام شود، بعد در می‌زنم.

«برویم قدم بزنیم.»

نگاهم می‌کند، متعجب و خوشحال است.

«حالت بهتر است؟ تحمل باد و سرما را داری؟»

«آره، خیلی بهترم. برویم.»

در دهکده قدم می‌زنیم. به قصه‌های پریان می‌ماند. یک روز توریست‌ها به اینجا می‌آیند، هتل‌های عظیم بنا می‌شود، مغازه‌ها تی‌شرت و فندک و کارت پستال و مدل‌های کوچک خانه‌های چوبی می‌فروشند. پارکینگ‌های عظیم برای اتوبوس‌های دوطبقه می‌سازند که مردم را، مسلح به دوربین‌های دیجیتال می‌آورند که مصممند تمام آن دریاچه را روی یک سخت‌افزار کوچک حافظه ثبت کنند. چاهی که دیدیم نابود می‌شود و جایش را چاه دیگری می‌گیرد، اما به دستور شهرداری سرش را می‌بندند، چون خطر سقوط بچه‌های خارجی در آن وجود دارد. قایق ماهیگیری که امروز صبح دیدم، ناپدید می‌شود. آب دریاچه میدان عبور قایق‌های مدرن لوکسی می‌شود که مردم را در سفر‌های یک‌روزه به انضمام ناهار، به وسط دریاچه می‌برد. ماهیگیران و شکارچی‌های حرفه‌ای از راه می‌رسند و برای مجوز ماهیگیری و شکارشان، روزانه به اندازه‌ی تمام سال درآمد ماهیگیرها و شکارچی‌های محلی می‌پردازند.

اما فعلاً فقط دهکده‌ی دوردستی در سیبری است؛ جایی که مرد و زنی که نصف سن مرد را دارد، دارند کنار رودخانه‌ای که از ذوب شدن یخ‌ها به‌وجود آمده راه می‌روند. کنارش می‌نشینند.

«صحبت‌های دیشبمان در رستوران یادت است؟»

«کم‌وبیش. زیادی مشروب خورده بودم، اما یادم است یائو جلوی آن مرد انگلیسی ایستاد.»

«درباره‌ی گذشته حرف زدم.»

«آره، یادم است. خوب فهمیدم منظورت را، چون آن لحظه‌ای که در الف بودیم، دیدم که چشم‌هایت پر از حالتی آمیخته‌ای از عشق و بی‌تفاوتی است، و سرت را کلاه خرقه‌ی راهبان پوشانده بود. احساس می‌کردم بهم خیانت شده و احساس تحقیرشدگی می‌کردم. اما برایم مهم نیست رابطه‌ی ما در زندگی گذشته چه بوده. ما در زمان حالیم.»

«این رود را می‌بینی؟ خُب، در اتاق نشیمن آپارتمانم در خانه، تابلو نقاشی‌ای از یک رُز شناور در چنین رودی هست. نصف تابلو در معرض تأثیرات آب و عناصر دیگر قرار گرفته و برای همین حاشیه‌ها کمی زمخت است، اما هنوز می‌شود بخشی از آن رُز زیبا را در پس‌زمینه‌ی طلایی دید. نقاشش را هم می‌شناسم. سال 2003 با هم به جنگلی در کوه‌های پیرنه رفتیم و به بستر خشکی به جامانده از جویباری رسیدیم و آن تابلو را زیر سنگ‌های کف بستر جویبار پنهان کردیم.

«نقاش همسرم است. الان، هزاران کیلومتر دور از اینجا، هنوز خواب است، چون هنوز در شهرش سپیده نزده، در حالی‌که الان اینجا ساعت چهار بعدازظهر است. بیشتر از ربع قرن با هم بوده‌ایم. اولین بار که دیدمش، مطمئن بودم رابطه‌مان به جایی نمی‌رسد و در دو سال اول مطمئن بودم یکی‌مان آن یکی را ترک می‌کند. در پنج سال بعدی همچنان فکر می‌کردم به هم عادت کرده‌ایم و همین که این مسئله را در ک کنیم، هرکدام راه خودمان را می‌رویم. فکر می‌کردم رابطه‌ای متعهدتر، مرا از “آزادی”ام محروم می‌کند و نمی‌گذارد همه‌ی چیزهایی را که می‌خواهم، تجربه کنم.»

می‌بینم که هلال دارد کمی ناآسوده می‌شود.

«و این چه ربطی به رود و گل رُز دارد؟»

«در تابستان 2002، من دیگر نویسنده‌ی مشهوری بودم و کلی پول داشتم و فکر می‌کردم ارزش‌های اساسی‌ام عوض نشده. اما چه‌طور می‌توانستم مطمئن باشم؟ تصمیم گرفتم امتحانش کنم. اتاق کوچکی در هتلی دوستاره در فرانسه کرایه کردیم به قصد اینکه پنج ماه سال را آنجا بگذرانیم. فقط گنجه‌ی کوچکی در اتاق داشتیم و مجبور بودیم تعداد لباس‌هایمان را به حداقل برسانیم. برای پیاده‌روی‌های طولانی در جنگل‌ها و کوه‌ها می‌رفتیم، بیرون غذا می‌خوردیم و هرروز به سینما می‌رفتیم. آن سبک زندگی به ما نشان داد که پرتجمل‌ترین امکانات زندگی در اختیار همه هست.

«هردویمان کارمان را دوست داریم، اما من به لپ‌تاپم احتیاج دارم و زنم نقاش است و نقاش‌ها به استودیوهای بزرگی احتیاج دارند تا بتوانند نقاشی‌هایشان را تولید و انبار کنند. نمی‌خواستم به خاطر من از حرفه‌اش دست بکشد، و پیشنهاد کردم یک استودیو اجاره کنیم. اما در طی این مدت کوه‌ها و دره‌ها و رودها و دریاچه‌ها و جنگل‌ها را تماشا کرده بود. این فکر به ذهنش رسید که: چرا نقاشی‌هایم را اینجا انبار نکنم؟ چرا اجازه نمی‌دهم طبیعت با من همکاری کند؟»

چشم‌های هلال بر رود دوخته شده.

«فکر “انبار” کردن تابلوها در فضای باز از همین‌جا به فکرش رسید. من لپ‌تاپم را برمی‌داشتم و می‌نوشتم، و او روی چمن زانو می‌زد و نقاشی می‌کرد. یک سال بعد سراغ اولین بوم‌ها رفتیم و نتیجه خارق‌العاده و خیلی اصیل بود. اولین تابلویی که از “زیر خاک” درآوردیم، آن گل رُز بود. این روزها، با اینکه خانه‌ای در کوه‌های پیرنه داریم، او همچنان به دفن و بیرون کشیدن تابلوهایش در هر جا که هست ادامه می‌دهد. چیزی که از نیاز زاییده شد، حالا روش خلاقه‌ی اصلی‌اش شده. وقتی به این رود نگاه می‌کنم، به یاد آن رُز می‌افتم و عشقی تقریباً ملموس و جسمانی به او حس می‌کنم، انگار اینجا باشد.»

باد دیگر به شدت قبل نمی‌وزد و آفتاب کمی گرممان می‌کند. نور اطرافمان نمی‌توانست بهتر از این باشد.

می‌گوید: «حرفت را می‌فهمم و بهش احترام می‌گذارم. اما در رستوران، وقتی درباره‌ی گذشته حرف می‌زدی، چیزی درباره‌ی نیرومندتر بودن عشق از فرد گفتی.»

«بله، اما عشق حاصل انتخاب‌هاست.»

«در نووزی‌بیرسک مجبورم کردی ببخشمت و من این کار را کردم. حالا ازت لطفی می‌خواهم: بهم بگو که دوستم داری.»

دستش را می‌گیرم. هردو به رود خیره شده‌ایم.

می‌گوید: «سکوت هم جوابی است.»

بازویم را دور شانه‌اش می‌اندازم و او سرش را روی شانه‌ام می‌گذارد.

می‌گویم: «دوستت دارم. دوستت دارم چون تمام عشق‌های دنیا به رودهای مختلفی می‌مانند که به یک دریاچه‌ می‌ریزند، به هم می‌رسند و عشقی یگانه می‌شوند که باران می‌شود و زمین را برکت می‌بخشد.

«دوستت دارم، مثل رودی که شرایط مناسب را برای شکوفایی درخت‌ها و بوته‌ها و گل‌ها در کرانه‌اش فراهم می‌کند. دوستت دارم، مثل رودی که به تشنگان آب می‌دهد و مردمان را به هرجا بخواهند، می‌برد.

«دوستت دارم، مثل رودی که می‌فهمد جاری شدن به شکلی دیگر را از فراز آبشارها بیاموزد، و بفهمد که باید در نقاط کم‌عمق آرام بگیرد. دوستت دارم، چون همه در یک مکان زاده می‌شویم، از یک سرچشمه، و آن سرچشمه مدام آب ما را تأمین می‌کند. برای همین، وقتی احساس ضعف می‌کنیم، فقط باید کمی صبر کنیم. بهار برمی‌گردد، برف‌های زمستانی آب می‌شود و ما را سرشار از نیروی تازه می‌کند.

«دوستت دارم، مثل رودی که به شکل قطره‌ای تنها در کوهستان‌ها آغاز می‌کند و کم‌کمک رشد می‌کند و به رودخانه‌های دیگر می‌پیوندد، تا سرانجام می‌تواند برای رسیدن به مقصدش، از کنار هر مانعی عبور کند.

«عشقت را می‌پذیرم و عشق خودم را نثارت می‌کنم. نه عشق مردی به یک زن، نه عشق پدری به فرزندش، نه عشق خدا به مخلوقاتش، که عشقی بی‌نام و بی‌توجیه، مثل رودی که نمی‌تواند توجیه کند چرا در مسیری مشخص جاری است، و صرفاً پیش می‌رود. عشقی که نه چیزی می‌خواهد و نه در ازایش چیزی می‌دهد؛ فقط هست. من هرگز مال تو نخواهم بود و تو هرگز مال من؛ اما می‌توانم صادقانه بگویم دوستت دارم، دوستت دارم، دوستت دارم.»

شاید به خاطر بعدازظهر باشد، شاید به خاطرنور است، اما الان، کیهان سرانجام در هماهنگی کامل به نظر می‌رسد. همان‌جا که هستیم می‌مانیم، بی کوچک‌ترین میل به بازگشت به هتل، جایی که یائو بلاشک منتظرم است.

عقاب بایکال

الان است که هوا تاریک شود. شش نفری نزدیک قایق کوچکی کنارگرفته در ساحل دریاچه ایستاده‌ایم. هلال، یائو، شمن، من و دو زن مسن‌تر. همه روسی حرف می‌زنند. شمن سرش را تکان می‌دهد. یائو ظاهراً با او بحث می‌کند، اما شمن برمی‌گردد و راهی قایق می‌شود.

حالا یائو و هلال دارند بحث می‌کنند. یائو نگران به نظر می رسد، اما فکر می‌کنم از شرایط لذت می‌برد. طریق صلح را با هم تمرین کرده‌ایم و حالا دیگر می‌توانم زبان بدنش را ترجمه کنم. دارد به آزردگی‌ای تظاهر می‌کند که واقعاً احساس نمی‌کند.

«چی می‌گویید؟»

هلال می‌گوید: «ظاهراً من نمی‌توانم با شما بیایم. باید با این دو زنی که هرگز در عمرم ندیده‌ام بمانم و تمام شب را اینجا در سرما بگذرانم، چون کسی نیست که مرا به هتل برگرداند.»

یائو توضیح می‌دهد: «تو هرچه را ما در آن جزیره تجربه می‌کنیم، تجربه می‌کنی. اما نمی‌توانیم سنت را بشکنیم. قبلاً بهت هشدار دادم، اما این پائولو اصرار داشت تو را بیاورد. باید الان برویم، وگرنه لحظه را از دست می‌دهیم، یا آن چیزی که شما بهش می‌گویید الف و من می‌گویم کی، و مطمئناً شمن‌ها هم واژه‌ی خودشان را برایش دارند. خیلی طول نمی‌کشد. دوساعته برمی‌گردیم.»

اول به هلال لبخند می‌زنم و بعد بازوی یائو را می‌گیرم: «سخت نگیر. تو که دلت نمی‌خواست در هتل می‌ماندی با این خیال که شاید فرصت تجربه‌ی تازه‌ای را از دست بدهی. نمی‌دانم تجربه‌ی خوبی می‌شود یا بد، اما بهتر از تنهایی شام خوردن است.»

«و تو، ظاهراً فکر می‌کنی آن حرف‌های قشنگ عشقی برای تغذیه‌ی دل آدم کافی است؟ می‌دانم زنت را دوست داری، و درک می‌کنم، اما نمی‌شد دست‌کم به خاطر دنیایی که به پایت ریخته‌ام، یک جوری تشکر کنی؟»

رویم را برمی‌گردانم. یک گفت‌‌وگوی احمقانه‌ی دیگر.

****

شمن موتور قایق را روشن می‌کند و سکان را می‌گیرد. عازم صخره‌مانندی در دویست متری ساحلیم. فکر می‌کنم چند دقیقه‌ای به آنجا می‌رسیم.

«حالا که دیگر برگشتی نیست، چرا این‌قدر اصرار داشتی این شمن را ببینم؟ تنها خواسته‌‌ات در تمام این سفر همین بوده، و تو خیلی به من چیز داده‌ای. منظورم تمرین آی‌کی‌دو نیست. کمک کردی هماهنگی قطار حفظ بشود، حرف‌های مرا، انگار حرف‌های خودت باشد، ترجمه کرده‌ای، و دیروز اهمیت وارد شدن به نبرد فقط از روی احترام به حریف را یادم دادی.»

یائو سرش را تکان می‌دهد و کمی ناآسوده به نظر می‌رسد، انگار خودش تنهایی مسئول حفظ امنیت آن قایق کوچک است.

«فقط فکر کردم، با توجه به علایقت، بدت نیاید او را ببینی.»

جواب خوبی نیست. اگر دلم می‌خواست شمن را ببینم، خودم می‌گفتم. سرانجام نگاهم می‌کند و سر تکان می‌دهد.

«به این خاطر ازت خواستم، چون عهد کرده بودم در سفر بعدی‌ام به اینجا بیایم. می‌توانستم تنهایی بیایم، اما با ناشرهایت قرارداد بسته بودم که همه‌جا کنار تو باشم. اگر تنها می‌گذاشتمت خوش‌شان نمی‌آمد.»

«من همیشه احتیاج ندارم دوروبرم پر آدم باشد. اگر مرا در ایرکوتسک می‌گذاشتی ناشرها مشکلی نداشتند.»

شب دارد سریع‌تر از حد انتظارم فرود می‌آید. یائو موضوع را عوض می‌کند.

«کسی که قایق را می‌راند، توانایی‌اش را دارد که با زنم حرف بزند. می‌دانم دروغ نمی‌گوید، چون چیزهایی هست که هیچ‌کس جز من نمی‌داند. ضمناً جان دختر مرا نجات داده. کاری کرد که هیچ دکتری در بهترین بیمارستان‌های مسکو، پکن، شانگهای یا لندن نتوانستند. در ازایش هیچ نخواست جز اینکه دوباره به دیدنش بیایم. فقط این بار تصادفاً با تو بودم. شاید بالاخره یاد بگیرم که چیزهایی را که مغزم از پذیرش‌شان سر باز می‌زند، بفهمم.»

به صخره نزدیک‌تر شده‌ایم. تا یک دقیقه‌ی دیگر می‌رسیم.

« جواب خوبی است. ممنون که بهم اعتماد کردی. در یکی از زیباترین جاهای دنیایم، در شبی خارق‌العاده، به صدای خوردن موج‌ها به بدنه‌ی قایق گوش می‌دهم. ملاقات با این مرد یکی از برکات زیادی است که در این سفر نصیبم شد.»

به‌جز آن روزی که از هجران زنش برایم گفت، هرگز احساسی از خودش نشان نداده. حالا دستم را می‌گیرد و به سینه‌اش می‌فشرد. قایق روی ساحل شنی باریکی کناره می‌گیرد. شن‌ها به جای لنگر عمل می‌کنند.

«متشکرم. خیلی متشکرم.»

****

از صخره بالا می‌رویم و درست به موقع می‌رسیم تا نگاهی به آسمان سرخ بالای افق بیندازیم. اطرافمان چیزی نیست جز خس و خاشاک، و در شرق سه چهار درخت بی‌برگ. روی‌ یکی‌شان بازمانده‌ی دخیل‌ها دیده می‌شود و جسد حیوانی به شاخه‌ای آویزان است. برای حکمت شمن پیر احترام زیادی قائلم، اما چیز تازه‌ای نشانم نخواهد داد، چرا که قبلاً راه‌های بسیاری را پیموده‌ام و می‌دانم همه به یک جا می‌رسند. اما می‌فهمم که نیتش صائب است و همچنان که برای مناسک آماده می‌شود، سعی می‌کنم اطلاعاتم را در مورد شمن‌ها در طول تاریخ تمدن به یاد بیاورم.

****

در ادوار کهن، در هر قبیله‌ای دو چهره‌ی بارز وجود داشت. اولی رهبر قبیله بود: شجاع‌ترین عضو قبیله که آن‌قدر قدرت داشت که می‌توانست هر مبارزطلبی را شکست بدهد و آن‌قدر باهوش بود که می‌توانست توطئه‌ها را خنثی کند ــ جنگِ قدرت تازه‌ نیست و از آغاز زمان با ما بوده. وقتی موقعیتش را تثبیت می‌کرد، مسئول حفاظت و سلامت مردمش در جهان مادی بود. به‌تدریج، چیزی که در اثر انتخاب طبیعی رخ می‌داد، قربانی فساد شد و رهبری کم‌کم موروثی شد و این حس را القا کرد که قدرت ابدی است و از همین حس، امپراتورها و پادشاه‌ها و دیکتاتورها زاده شدند.

اما مهم‌تر از رهبر، شمن بود. از همان ابتدای پیدایش بشر، مردم از حضور قدرتی عظیم‌تر باخبر بودند که می‌توانست زندگی ببخشد و آن را بگیرد، هرچند دقیقاً نمی‌دانستند این قدرت از کجا می‌آید. اولین شمن‌ها زن بودند، سرچشمه‌ی حیات. از آنجا که مجبور نبودند به شکار یا ماهیگیری بروند، وقتشان را به مراقبه و غرق شدن در اسرار مقدس می‌گذراندند. سنت همواره به کسانی منتقل می‌شد که تواناترین بودند و تنها زندگی می‌کردند و معمولاً باکره بودند. در سطحی دیگر زندگی می‌کردند و نیروهای جهان روحانی را با جهان جسمانی توازن می‌بخشیدند.

فرایند تقریباً همیشه یکی بود: شمن از موسیقی (معمولاً از موسیقی ضربی) برای ورود به خلسه استفاده می‌کرد، و بعد معجون‌هایی را می‌نوشید که از مواد طبیعی ساخته شده بود. روحش بدنش را ترک می‌کرد و وارد جهان موازی می‌شد. آنجا با ارواح گیاهان، حیوان‌ها، مردگان و زندگان ملاقات می‌کرد که همه در زمان واحدی موجودیت داشتند؛ جایی که یائو به آن می‌گوید کی و من می‌گویم الف. آنجا هم با هادیانش ملاقات می‌کرد و می‌توانست انرژی‌ها را تعادل ببخشد، بیماری‌ها را شفا بدهد، باران بباراند، صلح را مستقر کند، نمادها و نشانه‌های طبیعت را رمزگشایی کند، و هرکس را که سر راه ارتباط قبیله با مطلق قرار می‌گرفت، مجازات کند. آن زمان، وقتی قبیله‌ها ناچار بودند در جست‌وجوی دائمی به دنبال غذا سفر کنند، نمی‌شد معبد یا محراب ساخت. فقط «مطلق» وجود داشت، که قبیله در زهدانش تا ابد به پیش می‌رفت.

اما مقام شمنی نیز مثل رهبری به فساد کشیده شد. از آنجا که سلامت و امنیت گروه به هماهنگی با جنگل، دشت و طبیعت بستگی داشت، زن‌های مسئول این ارتباط روحانی ــ روح قبیله ــ مشمول اقتدار زیادی می‌شدند، گاهی حتی بیشتر از رهبر قبیله. در زمانی نامشخص در تاریخ (شاید پس از کشف کشاورزی که کوچ‌نشینی را پایان بخشید)، این عطیه‌ی زنان توسط مردها غصب شد. زور بر هماهنگی غلبه کرد. خصائص طبیعی آن زن‌ها را نادیده گرفتند؛ مهم قدرت بود.

قدم بعد سازماندهی سنت شمنی به شکل ساختاری اجتماعی بود ــ که حالا کلاً در اختیار مردها بود. اولین مذاهب به این ترتیب متولد شد. جامعه عوض شده بود و دیگر صحراگرد نبود، اما احترام و رعب رهبر و شمن در روح انسان ریشه دوانده بود و تا ابد باقی ماند. کاهن‌ها که این را می‌دانستند، با رهبران قبیله متحد شدند تا ملت را سربه‌زیر نگه دارند. هرکس حاکم را به چالش می‌کشید، تنبیه خدایان در انتظارش بود. زمانی رسید که زن‌ها خواستند نقش‌شان را به عنوان شمن پس بگیرند، چرا که بدون آن‌ها جهان در سراشیب بحران قرار داشت. اما هربار سعی می‌کردند پیش بیایند، مثل کفار و فاحشه‌ها با آن‌ها رفتار می‌کردند. اگر نظام از وجود آن‌ها احساس خطر می‌کرد، تردید نمی‌کرد و با سوزاندن در آتش، سنگسار، و در موارد ملایم‌تر، با تبعید تنبیهشان می‌کرد. ادیان مادینه از صحنه‌ی تاریخ تمدن محو شد؛ فقط این را می‌دانیم که کهن‌ترین اشیای جادویی که باستان‌شناس‌ها تا حالا کشف کرده‌اند، شمایل ایزدبانوها بوده است. اما ایزدبانوها در غبار زمان گم شدند و قدرت‌های جادویی، زمانی که به مقاصد دنیوی به کار می‌رفت، رقیق شد و نیروی خود را از دست داد. آنچه ماند، فقط ترس از تنبیه الهی بود.

حالا جلویم یک مرد ایستاده، نه زن. هرچند زن‌هایی که در ساحل دریاچه پیش هلال ماندند، بی‌شک قوای مشابهی دارند. حضورش را اینجا زیر سؤال نمی‌برم، چرا که هر دو جنس از عطیه‌ای که اجازه می‌دهد در تماس با ناشناخته قرار بگیرند برخوردارند، مشروط به اینکه نسبت به «بخش مادینه‌»ی خود گشوده باشند. دلیل اصلی بی‌رغبتی‌ام به این ملاقات، این است که می‌دانم بشر چه‌قدر از اصلش و رؤیای خدا دور شده است.

شمن دارد در چاله‌ای که برای حفاظت از شعله‌ها کنده، آتش روشن می‌کند و مدام فوت می‌کند. یک جور طبل را کنار آتش می‌گذارد و بطری‌ای حاوی مایعی نامشخص را باز می‌کند. شمن سیبری ــ جایی که این اصطلاح خلق شد ــ دارد همان مناسک پاژه‌ها در جنگل‌های آمازون، اِچیسروهای مکزیک، کاهن‌های کاندومبله‌ی آفریقا، واسطه‌های روحی در فرانسه، کوراندروها در قبایل سرخپوستی، بومی‌های استرالیا، صاحبان کرامت در کلیسای کاتولیک، مورمون‌های ایالت اوتاه، و غیره و غیره را اجرا می‌کند.

همین است که درباره‌ی این سنت‌ها ــ که ظاهراً در تعارضی ابدی با هم به سر می‌برند ــ بسیار حیرت‌آور است. در سطح روحانی مشابهی به هم می‌رسند و در تمام دنیا وجود دارند، هرچند در سطح مادی هیچ ارتباطی با هم ندارند. این در واقع مادر اعظم است که می‌گوید:

«گاهی بچه‌هایم چشم دارند، اما نمی‌بینند؛ گوش دارند، اما نمی‌شنوند. پس از بعضی‌هایشان می‌خواهم نسبت به من کر و کور نباشند. شاید لازم باشد هزینه‌ای بپردازند، اما مسئول زنده نگه داشتن سنت هستند و روزی برکات من به زمین بازخواهد گشت.»

شمن شروع می‌کند به طبل زدن، تندتر و تندتر. چیزی به یائو می‌گوید که فوراً ترجمه می‌کند:

«کلمه‌ی کی را به کار نبرد، اما می‌گوید کی بر بال باد خواهد آمد.»

باد دارد شدیدتر می‌شود. با اینکه خودم را خوب پیچیده‌ام ــ باشلق اسکیمویی، دستکش، کلاه ضخیم پشمی و شال گردنی که تا زیر چشم‌هایم را می‌پوشاند ــ کافی نیست. بینی‌ام بی‌حس شده و ابروها و ریشم یخ زده. یائو زانو زده و پاهایش را مرتب و منظم زیرش جمع کرده. سعی می‌کنم همین‌کار را بکنم، اما مجبورم مدام پابه‌پا کنم، چون شلوار معمولی پایم است و باد یخ به داخلش نفوذ و عضلاتم را کرخ می‌کند و باعث می‌شود عضلاتم به‌شکلی دردناک بگیرد.

شعله‌ها وحشیانه می‌رقصند، اما از چاله بیرون نمی‌زنند. صدای طبل خشمگین‌تر می‌شود. شمن سعی دارد ضربان قلبش را با ضربات دستش بر چرم طبل هماهنگ کند. زیر طبل باز است تا ارواح وارد شوند. در سنت آفریقایی ـ برزیلی، این لحظه‌ای است که واسطه یا کاهن اجازه می‌دهد روحش بدنش را ترک کند و موجودی باتجربه‌تر جایش را بگیرد. تنها تفاوت این است که در کشور من لحظه‌ی مشخصی برای تجلی آنچه یائو بهش می‌گوید کی وجود ندارد.

از نظاره‌گر صرف بودن دست می‌کشم و تصمیم می‌گیرم به جذبه ملحق شوم. سعی می‌کنم ضربان قلبم را با ضربات طبل هماهنگ کنم؛ چشم‌هایم را می‌بندم، ذهنم را خالی می‌کنم، اما سرما و باد اجازه نمی‌دهد جلوتر بروم. باید دوباره جایم را عوض کنم؛ چشم‌هایم را باز می‌کنم و می‌بینم شمن چند پر در یک دستش دارد ــ احتمالاً پر پرنده‌ای نادر و محلی است. بنا به سنت‌ها در سراسر دنیا، پرنده‌ها پیام‌آوران خدایانند. به شمن کمک می‌کنند برخیزد و با ارواح صحبت کند.

چشم های یائو هم باز است؛ تنها شمن وارد خلسه خواهد شد. شدت باد بیشتر می‌شود. بیشتر و بیشتر سردم می‌شود، اما انگار شمن کاملاً مصون است. مراسم ادامه می‌یابد. شمن بطری حاوی مایع سبزگون را برمی‌دارد، می‌نوشد و بطری را به یائو می‌دهد، که می‌نوشد و به دست من می‌دهد. از روی احترام پیروی می‌کنم و یک جرعه از معجون شیرین و کمی الکلی می‌نوشم، و بطری را به شمن برمی‌گردانم.

صدای طبل ادامه می‌یابد و تنها در مواقعی قطع می‌شود که شمن مکث می‌کند تا شکلی روی زمین بکشد، نمادهایی که هرگز ندیده‌ام و شبیه نوعی دستخط منسوخ است. صداهای غریب از گلویش خارج می‌شود، مثل جیغ‌های به‌شدت طنین‌انداز پرندگان. طبل‌زنی بالاتر می‌گیرد و تندتر می‌شود؛ سرما انگار دیگر چندان آزارم نمی‌دهد و ناگهان، باد متوقف می‌شود.

احتیاجی به توضیح ندارد. چیزی که یائو به آن می‌گوید کی اینجاست. سه‌نفری به هم نگاه می‌کنیم و آرامشی درمی‌گیرد. فرد پیش روی من دیگر همان مردی نیست که سکان قایق را به دست داشت یا از هلال خواست در ساحل منتظر بماند؛ صورتش عوض شده، جوان‌تر و زنانه‌تر به‌نظر می‌رسد.

او و یائو مدتی به روسی حرف می‌زنند، نمی‌دانم چند وقت. افق روشن می‌شود. ماه دارد طلوع می‌کند. در سفر تازه‌اش در عرض آسمان همراهی‌اش می‌کنم، پرتوهای سیمینش در آب‌های دریاچه بازتابیده است، که، ناگهان به شکل عجیبی ساکن شده است. در سمت چپم، چراغ‌های دهکده روشن می‌شود. به شدت احساس متانت می‌کنم، سعی می‌کنم تا جایی که می‌توانم از این لحظه‌ی غیرمنتظره بهره بگیرم، چرا که انتظارش را نداشتم؛ خیلی ساده در مسیرم منتظرم بود، مثل خیلی لحظات غیرمنتظره‌ی دیگر. فقط کاش چهره‌ی «نامنتظره» همیشه این قدر زیبا و آرام بود.

سرانجام، شمن به وساطت یائو، از من می‌پرسد برای چه به آنجا آمده‌ام.

«تا با دوستم باشم که قول داده به اینجا برگردد. تا به هنر شما احترام بگذارم. و تا در این مراقبه بر اسرار با شما سهیم بشوم.»

شمن از طریق یائو می‌گوید: «مردی که کنارت نشسته به هیچ‌چیز اعتقاد ندارد. بارها اینجا آمده تا با زنش حرف بزند، اما هنوز ایمان نیاورده. زن بیچاره! به‌جای همنشینی با خدا تا زمانی که موعد بازگشتش به زمین فرا رسد، مجبور است مدام برگردد تا این نگون‌بخت بیچاره را تسلا بدهد. گرمای خورشید ایزدی را ترک می‌کند تا به این سرمای نکبت‌بار سیبری بیاید، چرا که عشق به او اجازه‌ی عزیمت نمی‌دهد!»

شمن می‌خندد.

«چرا بهش نمی‌گویی؟»

«گفته‌ام، اما او، مثل اغلب کسانی که می‌شناسم، چیزی را که به نظرش هجر می‌آید قبول نمی‌کند.»

«خودخواهی ناب.»

«بله، خودخواهی ناب. آدم‌های مثل او می‌خواهند زمان متوقف شود یا به عقب برگردد، و به این ترتیب مانع ادامه‌ی مسیر روح عزیزشان می‌شوند.»

شمن باز می‌خندد.

«وقتی زنش به سطحی دیگر منتقل شد، او خدا را کشت، و یک بار، دوبار، ده بار، برخواهد گشت تا باز و باز سعی کند با زنش حرف بزند. تقاضای کمک نمی‌کند تا زندگی را بهتر بفهمد. می‌خواهد امور با نگرش او به زندگی و مرگ تطبیق یابند.»

مکث و به اطراف نگاه می‌کند. حالا دیگر هوا کاملاً تاریک شده، به‌جز نور شعله‌ها.

«نمی‌توانم یأس را درمان کنم، وقتی کسی در آن راحتی می‌یابد.»

«کیست که با من حرف می‌زند؟»

«تو مؤمنی.»

سؤالم را تکرار می‌کنم و جواب می‌دهد: «والنتینا.»

یک زن.

«وقتی کار به مسائل روحانی می‌کشد، مرد کنار من شاید کمی احمق باشد، اما انسان بی‌نظیری است و برای هرچیزی آماده است، مگر آنچه "مرگ" همسرش می‌خواند. مرد کنار من آدم خوبی است.»

شمن سرش را تکان می‌دهد.

«تو هم همین‌طور. تو با دوستی آمده‌ای که مدت درازی کنار تو بوده است، مدت‌ها پیش از ملاقات‌تان در این حلول. من هم همین‌طور.»

خنده‌ای دیگر.

«زمانی دیگر بود و در آوردگاهی یکسان، به سرنوشتی یکسان دچار شدیم، سرنوشتی که دوستت آن را "مرگ" می‌خواند. نمی‌دانم در کدام کشور بود، اما زخم‌ها حاصل از گلوله بود. رزم‌آوران باز با هم ملاقات می‌کنند. این بخشی از قانون ایزدی است.»

گیاهان معطر را به درون شعله‌ها می‌ریزد و توضیح می‌دهد که این کار را هم در حلولی دیگر کرده‌ایم: کنار آتش نشسته‌ایم و از ماجراهایمان گفته‌ایم.

«روح تو با عقاب بایکال سخن می‌گوید که مراقب و محافظ همه‌چیز است، به دشمنان می‌تازد و یاران را محافظت و از آنان دفاع می‌کند.»

انگار به تأیید حرف‌هایش، جیغ پرنده‌ای را از دوردست می‌شنویم. حس سرما جایش را به سرسلامتی داده. باز بطری را به طرف ما می‌گیرد.

«مشروب‌های تخمیری زنده‌اند؛ از جوانی به پیری گذر می‌کنند. وقتی به بلوغ می‌رسند می‌توانند روح خویشتن‌داری، روح تنهایی، روح ترس و روح اضطراب را از بین ببرند. اما اگر زیاده بنوشی، طغیان می‌کنند و روح شکست و خشونت را برمی‌انگیزند. باید زمان دست کشیدن را دانست.»

می‌نوشیم و جشن می‌گیریم.

«در این لحظه، بدن شما بر زمین است، اما روح شما کنار من است، این بالا، در ارتفاعات، و فقط همین را می‌توانم نثارتان کنم، پرواز بر فراز آسمان‌ بایکال. نیامدید چیزی بخواهید، پس فقط همین را به شما می‌دهم. امیدوارم به شما الهام ببخشد تا کاری را که می‌کنید، ادامه دهید.

«مبارک باشید. و همان‌گونه که زندگی خود را استحاله می‌بخشید، زندگی اطرافیانتان را هم متحول کنید. اگر از شما خواستند، دریغ نکنید. وقتی بر در شما می‌کوبند، بگشایید. وقتی چیزی از دست می‌دهند و نزد شما می‌آیند، در یافتن گم‌شده یاری‌شان کنید. نخست اما، بخواهید، بر در بکوبید و گم‌شده‌ی خود را بشناسید. شکارگر همواره می‌داند در انتظار چه باشد ــ یا باید بخورد، یا خورده شود.»

سرم را تکان می‌دهم.

شمن ادامه می‌دهد: «قبلاً تجربه کرده‌اید و بارها تجربه خواهید کرد. کسی که دوست توست، دوست عقاب بایکال هم هست. امشب اتفاق خاصی نمی‌افتد؛ الهامی به شما دست نمی‌دهد، تجربه‌ای جادویی نخواهید داشت و در خلسه‌ای نخواهید رفت تا در تماس زندگان و مردگان قرار گیرید. قدرت ویژه‌ای به دست نخواهید آورد. فقط هنگامی که عقاب بایکال دریاچه را به روح شما نشان می‌دهد، احساس شعف می‌کنید. چیزی نمی‌بینید، اما در آن بالا روحتان سرشار از لذت خواهد شد.»

روحم واقعاً سرشار از لذت است، هرچند چیزی نمی‌بینم. نیازی هم نیست. می‌دانم راست می‌گوید. وقتی روحم به بدنم برگردد، خردمندتر و آرام‌تر خواهد بود.

زمان متوقف می‌شود، چرا که دیگر نمی‌توانم اندازه‌اش بگیرم. شعله‌ها سوسو می‌کنند و سایه‌های غریب بر چهره‌ی شمن می‌اندازند، اما من دیگر اینجا نیستم. اجازه می‌دهم روحم به پرواز درآید؛ بعد از آن همه کار و تلاش، به این پرواز احتیاج دارد. دیگر احساس سرما نمی‌کنم. هیچ احساسی ندارم. آزادم و مادام که عقاب بایکال بر فراز دریاچه و کوه‌های برف‌گرفته می‌پرد، آزاد می‌مانم. حیف که روحم نمی‌تواند به من بگوید چه دیده، اما در واقع لازم نیست هرچه را بر من رخ می‌دهد بدانم.

باد دارد دوباره شدت می‌گیرد. شمن به زمین و آسمان تعظیم می‌کند. آتش، در پناه چاله، ناگهان خاموش می‌شود. به ماه نگاه می‌کنم که دوباره در اوج آسمان است و شبح پرندگان را در پرواز در اطرافمان می‌بینم. شمن دوباره مرد پیری است. خسته است و طبلش را در کیسه‌ی برودری‌دوزی بزرگی می‌گذارد.

یائو دستش را در جیب چپش می‌کند و یک مشت سکه و اسکناس بیرون می‌آورد. من هم همین‌کار را می‌کنم. یائو می‌گوید:

«به نام عقاب بایکال گدایی کردیم. این چیزی است که دریافت کردیم.»

شمن تعظیم می‌کند، برای پول از ما تشکر می‌کند، و بی‌شتاب به طرف قایق برمی‌گردیم. جزیره‌ی مقدس شمن‌ها روح خودش را دارد؛ تاریک است و هرگز نمی‌شود مطمئن بود که پایمان را در جای درست می‌گذاریم.

وقتی به ساحل می‌رسیم، دنبال هلال می‌گردیم، اما دو زن توضیح می‌دهند که به هتل برگشته. تنها آن موقع است که متوجه می‌شوم شمن حتی یک بار هم به او اشاره نکرد.

ترس از ترس

حرارت بخاری اتاق را به اوج رسانده‌ام. پیش از آنکه حتی دنبال کلید چراغ بگردم، باشلق و کلاه و شالم را بر می‌دارم و کنار پنجره می‌روم تا بازش کنم و هوای تازه به داخل بیاید. هتل روی تپه‌ی کوچکی است و چراغ‌های ده را می‌بینم که آن پایین یکی یکی خاموش می‌شوند. مدتی همین‌جا می‌مانم، در خیال شگفتی‌هایی که روحم حتماً دیده‌. بعد، درست موقعی که می‌خواهم برگردم، صدایی می‌گوید:

«برنگرد.»

هلال آنجاست، و لحن صدایش مرا می‌ترساند. به شکل مرگباری جدی به نظر می‌رسد.

«من مسلحم.»

نه، ممکن نیست. مگر اینکه آن زن‌ها...

«چند قدم به عقب بردار.»

اطاعت می‌کنم.

«یک کم بیشتر. خوب است. حالا یک قدم برو به راست. خوب، همان‌جا بمان.»

دیگر فکر نمی‌کنم، غریزه‌ی بقا زمام واکنش‌هایم را در دست گرفته. در چند ثانیه، مغزم گزینه‌هایم را پردازش کرده: می‌توانم خودم را بیندازم روی زمین، یا سعی کنم سر صحبت را باز کنم، یا فقط صبر کنم ببینم حالا چه‌کار می‌کند. اگر واقعاً قصد کشتنم را داشته باشد، زود این کار را می‌کند، اما اگر در چند دقیقه‌ی آینده شلیک نکند، شروع می‌کند به صحبت و بختم بیشتر می‌شود.

صدای کرکننده‌ای می‌آید، یک انفجار، و خودم را غرق خرده‌های شیشه می‌بینم. لامپ بالای سرم ترکیده.

«در دست راستم آرشه است و در دست چپم ویولون. نه، برنگرد.»

همان‌جا می‌مانم و نفس راحتی می‌کشم: در مورد اتفاقی که افتاده، نکته‌‌ی جادویی یا خاصی در کار نیست: خواننده‌های اپرا می‌توانند با خواندن نت مشخصی که هوا را با تناوب خاصی به حرکت در می‌آورد، گیلاس شامپاین و اشیای بسیار شکننده را خرد کنند.

آرشه دوباره به سیم می‌خورد، همان صدای کرکننده بلند می‌شود.

«می‌دانم چه اتفاقی افتاد. دیدمش. آن زن‌ها بدون احتیاج به حلقه‌ی نور مرا به آنجا بردند.»

پس دیده.

بار سنگینی از روی شانه‌های غرق خرده شیشه‌ام برداشته می‌شود. یائو نمی‌داند، اما سفر ما به این مکان هم بخشی از سفر بازگشت من به سرزمینم است. من چیزی به هلال نگفتم. خودش دیده.

«تو مرا زمانی ترک کردی که بیشتر از همیشه بهت احتیاج داشتم. به خاطر تو مُردم و حالا برگشته‌ام که تسخیرت کنم.»

«تسخیرم نمی‌کنی، ازت هم نمی‌ترسم. من بخشیده شدم.»

«مجبورم کردی ببخشمت. نمی‌دانستم چه می‌کنم.»

یک نت جیغ‌مانند و بدصدای دیگر.

«اگر می‌خواهی، می‌توانی بخششت را پس بگیری.»

«نه، نمی‌خواهم. بخشوده شده‌ای. و اگر می‌خواستی صد بار دیگر هم ببخشمت، این کار را می‌کردم. اما تصاویر در ذهنم مغشوش است. باید دقیقاً به من بگویی چه اتفاقی افتاد. فقط یادم است لخت بودم. تو نگاهم می‌کردی، من داشتم به همه می‌گفتم که دوستت دارم و برای همین محکوم به مرگ شدم. عشقم محکومم کرد.»

«حالا می‌توانم برگردم؟»

«هنوز نه. اول بگو چه اتفاقی افتاده. فقط می‌دانم که در یک زندگی گذشته، به خاطر تو مرده‌ام. اینجا بوده یا جای دیگری در دنیا، نمی‌دانم، اما خودم را به نام عشق قربانی کردم تا تو را نجات بدهم.»

چشم‌هایم دیگر به تاریکی عادت کرده، اما گرمای اتاق تحمل‌ناپذیر است.

«آن زن‌ها دقیقاً چه‌کار کردند؟»

«با هم در ساحل دریاچه نشستیم؛ آتش روشن کردند، روی طبل کوبیدند، وارد خلسه شدند و چیزی به من دادند که بنوشم. وقتی نوشیدم، این تصاویر مغشوش در ذهنم ظاهر شد. زیاد طول نکشید. فقط همین‌ها که الان گفتم یادم مانده. فکر کردم یک جور کابوس باشد، اما به من اطمینان دادند که من و تو در یک زندگی قبلی با هم بوده‌ایم. خودت هم همین را گفتی.»

«نه، در زمان حال اتفاق افتاد؛ اکنون در حال رخ دادن است. در این لحظه من در هتلی در سیبری هستم، در دهی بی‌نام، اما همزمان در سیاهچالی نزدیک قرطبه در اسپانیا هم هستم. با همسرم در برزیلم، و همین طور با زنان متعدد دیگری که شناخته‌ام، و در بعضی از این زندگی‌ها، من خودم زنم. چیزی بزن.»

پلوورم را درمی‌آورم. شروع می‌کند به نواختن سوناتی که مخصوص ویولون نوشته نشده. بچه‌ که بودم، مادرم این سونات را با پیانو می‌زد.

«زمانی بود که دنیا هم زن بود و انرژی‌اش بسیار زیبا. مردم به معجزات اعتقاد داشتند، "اکنون" همیشه حضور داشت و به همین دلیل زمان وجود نداشت. یونانی‌ها برای زمان دو کلمه دارند، اولی کایروس است، که یعنی زمانِ خدا، ابدیت. بعد وضع عوض شد. جنگ برای بقا، نیاز به دانستن اینکه چه زمانی باید بذر را کاشت و کی باید درو کرد. در این موقع بود که زمان، به شکلی که ما می‌شناسیم، بخشی از تاریخ ما شد. یونانی‌ها اسمش را گذاشته‌اند کرونوس و رومی‌ها بهش می‌گفتند ساتورن؛ خدایی که اولین اقدامش، بلعیدن فرزندان خودش بود. ما بردگان خاطره‌هایمان شدیم. بزن، بزن، واضح‌تر توضیح می‌دهم.»

به نواختن ادامه می‌دهد. می‌زنم زیر گریه، اما می‌توانم به حرف زدن ادامه بدهم.

«در این لحظه، در باغی در شهرمان، بر نیمکت پشت خانه‌ام نشسته‌ام، به آسمان نگاه می‌کنم و سعی دارم بفهمم منظور مردم از ساختن "کاخ در آسمان" چیست. همین یک ساعت پیش این اصطلاح را شنیده‌ام. هفت سالم است. سعی دارم کاخ زرینی بسازم، اما نمی‌توانم تمرکز کنم. دوست‌هایم در خانه‌هایشان شام می‌خورند؛ مادرم همین آهنگی را می‌زند که الان می‌شنوم، اما با پیانو. اگر احتیاج نداشتم احساسم را توصیف کنم، به تمامی اینجا می‌بودم. بوی تابستان، آواز زنجره‌ها در درخت‌ها، و من در فکر دخترکی که عاشقش هستم.

«در گذشته نیستم، در اکنونم. همان پسرکی‌ام که آن موقع بودم. همیشه همان پسرک خواهم بود. همه‌مان همان بچه‌ها، آدم‌بزرگ‌ها، پیرهایی خواهیم بود که بوده‌ایم و خواهیم شد. به یاد نمی‌آورم، دارم آن زمان را دوباره زندگی می‌کنم.»

نمی‌توانم ادامه بدهم. صورتم را میان دست‌هایم می‌گیرم و می‌گریم، و او شدیدتر می‌نوازد، زیباتر از همیشه، و مرا به آدم‌های متعددی برمی‌گرداند که هستم و بوده‌ام. برای مادرِ درگذشته‌ام گریه نمی‌کنم، چون اینجاست و دارد برایم می‌نوازد. برای بچه‌ای هم گریه نمی‌کنم که از ترکیب جمله‌ای گیج شده و سعی دارد کاخ زرینی بسازد که مدام محو می‌شود. بچه هم اینجاست و به شوپن گوش می‌دهد؛ می‌داند این موسیقی چه زیباست، اغلب به آن گوش داده و حاضر است بارها و بارها بشنود. گریه‌ام از این است که راه دیگری برای بروز احساسم نیست: من زنده‌ام. هر منفذ و هر سلول بدنم زنده است. زنده‌ام. هرگز به دنیا نیامدم و هرگز نمرده‌ام.

شاید لحظات غم یا سرگشتگی داشته‌ام، اما فراتر از خودم، منِ اعظم هست که همه‌چیز را می‌فهمد و به رنج‌های من می‌خندد. می‌گریم برای آنچه فانی و ابدی است، چرا که می‌دانم کلمات بسیار فقیرتر از موسیقی هستند و هرگز نخواهم توانست این لحظه را توصیف کنم. اجازه می‌دهم شوپن، بتهوون و واگنر مرا به گذشته ببرند، که اکنون هم هست، چرا که موسیقی آن‌ها بسیار نیرومندتر از هر حلقه‌ی زرینی است.

مادام که هلال می‌نوازد می‌گریم، و آن‌قدر می‌نوازد تا گریه‌ام بند بیاید.

****

می‌رود و کلید چراغ را می‌زند. لامپ ترکیده اتصالی می‌کند. اتاق تاریک می‌ماند. تا میز کنار تخت می‌رود و لامپ را روشن می‌کند.

«حالا می‌توانی برگردی.»

وقتی چشم‌هایم به نور عادت می‌کند، می‌بینم سراپا برهنه است، دست‌هایش را با آرشه و ویولون باز کرده.

«امروز گفتی مثل رود دوستم داری. من الان می‌گویم تو را مثل موسیقی شوپن دوست دارم. ساده و عمیق، آبی مثل دریاچه، قادر به...»

«موسیقی خودش حرفش را می‌زند. احتیاجی به گفتن چیزی نیست.»

«می‌ترسم، خیلی می‌ترسم. دقیقاً چی دیدم؟»

به تفصیل تمام اتفاقاتی را که در سیاهچال افتاد تعریف می کنم؛ جبونی من و دختری که قیافه‌اش درست همان‌طوری بود که الان هست، به‌جز اینکه دست‌هایش را با طناب‌هایی بسته بودند که خیلی با سیم‌های ویولون یا موهای آرشه‌اش فرق داشت. در سکوت گوش می‌دهد، دست‌هایش را همچنان باز گرفته، هر کلمه‌ی مرا فرو می‌دهد. هردو وسط اتاق ایستاده‌ایم؛ بدنش به سفیدی دختری پانزده ساله است که حالا به سمت کوهی از هیزم در نزدیکی شهر قرطبه رانده می‌شود. دیگر نمی‌توانم نجاتش بدهم و می‌دانم همراه دوستانش در میان شعله‌های آتش گم خواهد شد. این اتفاق یک بار افتاد و بارها و بارها تکرار خواهد شد، و تا زمانی که جهان وجود دارد، تکرار خواهد شد. برایش می‌گویم آن دختر موهای شرمگاهی داشت و او حالا موهایش را زدوده، چیزی که خیلی بدم می‌آید، انگار مردها برای رابطه‌ی جنسی دنبال بچه باشند. ازش می‌خواهم دیگر این کار را نکند. قول می‌دهد.

لکه‌های اگزمای روی پوستم را نشانش می‌دهم که خشمگین‌تر و بارزتر از همیشه است. توضیح می‌دهم که این‌ها نشانه‌هایی از همان مکان در گذشته است. می‌پرسم یادش می‌آید موقعی که به سمت آتش رانده می‌شد، چه گفت، یعنی آن دختر چه گفت؟ سرش را تکان می‌دهد و می‌پرسد:

«مرا می‌خواهی؟»

«بله، می‌خواهم. در این مکان منحصربه‌فرد در جهان تنهاییم. تو برهنه جلو من ایستاده‌ای. خیلی می‌خواهمت.»

«از ترسم می‌ترسم. از خودم تقاضای بخشش می‌کنم، نه برای اینجا بودن، بلکه برای اینکه همیشه در دردم خودخواه بوده‌ام. به جای بخشیدن، دنبال انتقام بودم. نه برای اینکه قوی‌تر بودم، بلکه برای اینکه همیشه‌ فکر می‌کردم ضعیف‌تر از طرفم هستم. هروقت دل دیگران را می‌شکستم، دل خودم را بیشتر می‌شکستم. دیگران را تحقیر می‌کردم تا خودم احساس تحقیر کنم، به دیگران حمله می‌کردم تا حس کنم به احساسات خودم تجاوز می‌شود.

«می‌دانم ماجرایی که آن شب در سفارت تعریف کردم، منحصر به من نیست. من تنها کسی نیستم که یک همسایه و دوست خانوادگی ازش سوءاستفاده کرده. آن موقع گفتم تجربه‌ی نادری نیست، و مطمئنم حداقل یکی دیگر از زن‌هایی که آنجا بودند این تجربه را داشته‌اند. اما همه مثل من رفتار نمی‌کنند. من با خودم در صلح نیستم.»

نفس عمیقی می‌کشد، سعی می‌کند کلمات درست را پیدا کند، و ادامه می‌دهد:

«دیگران به راحتی بر این مسئله غلبه می‌کنند، اما من نمی‌توانم. تو دنبال گنجت هستی و من بخشی از آنم. اما در پوست خودم احساس غربت می‌کنم. تنها دلیلی که الان خودم را به میان بازوهایت نمی‌اندازم و نمی‌بوسمت و عشق‌بازی نمی‌کنم، این است که شهامت ندارم و می‌ترسم از دست بدهمت. موقعی که تو عازم جست‌وجوی سرزمینت بودی، من هم داشتم خودم را پیدا می‌کردم، تا اینکه، جایی در این سفر، دیگر نمی‌توانستم پیشتر بروم. آن موقع بود که خشن‌تر شدم. احساس رانده شدن و بی‌فایدگی می‌کنم و هیچ حرف تو نمی‌تواند نظرم را عوض کند.»

روی صندلی اتاق می‌نشینم و ازش می‌خواهم روی پاهایم بنشیند. گرمای زیاد بدنش را از عرق مرطوب کرده. ویولون و آرشه‌اش را هنوز در دست دارد.

می‌گویم: «من از خیلی چیزها می‌ترسم، و همیشه خواهم ترسید. سعی نمی‌کنم چیزی را توضیح بدهم، اما کاری هست که همین الان می‌توانی بکنی.»

«نمی‌خواهم همین‌طور ادامه بدهم به امید اینکه روزی تمام شود. تمام نمی‌شود. باید یاد بگیرم با شیاطین درونم زندگی کنم.»

«صبر کن. من برای نجات دنیا به این سفر نیامدم، برای نجات تو هم نیامدم. اما بنا به سنت جادو، می‌توان درد را منتقل کرد. فوراً ناپدید نمی‌شود، اما وقتی آن را به جایی دیگر منتقل می‌کنی، کم‌کم محو می‌شود. در تمام عمرت ناهشیارانه این کار را کرده‌ای. حالا پیشنهاد می‌کنم هشیارانه این کار را بکنی.»

«نمی‌خواهی با من عشق‌بازی کنی؟»

«خیلی زیاد. در این لحظه، با اینکه اتاق دارد از گرما می‌پزد، آن قسمتی از پایم که تو رویش نشسته‌ای داغ‌تر هم هست. من سوپرمن نیستم. برای همین ازت خواستم هم درد خودت را منتقل کنی، هم تمنای مرا. حالا ازت می‌خواهم به اتاقت بروی، آن قدر ویولون بزنی تا از پا بیفتی. ما تنها مهمان‌های این هتلیم و کسی به خاطر صدا شکایت نمی‌کند. تمام احساساتت را در موسیقی‌ات بریز و فردا هم همین‌کار را بکن. هروقت ویولون می‌زنی به خودت بگو چیزی که بیشترین آُسیب را به تو رسانده، یک عطیه شده. وقتی می‌گویی دیگران از این ضربه بهبود یافته‌اند، در اشتباهی. فقط جایی دور از دسترس خودشان پنهانش کرده‌اند. اما در مورد تو، خدا راهت را نشانت داده. قدرت بازسازی در دست‌هایت است.»

«دوستت دارم، مثل شوپن. همیشه دلم می‌خواست پیانیست بشوم، اما وسع پدر و مادرم فقط به ویولون می‌رسید.»

«و من مثل یک رود دوستت دارم.»

بلند می‌شود و شروع می‌کند به نواختن. موسیقی‌اش به بهشت می‌رسد و فرشته‌ها نزول می‌کنند تا در گوش دادن به زن برهنه‌ای به من ملحق بشوند که گاهی ساکن است و گاهی بدنش را به نوای موسیقی و ویولون نوسان می‌دهد. می‌خواهمش و با او عشق‌بازی ‌می‌کنم، بی‌آنکه هرگز به او دست بزنم یا به لذت جنسی برسم. نه به خاطر اینکه وفادارترین مرد جهانم، بلکه بدن‌هایمان این‌گونه به هم می‌رسند ــ و فرشتگان نظاره‌گرند.

امشب برای سومین بار ــ اولین بار وقتی بود که روحم با عقب بایکال به پرواز درآمد، دومین بار وقتی آن آهنگ کودکی را شنیدم ــ زمان ایستاده. به تمامی اینجا هستم، بدون گذشته یا آینده، موسیقی را با او تجربه می‌کتم، آن نیایش نامنتظره، و سپاسگزارم که عازم سرزمینم شده‌ام. روی تخت دراز می‌کشم. به نواختن ادامه می‌دهد. با صدای موسیقی‌اش به خواب می‌روم.

با اولین پرتو روز بیدار شدم، به اتاقش رفتم و صورتش را نگاه کردم. برای اولین بار مثل یک دختر بیست و یک ساله‌ی معمولی بود. آرام بیدارش کردم و ازش خواستم لباس بپوشد، چون یائو برای صبحانه منتظرمان بود. باید به ایرکوتسک برمی‌گشتیم. قطار تا چند ساعت دیگر حرکت می‌کرد.

به طبقه‌ی پایین می‌رویم، برای صبحانه کمی ماهی پرورده می‌خوریم (تنها چیزی که در آن ساعت عرضه می‌شود)، و صدای ماشینی را می‌شنویم که برای بردنمان آمده. راننده احوال‌پرسی می‌کند، بارهایمان را برمی‌دارد و در صندوق عقب می‌گذارد.

از هتل به زیر آفتاب تابناک و آسمان صاف و هوای بی‌باد می‌رویم. کوه‌های برف‌گرفته در دوردست واضح است. برمی‌گردم تا با دریاچه خداحافظی ‌کنم، با این تصور که شاید دیگر هرگز برنگردم. یائو و هلال سوار ماشین می‌شوند و راننده ماشین را روشن می‌کند.

اما نمی‌توانم حرکت کنم.

«باید برویم. من یک ساعت اضافه پیش‌بینی کرده‌ام تا اگر تصادفی در جاده بود دیر نشود، اما نباید خطر کنیم و قطار را از دست بدهیم.»

دریاچه دارد مرا فرا می‌خواند.

یائو از ماشین پیاده می‌شود و به سمت من می‌آید.

«شاید از ملاقات با شمن انتظار بیشتری داشتی، اما برای من خیلی مهم بود.»

در واقع انتظار کمتری داشتم. بعداً برایش می‌گویم با هلال چه اتفاقی افتاد. حالا دارم به دریاچه نگاه می‌کنم که دارد با خورشید طلوع می‌کند و آبش هر پرتو را بازمی‌تاباند. روحم با عقاب بایکال به دیدنش رفته، اما باید بهتر بشناسمش.

ادامه می‌دهد: «امور همیشه مطابق انتظارات ما نیست. اما خیلی متشکرم که آمدی.»

«آیا می‌توان از مسیری که خدا برگزیده منحرف شد؟ بله، اما این کار همیشه خطاست. آیا می‌توان از درد پرهیز کرد؟ بله، اما با این کار هیچ نمی‌آموزی. آیا می‌توان چیزی را دانست بی‌آنکه تجربه‌اش کرد؟ بله، اما هرگز جزئی از وجودت نخواهد شد.»

و با این کلمات، به طرف آب‌هایی می‌روم که همچنان مرا فرا می‌خوانند. اول آهسته و با تردید، انگار مطمئن نیستم به آب برسم. وقتی احساس می‌کنم منطق می‌خواهد مانعم شود، قدم‌هایم را تندتر می‌کنم، بعد شروع می‌کنم به دویدن، و در همین حال لباس‌های زمستانی‌ام را درمی‌آورم. زمانی که لب دریاچه می‌رسم، فقط لباس زیر به تنم است. لحظه‌ای، فقط یک لحظه، تردید می‌کنم، اما تردیدم آن‌قدر قوی نیست که نگذارد جلو بروم. آب یخ اول به کف پا و بعد مچ پایم می‌خورد. کف دریاچه پوشیده از سنگ است و به سختی تعادلم را حفظ می‌کنم، ادامه می‌دهم، تا اینکه آب آن‌قدر عمیق می‌شود که می‌توانم... شیرجه بزنم!

بدنم وارد آب سرد می‌شود، هزاران سوزن ریز در پوستم فرو می‌رود، تا جایی که می‌توانم زیر آب می‌مانم، شاید چند ثانیه، شاید یک ابدیت، بعد روی آب می‌آیم.

تابستان! گرما!

بعدها متوجه می‌شوم که هرکس از جای سردی به جای گرم‌تری منتقل شود، همین احساس را می‌کند. ایستاده بودم، بدون لباس، تا زانو در آب‌های دریاچه‌ی بایکال، به شادمانی یک کودک، چرا که آن انرژی را جذب خودم کرده بودم و اکنون بخشی از من بود.

یائو و هلال دنبالم آمده بودند و با حیرت و ناباوری از ساحل نگاهم می‌کردند.

«بیایید! بیایید!»

هردو شروع می‌کنند به درآوردن لباس‌هایشان. هلال هیچ‌چیز زیر لباسش نپوشیده و بار دیگر لخت مادرزاد است. اما چه مهم؟ چند نفر در اسکله جمع می‌شوند و نگاهمان می‌کنند. اما، باز، چه مهم؟ دریاچه مال ماست. دنیا مال ماست.

یائو اول به آب می‌زند. متوجه نیست کف دریاچه چه ناهموار است و سقوط می‌کند. بلند می‌شود، کمی جلوتر می‌آید، بعد شیرجه می‌زند. هلال حتماً با بی‌وزنی از روی سنگ‌ها عبور کرده، چرا که با دو وارد می‌شود و از هردو ما دورتر می‌رود و بعد شیرجه می‌زند به اعماق؛ بعد بازوهایش را به سمت آسمان دراز می‌کند و مثل مرغ ماهیخواری می‌خندد.

از لحظه‌ای که شروع کردم به دویدن به سمت دریاچه، تا لحظه‌ای که در آب غرقه شدیم، نباید بیشتر از پنج دقیقه گذشته باشد. راننده‌ی نگران با عجله به سمت ما می‌دود و حوله‌هایی را که از هتل قرض گرفته می‌آورد. با سرزندگی بالاوپایین می‌پریم و همدیگر را بغل می‌کنیم، آواز می‌خوانیم، فریاد می‌زنیم و می‌گوییم: «چه‌قدر گرم است!»... مثل بچه‌هایی که بوده‌ایم و همواره خواهیم بود.

شهر

برای آخرین بار در این سفر، ساعتم را تنظیم می‌کنم. ساعت پنج صبح روز 30 مه 2006 است. مسکو هفت ساعت عقب است و مردم دارند هنوز در شب 29 مه شام می‌خورند.

در واگن همه صبح زود بیدار شدند و دیگر نتوانستند به خواب بروند، نه به خاطر تکان‌های قطار که دیگر عادتمان شده، بلکه به خاطر اینکه به زودی به ولادی‌وستک می‌رسیم، ایستگاه آخرمان. دو روز آخر را در قطار گذرانده‌ایم، اغلب دور میز می‌نشستیم که در این سفرِ ظاهراً بی‌پایان، مرکز دنیایمان شده. غذا می‌خوردیم، داستان تعریف می‌کردیم و من توصیف می‌کردم شیرجه در دریاچه‌ی بایکال چه حسی داشت، هرچند ملاقاتمان با شمن برای دیگران جالب‌تر بود.

ناشرهایم فکر خیلی بکری داشتند: ساعت ورودمان را زودتر به ایستگاه‌ها اطلاع می‌دادند. به این ترتیب، شب یا روز، هروقت از واگن خارج می‌شدم، عده‌ای روی سکو منتظر بودند تا کتاب‌هایشان را برایشان امضا کنم. از من تشکر می‌کردند و من از آن‌ها تشکر می‌کردم. گاهی فقط پنج دقیقه توقف داشتیم، گاهی بیست دقیقه. آن‌ها مرا برکت می‌دادند و من با قدرشناسی برکاتشان را می‌پذیرفتم، که از همه‌جور آدمی بود، از خانم‌های مسن با پالتوهای بلند و چکمه و روسری، تا مردان جوانی که تازه از کار برگشته و عازم خانه بودند، اغلب فقط کت به تن داشتند، انگار می‌خواستند بگویند: «من محکم‌تر از آنم که سرما آزارم بدهد.»

روز قبل تصمیم گرفتم تمام طول قطار را راه بروم. بارها به این کار فکر کرده بودم، اما همیشه گذاشته بودمش برای یک روز دیگر، چون سفر خیلی درازی در پیش داشتیم. بعد دیدم نزدیک است به مقصد نهایی برسیم.

از یائو خواستم با من بیاید. درهای بسیاری را باز کردیم و بستیم که از شمار خارج است. فقط آن موقع بود که فهمیدم سوار قطار نیستم، در یک شهرم، یک کشور، یک کیهان. باید قبلاً این کار را می‌کردم. سفرم خیلی غنی‌تر می‌شد؛ شاید با آدم‌های جالبی ملاقات می‌کردم و داستان‌هایی می‌شنیدم که بعد می‌توانستم به کتاب مبدل کنم.

تمام بعدازظهر را به اکتشاف آن شهر چرخدار گذراندم و اکتشافم فقط زمانی مختل می‌شد که در ایستگاه‌ها می‌ایستادیم و برای ملاقات با خواننده‌هایم پیاده می‌شدم. در آن شهر همان‌طوری راه می‌رفتم که در شهرهای بسیار دیگری رفته‌ام، و همان صحنه‌های معمول را دیدم: مردی که با موبایلش حرف می‌زد، پسرکی که دوان دوان می‌رفت چون چیزی را در واگن ناهارخوری جا گذاشته بود، مادری بچه به بغل، دو جوان که در راهرو باریک بیرون کوپه‌ها همدیگر را می‌بوسیدند، بی‌توجه به مناظری که بیرون می‌گذشت؛ رادیوها با صداهای خیلی بلند، علائمی که نمی‌فهمیدم، مردمی که چیزی تعارف می‌کردند یا می‌خواستند، مردی با دندان طلا که با دوستانش می‌خندید، زنی چارقد به سر که می‌گریست و به فضا خیره شده بود. کنار در ورودی به واگن بعدی، با چند نفر سیگاری کشیدم و آن مردان خوش‌پوش و متفکر را نگاه کردم که انگار بار جهان بر شانه‌هایشان بود.

آن شهر را زیر پا گذاشتم، که مانند رودی فولادی و همیشه‌جاری کشیده شده بود، شهری که زبانش را بلد نیستم، اما چه مهم؟ همه زبان و صدایی به گوشم خورد و متوجه شدم، مثل همه‌ی شهرهای بزرگ، اغلب مردم با هم حرف نمی‌زنند، هر مسافر در مشکلات و رؤیاهای خودش غرق است و مجبور شده در کوپه‌ای با سه غریبه همسفر شود، کسانی که دیگر هرگز نخواهد دید و آن‌ها هم مشکلات و رؤیاهای خودشان را دارند که سرشان را گرم کند. هرچه هم بدبخت و تنها به نظر بیایند، هرچه هم دلشان بخواهد خوشحالی‌شان را از یک موفقیت یا غمشان را از اندوهی تحمل‌ناپذیر با دیگران در میان بگذارند، ساکت ماندن همیشه امن‌تر است.

تصمیم گرفتم با زنی هم‌سن‌وسال خودم سر صحبت را باز کنم. پرسیدم می‌داند از کدام قسمت کشور رد می‌شویم؟ یائو خواست حرفم را ترجمه کند، اما جلویش را گرفتم. می‌خواستم تصور کنم اگر تنهایی به این سفر می‌آمدم، چه می‌شد. آیا به آخر سفر می‌رسیدم؟ زن اشاره‌ای کرد که یعنی به خاطر صدای کرکننده‌ی چرخ‌ها روی ریل حرفم را نشنیده. سؤالم را تکرار کردم، و این بار شنید، اما نفهمید. به نظرم فکر کرد کمی خلم، و به سرعت دور شد.

با دو سه نفر دیگر امتحان کردم. سؤال دیگری کردم: چرا به این سفر آمده‌اند و در این قطار چه می‌کنند؟ هیچ‌کس حرفم را نفهمید، و راستش کمی خوشحال شدم، چون سؤال احمقانه‌ای بود. همگی می‌دانستند اینجا چه می‌کنند و کجا می‌روند، حتی من هم این را می‌دانستم، هرچند شاید دقیقاً به همان‌جایی که می‌خواستم نرسیدم. یکی در راهرو باریک از کنارمان گذشت و شنید انگلیسی حرف می‌زنم، ایستاد و خیلی آرام گفت:

«کمکی از دستم برمی‌آید؟ گم شده‌اید؟»

«نه، گم نشده‌ام، اما دقیقاً کجاییم؟»

«در مرز چین هستیم و به‌زودی عازم جنوب می‌شویم، به طرف ولادی‌وستک.»

تشکر کردم و به راهم ادامه دادم. دست‌کم توانسته بودم مکالمه‌ی کوتاهی داشته باشم، که یعنی می‌توانستم در آن قطر به تنهایی سفر کنم. تا زمانی که آدم‌هایی بودند که حاضر بودند کمک کنند، هرگز گم نمی‌شدم.

در آن شهر ظاهراً بی‌پایان پیش رفتم و به نقطه‌ی آغازم برگشتم، و با خود لبخندها، نگاه‌ها، بوسه‌ها، آهنگ‌ها و واژه‌های گوناگون را آوردم، و جنگلی را که بیرون از پنجره‌ی قطار می‌گذشت و احتمالاً دیگر هرگز نمی‌دیدمش، هرچند تا ابد با من خواهد ماند، در چشم و در قلب من.

به میزی برگشتم که مرکز دنیای ما بود، چند خطی نوشتم و روی آینه، جایی چسباندم که یائو همیشه تأملات روزانه‌اش را می‌چسباند.

****

دارم چیزی را که بعد از گشتم در قطار نوشتم، می‌خوانم:

بیگانه نیستم، چرا که دعا نکرده‌ام سلامت به خانه برگردم، وقتم را به تصور کردن خانه‌ام، میز تحریرم، و قسمت خودم از تخت نگذرانده‌ام. بیگانه نیستم، چرا که ما همگی مسافریم، همه سؤال‌های مشابهی داریم، همان خستگی، همان ترس‌، همان خودخواهی‌ و همان بخشندگی‌. بیگانه نیستم، چرا که وقتی خواستم، دریافت کردم. وقتی در زدم، در به رویم گشوده شد. وقتی نگاه کردم، یافتم.

این، یادم است، کلمات آن شمن بود. این واگن به‌زودی به جایی که از آن آمده باز می‌گردد. همین که نظافتچی‌ها بیایند، این برگه‌ی کاغذ هم ناپدید می‌شود، اما من هرگز آنچه را نوشته‌ام از خاطر نخواهم برد، چرا که بیگانه نیستم و ‌هرگز نخواهم بود.

****

هلال بیشتر وقت را در کوپه‌اش می‌ماند و متعصبانه پیانو می‌نواخت. گاهی به نظرم می‌آمد که دوباره دارد با فرشته‌ها حرف می‌زند، اما از نظر دیگران، صرفاً داشت تمرین می‌کرد تا تکنیکش را حفظ کند. در مسیر بازگشت از دریاچه به ایرکوتسک، احساس یقین کردم که در پروازم با عقاب بایکال تنها نبوده‌ام. ارواح ما ــ هلال و من ــ شگفتی‌های مشابهی را دیده بودند.

دیشب دوباره ازش خواستم با هم در تخت بخوابیم. سعی کردم تمرین حلقه‌ی نور را بکنم، اما به جایی نرسیدم، جز اینکه ناخواسته دوباره دیداری کردم از نویسنده‌ای که در قرن نوزدهم در فرانسه بودم. او (یا من) پاراگرافی را تازه تمام کرده بود:

لحظه‌های قبل از خواب بسیار به مرگ شبیه است. سرشار از نوعی خواب زمستانی می‌شویم و اصلاً نمی‌شود فهمید چه زمانی «من» شکلی دیگر به خودش می‌گیرد. رؤیاهای ما زندگی دوم ما هستند. نمی‌توانم بدون لرزه‌ای بر اندامم، از آن دری بگذرم که ما را به آن جهان نامرئی می‌رساند.

آن شب هلال کنارم دراز کشید. سرم را روی سینه‌اش گذاشتم و در سکوت به همان حال ماندیم، انگار روحمان زمان درازی همدیگر را می‌شناخت و نیازی به کلمات نبود، تنها تماس جسمانی. سرانجام توانستم حلقه‌ی زرین را وادار کنم مرا به جایی ببرد که دلم می‌خواست باشم: شهر کوچکی بیرون قرطبه.

حکم در میان جمع قرائت می‌شود، وسط میدان، انگار روز جشن عمومی باشد. هشت دختر، با لباس‌هایی که تا قوزک پایشان می‌رسد، از سرما می‌لرزند، اما به زودی آتش دوزخ را حس خواهند کرد، افروخته به دست مردانی که اعتقاد دارند به نام خدا عمل می‌کنند. از مافوقم خواستم مرا از اینکه حضور در کنار سایر اعضای کلیسا معاف کند. اصراری نکرد. فکر می‌کنم هنوز از بزدلی من خشمگین است و بدش نمی‌آید از جلوی چشمش دور بشوم. در میان جمعیتم، به شدت احساس شرم می‌کنم، کلاه خرقه‌ام هنوز صورتم را پوشانده.

تمام روز تماشاگران کنجکاو از شهرهای همسایه آمده‌اند و قبل از گرگ‌ومیش، میدان پر از جمعیت شده. اشراف در صندلی‌های ویژه‌ای نشسته‌اند که در ردیف جلو برایشان در نظر گرفته شده و لباس‌های رنگارنگ به تن دارند. زن‌ها وقت داشته‌اند تا موهایشان را درست و چهره‌شان را آرایش کنند، تا جمعیت زیبایی بسیارشان را بستاید. در چشم‌های حاضران چیزی بیشتر از کنجکاوی موج می‌زند؛ رایج‌ترین حس انگار میل به انتقام باشد. صرف دیدن مجازات گناهکاران فقط مایه‌ی آرامش نیست، مایه‌ی شادی هم هست، چرا که این گناهکاران، جوان و زیبا و هوس‌انگیز و از خانواده‌هایی بسیار ثروتمندند. سزاوار مجازاتند، به خاطر اینکه صاحب چیزهایی هستند که اغلب حاضران آنجا یا در جوانی از دست داده‌اند یا هرگز نداشته‌اند. پس بگذارید انتقاممان را از زیبایی بگیریم. بگذارید از خنده و شادی و امید انتقام بگیریم. در این دنیا جایی برای احساساتی نیست که هویت واقعی ما را نشانمان می‌دهد: درهم شکسته، ناکام، ناتوان.

مفتش به لاتین مراسم مس را اجرا می‌کند. موعظه‌اش، که در آن از مجازات‌های هولناک در انتظار انتظار گناهکاران کافر می‌گوید، با فریادهایی قطع می‌شود. فریادهای والدین زن‌های جوانی که قرار است بسوزند. تا آن زمان از میدان دور نگهشان داشته بودند، اما یک جوری خودشان را به آنجا رسانده‌اند.

مفتش موعظه‌اش را قطع می‌کند، جمعیت هو می‌کند، و نگهبان‌ها می‌روند و مزاحم‌ها را کشان‌کشان دور می‌کنند.

گاری‌ای که گاوها می‌کشندش از راه می‌رسد. دخترها دست‌هایشان را به پشت می‌برند تا دست‌هایشان را ببندند، و راهبان دومنیکن کمکشان می‌کنند که سوار گاری شوند. نگهبان‌ها حلقه‌ی حفاظتی دور گاری تشکیل می‌دهند، جمعیت عقب می‌رود تا برایشان راه باز کند، و گاوها با بار مرگ‌آلودشان به سمت توده‌ی هیزمی می‌روند که قرار است در دشت مجاور افروخته شود.

سر دخترها پایین است و از آنجا که هستم، توی چشم‌هایشان را نمی‌بینم که سرشار از اشک است یا وحشت. یکی‌شان چنان وحشیانه شکنجه شده که فقط به کمک دیگران می‌تواند سرپا بایستد. حالا سربازها کمی در مهار جمعیت مشکل دارند، که می‌خندند، توهین می‌کنند و چیز پرت می‌کنند. می‌بینم که گاری از نزدیکی من خواهد گذشت. سعی می‌کنم بروم، اما دیر شده. توده‌ی متراکم مردها و زن‌ها و بچه‌های پشت سرم اجازه نمی‌دهند تکان بخورم.

گاری می‌رسد. لباس سفید دخترها حالا با تخم مرغ، آبجو، شراب و پوست سیب‌زمینی کثیف شده. خدا بهشان رحم کند. امیدوارم وقتی آتش افروخته می‌شود، یک بار دیگر به خاطر گناهانشان طلب آمرزش کنند، گناهانی که روزی به تقوا مبدل خواهد شد، هرچند الان این موضوع را نمی‌فهمیم. اگر تقاضای آمرزش کنند، راهبی اعترافاتشان را یک بار دیگر می‌شنود و روحشان را به خدا می‌سپارد. در این‌صورت، به روش اسپانیایی خفه‌شان می‌کنند و فقط جسدشان را می‌سوزانند.

اگر حاضر نشوند گناهشان را بپذیرند، زنده‌زنده می‌سوزند.

اعدام‌های دیگر را دیده‌ام و صمیمانه امیدوارم والدین این دخترها به جلاد رشوه‌ای داده باشند. در این صورت جلاد کمی روغن روی چوب می‌ریزد که یاعث می‌شود آتش سریع‌تر بسوزد و قبل از اینکه اول به موها، بعد به پاها، دست‌ها، صورت، ران‌ها، و سرانجام بالاتنه‌شان برسد، دود خفه‌شان می‌کند. اگر رشوه‌ نداده باشند، دخترهایشان به‌تدریج و با دردی وصف‌نشدنی می‌سوزند.

گاری حالا درست جلوی من است. سرم را پایین می‌آورم، اما یکی از دخترها مرا می‌بیند. همگی برمی‌گردند، و خودم را آماده‌ی شنیدن ناسزا می‌کنم، که سزاوارش هستم. چرا که من گناهکارترینم، کسی که دست‌هایش را از آنان شست، وقتی که فقط یک کلمه می‌توانست همه‌چیز را عوض کند.

نامم را صدا می‌کنند. مردم کنارم برمی‌گردند و با حیرت نگاهم می‌کنند. من این ساحره‌ها را می‌شناسم؟ اگر به خاطر خرقه‌ام نبود، شاید به من حمله می‌کردند. یک لحظه بعد، اطرافیانم می‌فهمند که من از کسانی بوده‌ام که دخترها را محکوم کردند. کسی به تشویق بر پشتم می‌زند و زنی می‌گوید: «آفرین، مرد باایمانی هستی.»

دخترها همچنان صدایم می‌زنند. و خسته از بزدلی، سرانجام تصمیم می‌گیرم سرم را بلند کنم و نگاهشان کنم.

در آن لحظه، همه‌چیز منجمد می‌شود و دیگر چیزی نمی‌بینم.

فکر می‌کنم هلال را به نقطه‌ی الف ببرم. همان بغل است. اما یعنی معنای این سفر فقط همین است؟ از کسی که دوستم دارد استفاده کنم تا جواب سؤالی را که در آن می‌سوزم بیابم؟ آیا این کار واقعاً مرا دوباره پادشاه سرزمینم می‌کند؟ اگر جواب را الان پیدا نکنم، بعداً پیدایش می‌کنم. بی‌شک سه زن دیگر سر راهم خواهند آمد ــ اگر شجاعتش را داشته باشم تا ماجرا را تا آخر بروم. مطمئنم این حلول را بدون یافتن پاسخم ترک نمی‌کنم.

****

هوا روشن شده و شهر بزرگ را از پنجره‌ی قطار می‌بینیم. حاضران بی‌هیجان از صندلی‌هایشان بلند می‌شوند، بی اثری از شادی رسیدن. شاید این جاست که سفر ما به‌راستی شروع می‌شود.

قطار، این شهر فولادی، سرعتش را کم می‌کند و می‌ایستد. این بار برای آخرین بار. رو به هلال می‌کنم و می‌گویم:

«بیا با هم پیاده شویم.»

مردم روی سکو منتظرند. دختری با چشم‌های درشت پوستری با پرچم برزیل و چند کلمه به پرتغالی بالا گرفته. خبرنگارها سراغم می‌آیند و از مردم روسیه به خاطر مهربانی‌شان در گذارم از قاره‌ی پهناورشان تشکر می‌کنم. دسته‌های گل می‌گیرم. عکاس‌ها از من می‌خواهند جلوی ستون برنزی بزرگی ژست بگیرم که عقاب دوسری بالایش است. در پایین ستون عددی حک شده: 9288.

نیازی به افزودن کلمه‌ی «کیلومتر» نیست. هرکس به اینجا برسد می‌دانند این عدد چه معنایی دارد.

مکالمه‌ی تلفنی

قایق بزرگ آرام بر اقیانوس سفر می‌کند و خورشید به آرامی پشت تپه‌های جلو ولادی‌وستک غروب می‌کند. اندوهی که به نظرم رسید در همسفرانم موقع ورود به ایستگاه دیدم، جایش را به سرخوشی وحشیانه‌ای می‌دهد. همه طوری رفتار می‌کنیم که انگار اولین بار است دریا را دیده‌ایم. هیچ‌کس نمی‌خواهد فکر کند به‌زودی خداحافظی می‌کنیم و قول می‌دهیم دوباره ملاقات کنیم، و می‌دانیم دلیل این قول فقط آسان کردن وداع است.

سفر دارد به پایان می‌رسد، ماجرا قرار است ختم شود، و تا سه روز دیگر، همگی در خانه‌ی خودمانیم، خانواده‌هایمان را بغل می‌کنیم، بچه‌هایمان را می‌بینیم، نامه‌هایمان را که در مدت غیبتمان جمع شده می‌خوانیم، صدها عکسی را که گرفته‌ایم با افتخار نشان می‌دهیم، داستان‌هایمان را درباره‌ی قطار و شهرهای سر راهمان و مردمی که در سفر ملاقات کرده‌ایم تعریف می‌کنیم.

و همه برای اینکه به خودمان بباورانیم که این سفر به راستی رخ داده. بعد از گذشت سه روز از بازگشتمان به زندگی روزمره، احساس می‌کنیم هرگز خانه را ترک نکرده بودیم و هرگز به این سفر دراز نرفته‌ایم. عکس‌ها و بلیت‌ها و سوقاتی‌های یادگاری را داریم، اما زمان ــ یگانه حاکم مطلق و ابدی زندگی ما ــ می‌گوید: هرگز این خانه، این اتاق، این کامپیوتر را ترک نکردی.

دو هفته؟ در یک عمر دراز مگر دو هفته چیست؟ در خیابان چیزی عوض نشده، همسایه‌ها هنوز دارند مثل همیشه غیبت می‌کنند، روزنامه‌ای که امروز صبح خریدی همان خبرهای همیشگی را دارد: جام جهانی در آلمان شروع می‌شود، بحث درباره‌ی اینکه ایران باید سلاح هسته‌ای داشته باشد یا نه، بحران اسرائیل و فلسطین، آخرین رسوایی یک ستاره، گلایه‌های همیشگی درباره‌ی قول‌های عمل‌نشده‌ی دولت.

نه، هیچ‌چیز عوض نشده. اما ما ــ که به جست‌وجوی سرزمینمان رفتیم و سرزمین‌هایی را کشف کردیم که هرگز ندیده بودیم ــ می‌دانیم که متفاوتیم. اما هرچه بیشتر سعی می‌کنیم توضیح بدهیم، بیشتر خودمان را متقاعد می‌کنیم که این سفر، مثل سفرهای دیگر، تنها در خاطره‌ی ما وجود دارد. شاید به نوه‌هایمان درباره‌اش بگوییم یا حتی کتابی درموردش بنویسیم، اما واقعاً چه خواهیم گفت؟

هیچ، یا شاید فقط آنچه در بیرون رخ داد، نه آنچه درونمان عوض شد.

شاید دیگر هرگز همدیگر را نبینیم. تنها کسی که چشم به افق دوخته، هلال است. حتماً دارد فکر می‌کند این مشکل را چه‌طور حل کند. نه، برای او، راه‌آهن تراسیبری‌ اینجا تمام نمی‌شود. اما احساسش را نشان نمی‌دهد، و وقتی کسی با او حرف می‌زند، به مهربانی و با لبخند جواب می‌دهد، کاری که در تمام مدتی که همدیگر را می‌شناسیم نکرده.

****

یائو سعی می‌کند سر صحبت را با او باز کند. تا حالا یکی دو بار سعی کرده، اما هر بار هلال بعد از یکی دو جمله دور شده. آخرش یائو منصرف می‌شود و پیش من می‌آید.

«چه بکنم؟»

«فقط به سکوتش احترام بگذار.»

«بله، قبول دارم، اما...»

«می‌دانم. اما برای تنوع هم که شده سعی کن به خودت فکر کنی. یادت باشد که شمن چه گفت: تو خدا را کشته‌ای. اگر از این فرصت برای تجدید حیاتش استفاده نکنی، این سفر فقط اتلاف وقت بوده. خیلی‌ها را می‌شناسم که فقط برای پرهیز از مشکلات خودشان به دیـگران کمـک می‌کنند.

یائو با دست به پشتم می‌زند، انگار می‌خواهد بگوید: «می‌فهمم.» بعد تنهایم می‌گذارد تا به دریا خیره شوم.

حالا که به دورترین نقطه‌ی سفرم رسیده‌ام، دوباره زنم را کنارم حس می‌کنم. آن روز بعد از ظهر باز هم با خواننده‌هایم ملاقات کردم، همان مهمانی معمول را داشتیم، به دیدن کشیش محلی رفتم و برای اولین بار یک کلاشنیکف واقعی در دستم گرفتم که کشیش در دفترش نگه می‌داشت. وقتی داشتیم بیرون می‌آمدیم، روزنامه‌ای روی میزش دیدم. یک کلمه هم روسی نمی‌دانم، اما عکس‌ها گویا بود: فوتبال.

جام جهانی تا چند روز دیگر شروع می‌شود! همسرم در مونیخ منتظرم است؛ قرار است به‌زودی آنجا همدیگر را ببینیم. بهش می‌گویم چه‌قدر دلم برایش تنگ شده و به تفصیل آنچه را میان من و هلال رفت، برایش تعریف می‌کنم.

می‌گوید: «خواهش می‌کنم، این قصه را صد بار شنیده‌ام» و می رویم در یک میکده‌ی آلمانی چیزی بنوشیم.

این سفر را برای یافتن کلمات گمشده در زندگی‌ام انجام ندادم، می‌خواستم باز پادشاه سرزمین خودم شوم. و سرزمینم اینجاست؛ باز در ارتباط با خودم و جهان جادویی پیرامونم قرار گرفته‌ام.

بله، می‌توانستم بدون ترک برزیل به همین نتایج برسم، اما درست مثل سانتیاگو، پسرک چوپان کتابم، گاهی باید راه درازی را سفر کنی تا آنچه را کنارت است بیابی. وقتی باران به زمین برمی‌گردد، موجودات هوا را با خود می‌آورد. جادو و خارق‌العاده همیشه در کیهان با همه‌کس هست، اما گاهی از یاد می‌بریم و باید به یادمان بیاورند، حتی اگر لازم باشد عرض پهناورترین قاره‌ی جهان را از یک طرف به طرف دیگر طی کنیم. غرق گنج‌هایی برمی‌گردیم که شاید آخرش دوباره دفن شوند، و بعد باید دوباره راهی شویم تا پیدایشان کنیم. همین است که زندگی را جذاب می‌کند ــ باور داشتن به گنج‌ها و معجزات.

«بیایید جشن بگیریم. در قایق ودکا پیدا می‌شود؟»

نه، نمی‌شود، و هلال با چشم‌های خشمگین مرا ساکت می‌کند.

«چی را جشن بگیریم؟ این را که قرار است تنهایی اینجا بمانم تا اینکه قطار برگشت را سوار شوم و برگردم به روزها و شب‌های بی‌پایان و فکر کردن درباره‌ی تمام آنچه با هم از سر گذراندیم؟»

«نه، باید چیزی را که تجربه کرده‌ام جشن بگیرم، گیلاسی به سلامتی خودم بلند کنم. و تو باید به سلامتی شجاعتت بنوشی. تو دنبال ماجرا راه افتادی و پیدایش کردی. شاید مدتی غمگین بمانی، اما مطمئن باش کسی آتشی بر کوه مجاورت خواهد افروخت. نور را خواهی دید. دیشب حس کردم دست‌های تو نیست که ویولون را می‌نوازد، دست‌های خداست. بگذار خدا دست‌هایت را در اختیار بگیرد. شاد خواهی بود، حتی اگر الان احساس یأس کنی.»

«تو هیچ تصوری از احساس من نداری. فقط آدم خودمحوری هستی که فکر می‌کنی دنیا بهت بدهکار است. خودم را به تمامی تسلیمت کردم، اما سر جایم هستم و خشک و برجامانده ترکم می‌کنی.»

بحث فایده‌ای ندارد، اما می‌دانم حق با اوست. همین است که هست. من پنجاه و نه سالم است و او بیست و یک ساله است.

****

به محل اقامتمان می‌رویم. این بار هتل نیست، خانه‌ی بزرگی است که در سال 1974 برای یک مذاکره‌ی خلع سلاح میان لئونید برژنف، دبیرکل حزب کمونیست شوروی، و جرالد فورد، رئیس‌جمهور وقت امریکا، ساخته شده. تمامش از مرمر سفید است و تالار بزرگی وسطش است و یک ردیف اتاق که به آن باز می‌شود. احتمالاً اول اتاق‌ها را برای مهمان‌های سیاسی در نظر گرفته بودند، اما حالا در اختیار مهمانان نادر شهر می‌گذارند.

قصد داریم دوش بگیریم، لباس عوض کنیم و بعد مستقیم برویم تا در شهر شام بخوریم، دور از آن فضای سرد. اما مردی درست وسط تالار ایستاده. ناشرهایم سراغش می‌روند. یائو و من فاصله‌ای محتاطانه‌ای را حفظ می‌کنیم.

مرد تلفن همراهش را در می‌آورد و شماره‌ای را می‌گیرد. حالا ناشرم دارد با احترام با تلفن حرف می‌زند، چشم‌هایش از شادی برق می‌زند. ویراستارم هم لبخند می‌زند. صدای ناشرم بر دیوارهای مرمری پژواک می‌یابد.

می‌پرسم: «چه خبر است؟»

یائو جواب می‌دهد: «یک دقیقه‌ی دیگر می‌فهمی.»

ناشرم با چهره‌ی از شادی تابناک، گوشی را به طرف من می‌گیرد.

می‌گوید: «فردا برمی‌گردیم مسکو. باید ساعت پنج بعدازظهر آنجا باشیم.»

«قرار نبود یکی دو روز اینجا بمانیم؟ من هنوز وقت نکرده‌ام گشتی در شهر بزنم. تازه، پرواز به مسکو نُه ساعت است، چه‌طور می‌توانیم تا پنج برسیم؟؟»

«هفت ساعت اختلاف زمان داریم. اگر ظهر حرکت کنیم، ساعت دو بعدازظهر مسکوییم. کلی وقت داریم. رزرو امشب رستوران را کنسل می‌کنم و می‌گویم همین‌جا شام می‌خوریم. کلی باید برنامه‌ریزی کنم.»

«اما چه عجله‌ای است؟ پرواز من به آلمان روز...»

حرفم را قطع می‌کند و می‌گوید:

«ظاهراً رئیس‌جمهور ولادیمیر پوتین درباره‌ی سفر تو خوانده و مایلند با تو ملاقات کنند.»

روح ترکیه

«پس من چی می‌شوم؟»

ناشرم رو به هلال می‌کند.

«تصمیم خودت بود که با ما بیایی و می‌توانی هرجور دلت خواست و هروقت دلت خواست برگردی. مشکل ما نیست.»

مرد گوشی به دست غیب شده. ناشرم می‌رود و یائو هم با آن‌ها. هلال و من در میانه‌ی آن تالار عظیم و سرکوبگر می‌مانیم.

همه‌چیز چنان سریع اتفاق افتاد که هنوز از شوکش بیرون نیامده‌ایم. تصوری نداشتم که رئیس‌جمهور پوتین اصلاً از سفر من خبر داشته. هلال باورش نمی‌شود همه‌چیز قرار است به این سرعت و ناگهان تمام شود، بدون اینکه فرصت دیگری داشته باشد تا برای من از عشق بگوید، توضیح بدهد آنچه تجربه کرده‌ایم چه‌قدر در زندگی ما مهم است و می‌توانیم به این رابطه ادامه بدهیم، هرچند من متأهلم. حداقل من خیال می‌کنم این چیزها در ذهنش می‌گذرد.

«نمی‌توانی این کار را با من بکنی! نمی‌توانی اینجا رهایم کنی! یک بار مرا کشتی، چون جرئتش را نداشتی بگویی "نه!"، حالا می‌خواهی دوباره مرا بکشی!»

به اتاقش می‌دود و به‌شدت نگران می‌شوم که مبادا بلایی سر خودش بیاورد. اگر جدی باشد، همه‌چیز ممکن است. می‌خواهم به ناشرم زنگ بزنم و ازش بخواهم برای هلال هم بلیتی بخرد؛ وگرنه ممکن است با فاجعه‌ی وحشتناکی روبه‌رو بشویم، و آن وقت دیگر نه ملاقاتی با پوتین در کار است و نه سرزمینی، نه رستگاری و نه فتحی، و ماجرای بزرگ من به خودکشی و مرگ ختم می‌شود. به اتاقش می‌دوم که در طبقه‌ی دوم است، اما دیگر پنجره را باز کرده.

«صبر کن! اگر از این ارتفاع بپری خودت را نمی‌کشی، فقط مادام‌العمر فلج می‌شوی.»

گوش نمی‌دهد. باید آرام بمانم و اوضاع را در دست بگیرم. باید همان اقتداری را داشته باشم که او در بایکال داشت، موقعی که به من دستور داد برنگردم و او را برهنه نبینم. هزار فکر از سرم می‌گذرد. راحت‌ترین راه را انتخاب می‌کنم.

«نگاه کن، دوستت دارم. هیچ‌وقت اینجا تنها رهایت نمی‌کنم.»

می‌داند حرفم حقیقت ندارد، اما کلمات عاشقانه‌ام تأثیری فوری می‌گذارد.

«گفتی مرا مثل یک رود دوست داری، اما من تو را مثل زنی دوست دارم که مردی را دوست دارد.»

هلال نمی‌خواهد بمیرد. اگر می‌خواست، هیچ نمی‌گفت. اما جدای از کلماتی که به کار برد، صدایش دارد می‌گوید: «تو بخشی از منی، مهم‌ترین بخش، و داری آن را پشت سر رها می‌کنی. من دیگر آن شخصی نخواهم بود که بودم.» در اشتباه است، اما الان وقتش نیست که چیزی را توضیح بدهم که نمی‌فهمد.

«علاقه‌ی من هم به تو علاقه‌ی مرد به زن است. همان‌طور که قبلاً دوستت داشتم و مادام که جهان وجود دارد، دوستت خواهم داشت. یک بار برایت توضیح دادم: زمان نمی‌گذرد. باید دوباره بگویم؟»

برمی‌گردد.

«دروغ است. زندگی رؤیایی است که فقط در مرگ از آن بیدار می‌شویم. زمان هنگامی که زندگی می‌کنیم می‌گذرد. من موسیقی‌دانم و هرروز با زمان‌بندی موسیقایی سروکار دارم. اگر زمان وجود نداشت، موسیقی هم وجود نمی‌داشت.»

حالا حرف‌هایش سروته دارد. و من واقعاً دوستش دارم، نه مثل یک زن، اما دوستش دارم.

می‌گویم: «موسیقی توالی نُت‌ها نیست. حرکت دائمی نتی میان صدا و سکوت است.»

«تو از موسیقی چه می‌فهمی؟ حتی اگر حق با تو باشد، دیگر چه اهمیتی دارد؟ تو زندانی گذشته‌ات هستی، من هم همین‌طور. اگر در یک حلول دوستت داشتم، تا ابد دوستت خواهم داشت! من قلب ندارم، جسم ندارم، روح ندارم، هیچ ندارم! فقط عشق دارم. فکر می‌کنی وجود دارم، اما این فقط یک توهم بصری است. چیزی که می‌بینی، عشق در ناب‌ترین شکلش است، در تمنای تجلی، اما برای تجلی‌اش نه زمانی وجود دارد و نه مکانی.»

از پنجره فاصله می‌گیرد و شروع می‌کند به بالا و پایین رفتن در اتاق. حالا اصلاً قصد ندارد خودش را از پنجره به بیرون پرت کند. غیر از صدای پاهایش بر کف چوبی، تنها چیزی که می شنوم، تیک‌تاک ساعت است که خلاف نظر مرا درباره‌ی زمان ثابت می‌کند. زمان وجود دارد، و در آن لحظه‌ی خاصل، به‌شدت مشغول سوزاندن ماست. به یائو احتیاج دارم، آن مرد بیچاره، که باد سیاه تنهایی هنوز در روحش وزان است، اما هروقت به کسی کمک می‌کند، احساس خوبی دارد. یائو می‌توانست هلال را آرام کند.

«برو پیش زنت! برو پیش زنی که همیشه در خوب و بد کنارت بوده! او مهربان است، دوستت دارد، بردبار است، و من هرآن‌چیزی هستم که بدت می‌آید: پیچیده، پرخاشگر، وسواسی، قادر به هر کاری!»

«چه حقی داری درباره‌ی زن من حرف بزنی؟»

دارم دوباره اختیار اوضاع را از دست می‌دهم.

«هرچه دلم می‌خواهد می‌گویم. تو هیچ‌وقت نتوانستی مرا کنترل کنی و هیچ‌وقت هم نمی‌توانی.»

آرام باش. همین‌طور حرف بزن تا آرام بشود. اما هیچ‌وقت کسی را در این حال ندیده‌ام. راه دیگری را امتحان می‌کنم:

«پس خوشحال باش که کسی نمی‌تواند کنترلت کند. جشن بگیر که آن‌قدر شجاع بودی که شغلت را به خطر بیندازی و عازم ماجرایی بشوی، و ماجرا را پیدا کنی. یادت باشد در قایق چه گفتم: کسی، روزی، آتش مقدس را برایت روشن خواهد کرد. و از حالا به بعد، انگشتان تو نیست که ویولون را می‌نوازد، انگشتان فرشتگان است. بگذار خدا دستانت را در اختیار بگیرد. این حس تلخی سرانجام محو می‌شود و کسی که سرنوشت سر راهت قرار داده، با دسته‌گلی از خوشبختی از راه می‌رسد، و همه‌چیز خیر و خوش خواهد شد. الان احساس یأس می‌کنی و فکر می کنی دروغ می‌گویم، اما این اتفاق می‌افتد.»

خیلی دیر شده.

دقیقاً چیزی را گفتم که نباید می‌گفتم، که فقط در دو کلمه خلاصه می‌شود: «وقتش است که دیگر بزرگ بشوی.» تا حالا ندیده‌ام هیچ زنی این توصیه را قبول کند.

هلال آباژور فلزی سنگینی را برمی‌دارد، پریزش را از برق می‌کشد، و به طرف من پرت می‌کند. قبل از اینکه به صورتم بخورد می‌گیرمش، اما حالا دارد هرچه محکم‌تر به صورتم سیلی می‌زند. آباژور را به زمین می‌اندازم و بازوهایش را می‌گیرم. مشتی به صورتم می‌خورد و خون به همه‌جا می‌پاشد.

هردویمان غرق خون من شده‌ایم.

روح ترکیه تمام عشقش را نثار شوهرت خواهد کرد، اما قبل از آشکار کردن آنچه می‌خواهد، خونش را خواهد ریخت.

«بسیار خوب، با من بیا!»

****

لحن صدایم کاملاً عوض شده. دیگر مرا نمی‌زند. بازویش را می‌گیرم و از اتاق بیرون می‌کشمش.

«با من بیا!»

وقتی برای توضیح نیست. از پله‌ها پایین می‌دوم و هلال را با خودم می‌کشم که حالا بیشتر از آنکه عصبانی باشد، ترسیده. قلبم دارد می‌زند. از ساختمان بیرون می‌دویم. قطاری که قرار بود ما را برای شام ببرد، هنوز منتظر است.

«لطفاً ایستگاه قطار!»

راننده با سردرگمی نگاهم می‌کند. در را باز می‌کنم، هلال را به داخل هل می‌دهم و کنارش می‌نشینم.

«بگو یکراست برود به ایستگاه قطار!»

حرفم را به روسی ترجمه می‌کند و راننده اطاعت می‌کند.

«بگو نیازی نیست حداکثر سرعت را رعایت کند. بعداً تلافی می‌کنم. باید هرچه زودتر برسیم!»

مرد ظاهراً از این پیشنهاد خوشش آمده. می‌تازد. تایرها سر پیچ جیغ می‌کشند و ماشین‌های دیگر با دیدن آرم دولتی ترمز می‌کنند. با تعجب می‌بینم که ماشینش آژیر هم دارد. آژیر را روی سقف می‌گذارد. انگشت‌هایم در بازوی هلال فرو رفته.

می‌گوید: «داری اذیتم می‌کنی.»

فشار را کم می‌کنم. دارم دعا می‌کنم، از خدا می‌خواهم کمکم کند تا به موقع برسم و همه‌چیز همان‌جایی باشد که باید.

هلال دارد با من حرف می‌زند، التماس می‌کند آرام بگیرم، از رفتارش عذر می‌خواهد، می گوید واقعاً قصد نداشته خودش را بکشد، نمایشی بوده. اگر کسی واقعاً کسی را دوست داشته باشد، آن شخص یا خودش را هرگز نابود نمی‌کند، و او هرگز اجازه نمی‌داد من حلولی دیگر را به رنج بگذرانم یا خودم را مقصر بدانم به خاطر آنچه اتفاق افتاد... یک بار کافی است. دلم می‌خواست می‌توانستم جواب بدهم، اما واقعاً حرف‌هایش را دنبال نمی‌کنم.

ده دقیقه بعد، ماشین با صدای جیغ تایرهایش بیرون ایستگاه قطار می‌ایستد.

در را باز می‌کنم، هلال را از ماشین بیرون می‌کشم و به داخل ایستگاه می‌برم. مسیر ورود به سکو مسدود شده. سعی می‌کنم راهم را به داخل باز کنم، اما ناگهان دو نگهبان غول‌پیکر را می‌بینم که وارد صحنه می‌شوند. هلال لحظه‌ای تنهایم می‌گذارد و برای اولین بار در تمام این سفر، احساس ازدست‌رفتگی می‌کنم؛ نمی‌دانم چه بکنم. هلال را کنارم احتیاج دارم. بدون او، هیچ‌چیز، مطلقاً هیچ‌چیز ممکن نیست. روی زمین می‌نشینم. مردها به صورت و لباس‌های خونی‌ام نگاه می‌کنند. جلو می‌آیند و اشاره می‌کنند بلند بشوم، بعد شروع می‌کنند به سؤال کردن. سعی می‌کنم توضیح دهم که روسی بلد نیستم، اما مدام رفتارشان خشن‌تر می‌شود. مردم کم‌کم جمع می‌شوند که ببینند چه خبر است.

هلال با راننده از راه می‌رسد. راننده صدایش را بالا نمی‌برد، اما چیزی که به نگهبان‌ها می‌گوید، رفتارشان را کلاً عوض می‌کند. وقت بسیار تنگ است. کاری هست که باید انجام بدهم. نگهبان‌ها موانع را کنار می‌زنند. راه به جلو باز شده. دست هلال را می‌گیرم و به سکو می‌رویم، به انتهای سکو می‌دویم که در تاریکی فرو رفته. در آن تاریکی، شبح آخرین واگن را تشخیص می‌دهم.

بله، هنوز اینجاست!

بازویم را دور هلال حلقه می‌کنم و نفسم را تازه می‌کنم. قلبم به خاطر فعالیت جسمانی و حمله‌ی آدرنالین به درون رگ‌هایم وحشیانه می‌زند. کمی احساس سرگیجه می‌کنم. ظهر زیاد غذا نخوردم. اما الان نباید از حال بروم. روح ترکیه آنچه را باید ببینم نشانم خواهد داد. هلال نوازشم می‌کند، مثل بچه‌اش، می‌گوید آرام باشم، که او کنارم است و اتفاقی برایم نمی‌افتد.

نفس‌های عمیق می‌کشم و ضربان قلبم کم‌کم عادی می‌شود.

«با من بیا.»

در باز است. در روسیه کسی جرئت نمی‌کند برای دزدی وارد قطار بشود. وارد واگن می‌شویم. او را کنار دیوار، در دهلیز می‌ایستانم، همان طور که در ابتدای این سفر بی‌پایان کردم. صورت‌هایمان بسیار به هم نزدیک است، انگار قدم بعدی یک بوسه باشد. نوری در دوردست، شاید از چراغی یا سکویی دیگر، در چشم‌هایش منعکس شده.

و هرچند در تاریکی مطلقیم، من و او خواهیم دید. اینجا نقطه‌ی الف است. زمان ناگهان تناوبش را از دست می‌دهد و به سرعت به درون تونل تاریکی پرتاب می‌شویم. حالا می‌داند چه اتفاقی خواهد افتاد، و برای همین نخواهد ترسید.

«دستم را بگیر تا به آن دنیای دیگر برویم، الان!»

شترها و صحرا ظاهر می شوند، باران و باد، آب‌نمایی در روستایی در کوه‌های پیرنه، آبشاری در صومعه‌ی پیدرا، ساحلی در ایرلند، پیچ خیابانی که به لندن می‌ماند، زن‌های موتورسوار، پیامبری که پای کوه مقدس ایستاده، کلیسای جامع سانتیاگوی کمپوستلا، فاحشگان منتظر مشتری در ژنو، ساحره‌هایی که برهنه دور آتش می‌رقصند، مردی آماده‌ی شلیک به همسر و معشوقش، استپ‌های سرزمینی در آسیا، جایی که زنی دارد قالیچه‌های زیبا می‌بافد، در انتظار بازگشت مردش، دیوانگان در بیمارستان، دریاها و تمام ماهیانشان و کیهان با تک تک ستاره‌هایش. صدای نوزادانی که متولد می‌شوند، پیرانی که می‌میرند، بوق ماشین‌ها، آواز زنان، مردانی که ناسزاگویان درها را می‌کوبند، در، در، و باز هم در.

از درون تمام زندگی‌هایی که زیسته‌ام، خواهم زیست و دارم زندگی می‌کنم می‌گذرم. مردی‌ام با زنی در قطار، نویسنده‌ای در قرن نوزدهم فرانسه، آدم‌های بسیاری‌ام که بودم و خواهم بود. از دری که من می‌خواهم می‌گذریم. دستی که در دستم است ناپدید می‌شود.

در اطرافم، جمعیتی که بوی آبجو و شراب می‌دهند، قاه‌قاه می‌خندند و فحش می‌دهند.

صداهای زنانه صدایم می‌کنند. احساس شرم می‌کنم، نمی‌خواهم نگاهشان کنم، اما صداها اصرار می‌کنند. دیگران در میان جمعیت از من تمجید می‌کنند: یعنی من تنها مسئول این قضیه‌ام، واقعاً؟ نجات دادن شهر از کفر و گناه! صدای دخترها همچنان صدایم می‌کند.

به اندازه‌ی تمام عمرم جبون و بزدل بوده‌ام. سرم را آهسته بلند می‌کنم.

گاری تقریباً دیگر گذشته ، یک ثانیه‌ی دیگر، صدایی نخواهم شنید. اما حالا دارم نگاهشان می‌کنم. با وجود خفتی که تحمل کرده‌اند، خیلی متین به نظر می‌رسند، انگار به بلوغ رسیده‌اند، رشد کرده‌اند، ازدواج کرده‌اند و بچه‌دار شده‌اند، و حالا به آرامی عازم مرگند، سرنوشت تمامی انسان‌ها. تا جایی که توانستند تلاش و تقلا کردند، اما زمانی حتماً به این نتیجه رسیده‌اند که سرنوشتشان همین است، سرنوشتی که مدت‌ها پیش از زادنشان رقم زده شده. تنها دو چیز می‌تواند اسرار بزرگ زندگی را هویدا کند: رنج و عشق. این دخترها هردو را تجربه کرده‌اند.

و این چیزی بود که در چشم هایشان دیدم: عشق. همبازی هم بودیم، شاهزاده و شاهدخت بازی کرده بودیم، مثل همه‌ی بچه‌ها برای آینده برنامه‌ریزی کرده بودیم. زندگی تصمیم گرفت ما را جدا کند. من خدمت به خدا را انتخاب کردم، آن‌ها راه دیگری را.

من نوزده ساله‌ام، کمی مسن‌تر از این دخترهایی که حالا از اینکه بالاخره سرم را بلند کرده‌ام، قدرشناسانه نگاهم می‌کنند. اما بار سنگینی بر روحم است، سرشار از تضاد و احساس گناه. که جرئتش را نداشتم بگویم «نه». و همه به نام تمکینی در بی‌معناترین شکلش، که می‌خواستم باور کنم حقیقت و منطقی است.

دخترها هنوز نگاهم می‌کنند، و آن ثانیه ابدیتی طول می‌کشد. یکی‌شان دوباره اسمم را صدا می‌کند. لب‌هایم را طوری تکان می‌دهم که فقط آن‌ها بفهمند:

«مرا ببخشید.»

یکی‌شان می‌گوید: «نیازی نیست. با ارواح صحبت کردیم و یکی‌شان بر ما آینده را آشکار کرد. زمان ترس گذشته و اکنون فقط زمان امید است. آیا ما گناهکاریم؟ روزی جهان بر ما قضاوت خواهد کرد و آن زمان ما نیستیم که احساس شرم می‌کنیم. باز در آینده ملاقات می‌کنیم، وقتی که زندگی و آثار تو وقف کسانی خواهد شد که امروز به شکل تلخی درک نشدند. آوای تو به‌وضوح طنین می‌اندازد و بسیاری حرف‌هایت را خواهند شنید.»

گاری دارد راه می‌افتد، شروع می‌کنم به دویدن در کنارش، هرچند نگهبان‌ها عقبم می‌رانند.

یکی دیگر از دخترها، آرام، انگار در جنگل‌ها و بیشه‌های کودکی‌مان باشیم، می‌گوید: «عشق بر نفرت پیروز خواهد شد. زمانش که برسد، آن‌ها که امروز می‌سوزند، تجلیل خواهند شد. ساحران و کیمیاگران باز خواهند گشت، از ایزدبانو استقبال خواهد شد و ساحره‌ها را گرامی خواهند داشت. و همه به خاطر جلال الهی. این برکتی است که اینک، تا پایان زمان، بر سرت نازل می‌کنیم.»

نگهبانی با مشت به شکمم می‌کوبد. خم می‌شوم و نفسم بند می‌آید، اما هنوز نگاهشان می‌کنم. گاری دیگر دارد دور می‌شود و دیگر به آن نمی‌رسم.

هلال را کنار راندم. باز در قطاریم.

می‌گوید: «خوب ندیدم. انگار جمعیتی داد می‌زدد و مردی بود که کلاه خرقه به سر داشت. فکر کنم تو بودی، اما مطمئن نیستم.»

«نگران نباش.»

«جوابی را که می‌خواستی گرفتی؟»

می‌خواهم بگویم: «بله، سرانجام سرنوشتم را فهمیدم،» اما بغض گلویم را گرفته.

«مرا در این شهر تنها نمی‌گذاری، می‌گذاری؟»

بازویم را دورش حلقه می‌کنم.

«البته که نه.»

مسکو، یکم ژوئن 2006

آن شب، وقتی به هتل برمی‌گردیم، یائو با بلیت بازگشت به مسکو منتظر هلال است. با یک هواپیما برمی‌گردیم، هرچند در کلاس‌های مختلف. ناشرانم نمی‌توانند در ملاقاتم با ولادیمیر پوتین همراهی‌ام کنند، اما یک دوست خبرنگارم اجازه‌ی این کار را دارد.

هواپیما که می‌نشیند، هلال و من از خروجی‌های مختلف خارج می‌شویم. من به اتاق مخصوصی می‌روم که دو مرد و دوست خبرنگارم منتظرم هستند. خواهش می‌کنم مرا به ترمینالی ببرند که مسافران دیگر از آن خارج می‌شوند. می‌گویم باید با کسی خداحافظی کنم. یکی‌شان می‌گوید وقت نیست، اما دوستم اشاره می‌کند تازه ساعت دو بعد از ظهر است و ملاقات ساعت پنج است. رئیس‌جمهور حتی اگر بخواهد در خانه‌ی بیرون مسکو مرا ببیند که اغلب این موقع سال اقامت دارد، حداکثر پنجاه دقیقه طول می‌کشد تا به آنجا برسیم.

و به شوخی می‌گوید: «تازه، اگر مشکلی باشد، ماشین‌های شما آژیر دارند، مگر نه؟»

خودمان را به ترمینال می‌رسانیم. از گلفروشی دوازده گل می‌خرم. به دروازه‌ی ورودی‌ها می‌رویم که انبوه مردم در انتظار دوستان و خویشاوندانِ رسیده از دوردست‌ها ایستاده‌اند.

داد می‌زنم: «اینجا کسی انگلیسی بلد است؟»

مردم جا می‌خورند، بی‌شک به خاطر آن سه مرد تنومند همراهم.

«کسی انگلیسی بلد است؟»

چند دست بالا می‌رود. دسته‌ی گل را نشانشان می‌دهم.

«زن جوانی که خیلی دوست دارم به زودی می‌آید. به یازده داوطلب احتیاج دارم تا کمکم کنند این گل‌ها را به او بدهم.»

یازده داوطلب بی‌درنگ کنارم ظاهر می‌شوند. صفی تشکیل می‌دهیم. هلال از در اصلی بیرون می‌آید، مرا می‌بیند، لبخند می‌زند و به طرفم می‌آید. داوطلب‌ها یکی‌یکی گل‌های رز را به او می‌دهند. نیمه‌گیج و نیمه‌خوشحال به نظر می‌رسد. وقتی سرانجام به من می‌رسد، دوازدهمین گل را به او می‌دهم و به‌گرمی تمام در آغوشش می‌کشم.

در حالی که سعی می‌کند اختیار اوضاع را به دست بگیرد، می‌پرسد: «نمی‌خواهی بگویی دوستم داری؟»

«جرا. مثل یک رود دوستت دارم. اما حالا دیگر باید خداحافظی کنیم.»

«خداحافظی؟» می‌خندد: «به این سادگی‌ها از دستم خلاص نمی‌شوی.»

دو مردی که منتظرند تا مرا به دیدن رئیس‌جمهور ببرند، چیزی به روسی می‌گویند. دوست خبرنگارم می‌خندد. می‌پرسم چه گفتند، اما هلال خودش ترجمه می‌کند:

«گفتند این رمانتیک‌ترین چیزی است که در این فرودگاه دیده‌اند.»

روز ژرژ قدیس، 2010

یادداشت نویسنده

هلال را دوباره در سپتامبر 2006 دیدم. ازش دعوت کرده بودم در کنفرانسی در صومعه‌ی مِلک در اتریش شرکت کند. از آنجا به بارسلون سفر کردیم، بعد به پامپلونا و بورگوس. در یکی از این شهرها بود که به من گفت مدرسه‌ی موسیقی را رها کرده و از نواختن ویولون دست کشیده. سعی کردم متقاعدش کنم که تجدید نظر کند، اما چیزی درونم به من می‌گفت که او هم دوباره شهربانوی جهانش شده و باید بر سرزمینش حکومت کند.

وقتی این کتاب را می‌نوشتم، هلال دو ایمیل برایم فرستاد و گفت خواب دیده دارم درباره‌ی آنچه میان ما گذشته، کتاب می‌نویسم. ازش خواستم صبور باشد و فقط بعد از اتمام کتاب درباره‌اش گفتم. اصلا تعجب نکرده بود.

نمی‌دانم نظرم درست بود که اگر این فرصت را از دست می‌دادم، سه فرصت دیگر می‌داشتم؟ به هر حال، هشت دختر قرار بود آن روز اعدام شوند و من فقط پنج‌تایشان را دیده بودم. الان شاید هرگز نفهمم: از آن هشت دختر محکوم به مرگ، فقط یکی‌شان واقعاً دوستم داشت، دختری که اسمش را هرگز نفهمیدم.

من دیگر با لنا و یوری اسمیرنف و انتشارات سوفیا کار نمی‌کنم، اما مایلم از آن‌ها به خاطر آن تجربه‌ی بی‌نظیر عبور از عرض روسیه با قطار تشکر کنم.

نیایشی که هلال در نووزی‌بیرسک بر زبان آورد، دعایی است که از راه دیگران هم تجلی یافته. وقتی در کتاب می‌گویم که آن را قبلاً در برزیل شنیده بودم، منظورم روح آندره لوئیز است، پسری کوچک.

سرانجام، باید درباره‌ی استفاده از تمرین حلقه‌ی نور هشدار بدهم. همان‌طور که قبلاً گفتم، بازگشت به گذشته بدون اطلاع از فرایندش، می‌تواند عواقبی هولناک و فاجعه‌آمیز داشته باشد.

[1]Hervé

[2] Véronique

[3] Acai: خرمای آمریکای جنوبی

[4] Barbazan-Debat

[5]یادداشت نویسنده: بالافصله بعد از آن جلسه، سراغ مرد سبیلو را گرفتم. اسمش کریستین دلمس بود. بعداً چند بار برای هم ایمیل فرستادیم، اما دیگر ندیدمش. 19 ژوییه‌ی سال 2009 در شهر ترب در فرانسه درگذشت.

[6] (ترجمه‌ی آیات از محمدمهدی فولادوند: كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَكُنتُمْ أَمْوَاتًا فَأَحْيَاكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

[7] وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبيلِ اللّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاء وَلَكِن لاَّ تَشْعُرُونَ

[8] Ekaterinburg

[9]Mare Ignotum یا دریای ناشناخته، نامی بود که اسپانیایی‌ها بر اقیانوس اطلس گذاشته بودند، چرا که هیچ‌چیزدرباره‌ی آن نمی‌دانستند.

[10] Nikolai Ipatiev

[11] «کتاب راهنمای تفتیش»، اثر مهم نیکلاس آیمریش، مفتش کل کلیسای کاتولیک رم است که در سال 1376 نگاشته شد. در این کتاب به تعریف «جادوگری» پرداخته و روش‌های کشف جادوگران را توضیح می‌دهد.

[12]Ad extirpanda

[13]Giordano Bruno